– Aıjan Maratqyzy, Á.Saǵynov atyndaǵy Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıteti ken-metallýrgııa keshenin damytyp jatqan óńirge joǵary bilikti mamandar daıarlaıdy. Kadr daıarlaý deńgeıi qandaı?
– Qaraǵandy oblysy – elimizdiń ındýstrııaldyq ortalyǵy. Biraq bul aımaqta tek kenshiler men metallýrgterge ǵana suranys bar degendi bildirmeıdi. Oblys kásiporyndaryna kóptegen salanyń mamandary – mashına jasaýshylar, energetıkter, kólik mamandary, qurylysshylar, ekonomıster men baǵdarlamashylar da qajet. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń qoldaýymen jyl saıyn oqý ornymyzdyń dıplomy bar júzdegen jas mamandy túrli memlekettik, kvazımemlekettik, jekemenshik uıymdardyń eńbek ujymdaryn tolyqtyryp otyrady.
– Sizder daıyndaǵan mamandarǵa degen suranystyń joǵary bolýynyń sebebi nede?
– Onyń basty qupııasy – Á.Saǵynov atyndaǵy Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıteti bilim, ǵylym jáne óndiristiń ıntegrasııasyn kúsheıtý arqyly óńirdiń barlyq negizgi ónerkásip salasyna suranysqa ıe, básekege qabiletti mamandar daıarlap otyr. Bul ıntegrasııa oqý orny bazasynda 15 jyldan beri tabysty jumys istep kele jatqan «Korporatıvtik ýnıversıtet» ınnovasııalyq-bilim berý konsorsıýmy aıasynda tıimdi júzege asyrylyp jatyr. Konsorsıým búginde 70-ten astam iri ónerkásip kásiporyndaryn biriktiredi. Olardyń ishinde ulttyq taý-ken metallýrgııa kesheniniń «Qarmet» AQ, «Qazaqmys» korporasııasy» JShS, «Sokolov-Sarybaı ken baıytý óndiristik birlestigi» AQ, «Shubarkól Kómir» AQ, «Bogatyr Kómir» JShS, «Nova Sınk», JShS, «Maker» JShS syndy basty kompanııalary bar. Konsorsıým kásiporyndarynda jumys isteıtin bitirýshi kafedralardyń 60-tan astam fılıalynda júzege asyrylatyn oqý úderisine jyl saıyn 300-den astam jetekshi óndiris mamandary qatysady. Kásiporyndardyń birinshi basshylarynyń kelisimi boıynsha elektıvti pánder katalogtary jyl saıyn jańartylyp otyrady. О́nerkásiptik kompanııalardyń demeýshilik kómegi esebinen joǵary oqý ornynyń oqý-zerthanalyq bazasy únemi zamanaýı jabdyqtarmen jáne baǵdarlamalyq keshendermen jańartylyp keledi. Ýnıversıtettiń jumysshy