Ulttyń saqtalýy tiline baılanysty
Táýelsizdigin alǵan árbir halyqtyń boıtumary da, erkindiginiń dáleli de – ana tili. Sol sekildi, bizdiń de zań júzinde bekitilgen memlekettik tilimiz – qazaq tili. Iаǵnı eldegi qyzmet qazaq tilinde júrgizilip, halyq qazaq tilinde sóıleýi kerek. Biraq kúndelikti ómirde bul qaǵıda iske asyrylyp jatyr ma? Daýly másele osy. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, Qazaqstanda – 13 497 891 qazaq, 2 981 946 orys, 614 047 ózbek, 290 337 uıǵyr ulty turady. О́zge ultty eseptemegende, joǵaryda kórsetilgen mıllıonnan astam óz qazaǵymyz birdeı ana tilinde sóılemeıtini belgili. Sebebi zań normalarymen qazaq tili memlekettik til dep bekitilgenimen, jeke adamdardyń til qatynastarynda óz zańdylyǵy, til tańdaý quqy bar, ony zańmen retteý múmkin emes. Tek atqarǵan qyzmetine qaraı til meńgerýdi talap etýge bolady. Iаǵnı qandaı da bir memlekettik jumysqa maman alarda qazaq tilin bilýdi mindetteý kerek. Al ózge tilder sodan keıingi dárejede turýy qajet. Sonda ǵana elge, ultqa qurmet bolady.
Budan bólek, kitap isi, aýdarma isi sekildi qyzmetterge tildi jetik meńgergen mamandardy jumysqa tartý kerek. Sebebi álem ádebıetine qyzyǵatyn jastar jalań aýdarmamen sýsyndamaýǵa tıis. Bul jerde de grammatıkalyq saýattylyq, sınonım, omonım, antonım sózderdiń durys qoldanylýy úlken ról atqarady. Ol, birinshiden, oqyrmannyń álem ádebıetin óz ana tilinde tanýyna ákeledi. Ekinshiden, durys aýdarma arqyly qazaq tiline degen qyzyǵýshylyq artyp, aýdıtorııa kólemi de arta túsedi. Sonymen qatar búginde mektep oqýlyqtaryndaǵy qısynǵa kelmeıtin óleń shýmaqtary men mátinder, aqylǵa qonbaıtyn úı tapsyrmalaryn kópshilik ata-ananyń narazylyǵyn týdyryp júr. Budan shyǵatyn qorytyndy, oqýlyqtarǵa tikeleı aýdarma emes, otandyq jazýshylardyń, aqyndardyń eńbekterinen taqyrypqa saı tańdalǵan, tárbıelik máni bar úzindiler berilýi kerek. О́ıtkeni adamdy mádenıetke, bilimge, ónerge úıretetin eń alǵashqy oryn – mektep.
Bı-Fatıma ERALHANQYZY,
EUÝ stýdenti
ASTANA
Júzge tolǵan «Ońtústik Qazaqstan»
О́ńir aınasyna aınalǵan Túrkistan oblystyq qoǵamdyq-saıası bul basylymǵa Turar Rysqulov, Sultanbek Qojanov syndy ult qaıratkerleri, ult rýhanııatynyń kúreskeri Beısenbaı Kenjebaevtaı asyldar qol qoıǵan. Sondyqtan da ol – taǵdyrly ári kıeli rýhanı shyraqshy.
Eńbek adamdaryn keńinen jazǵany úshin odaq kólemindegi júldege ıe bolyp, Búkilodaqtyq halyq sharýashylyǵy jetistikteri kórmesine qoıylǵan. Gazetti kórkemdeý jáne polıgrafııalyq bezendirý jónindegi respýblıkalyq, basqa da birqatar konkýrstardyń áldeneshe dúrkin jeńimpazy atanǵan da osy júzjyldyq jylnama. Sondaı-aq gazettiń taralymy 75 myńǵa jetip (sol kez úshin bul asa úlken kórsetkish), respýblıkada qazaqsha shyǵatyn oblystyq gazetter arasynda turaqty jazdyryp alatyn oqyrmandarynyń kóptigi jóninen taǵy da birinshi orynda bolyp, oqshaý bıikte turdy.
Gazet janashyry ári baıyrǵy oqyrmany retinde bul basylym maǵan da jaqyn, ystyq. Sondyqtan ár sanyn asyǵa kútip, oıly dúnıelerin tushynyp oqyp otyramyn.
Júzjyldyq toıyna redaksııa qyzmetkerleri úlken rýhanı daıarlyqpen, jan-jaqty ázirlikpen kelip, alǵashqy is-sharalaryn bastap ta ketti. Aıtalyq, qara shańyraq basylymnyń 100 jyldyǵy qurmetine 100 kıeli orynǵa saıahat jasaý qolǵa alynbaq. Jalpy, BAQ ókilderi men jýrnalıstıka fakýltetteriniń stýdentteri úshin «Qasıetti Túrkistan óńirine saıahat jýrnalıstıkasy men art jýrnalıstıkany damytýdyń mańyzy» degen taqyrypta keńeıtilgen semınar ótkizý josparlanǵany da málim bolyp otyr.
«Eskirmeıtin estelik» atty fotokórme, Saýran aýdanynda jazba aqyndar músháırasy ótkizilmek. «Túrkistan úshemderi» degen taqyryppen uıymdastyrylatyn festıval búgingi ulttyq demografııaǵa qozǵaý salatyn is-shara bolatyny taǵy kúmánsiz. Qazaq kúresinen shymyldyǵy túriletin dástúrli týrnırdi bıyl Túrkistan qalasynyń ákimdigi qolǵa alypty. Basqa da kóptegen baıqaýlar ótkizilmek.
Káribaı ÁMZEULY,
gazettiń baıyrǵy oqyrmany
Túrkistan oblysy
Ozat oqýshynyń orny – kitaphana
Kitap – ómir ustazy. Sondyqtan árbir adam kitap oqýdy kúndelikti ádetine aınaldyrýy kerek. Biraq sońǵy kezde qolyna múlde kitap ustamaıtyn adamdardyń, ásirese oqýshylardyń kóbeıip kele jatqany ashy da bolsa shyndyq. Balalardyń kópshiligi komıks, jýrnaldar, al mektepte oqý baǵdarlamasyna sáıkes berilgen kórkem shyǵarmanyń úzindisin oqýmen shekteledi. Kitapty mindet bolǵandyqtan emes, rýhanı baıý, tolyǵý maqsatynda oqý kerek. Adamzattyń asyl qazynasy – kitap týraly fılosof F.Bekon bylaı oı deıdi: «Kitap – zamanalar tolqynynda terbelip, ústindegi qymbat qazynasyn urpaqtan-urpaqqa jetkizip kele jatqan oı kemesi».
Oqyrmandy kitap álemine jeteleıtin birden-bir mádenı oshaq – kitaphana bolǵandyqtan, oqýshylardyń kitap oqýǵa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrý maqsatynda jospar negizinde kóptegen ıgi is-sharalar uıymdastyrý – kitaphanashyǵa artylǵan úlken júk. Kitaphana máńgilik parasattyń kıeli ǵımaraty bolsa, kitaphanashy sol ǵımarattaǵy rýhanı qazynanyń shyraqshysy ári aqyl-oı álemine jol silteýshi ispetti. Ol – bir ýaqytta ári pedagog, ári psıholog, ári kitaphana isin uıymdastyrýshy tehnolog. Qysqasy, kitaphanashynyń eńbegi ushan-teńiz.
Oqý jylynyń basynda «Oqýǵa qushtar mektep» jobasy boıynsha jospar túzilip, birshama jumys atqaryldy. Kitaphanada arnaıy kórme uıymdastyrylyp, balalar kitabyn tanystyrý maqsatynda beınerolıkter jasaldy. «Kitappen dos bolaıyq», «Kitap – ǵajaıyp dos», «Kitap álemine saıahat», «Kitappen birge ósemiz...» atty mándi de maǵynaly is-sharalar ótkizildi. Osy is-sharalardyń barlyǵy da oqýshylarymyzdyń til baılyǵyn arttyrý, sózdik qoryn molaıtý, kitap oqýǵa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrý maqsatynda júzege asyryldy.
Kitap ózińdi de, ózgeni de syılaýǵa úıretip, balalardyń bilimin, oı-órisin keńeıtedi. Sondyqtan biz, mektep kitaphanashylary, kitap mártebesin kóterýimiz kerek. «Kitap ataýly dosy bola bastaǵan shaqtan bylaı ǵana, árbir jan ózin ıntellıgent bola bastadym dep sanaýyna bolady», degen zańǵar jazýshy M.Áýezovtiń sózimen kelispeıtin jan bola qoımas.
Roza BО́LKENOVA,
Qalıjan Bekqojın atyndaǵy mektep
kitaphanasynyń meńgerýshisi
PAVLODAR
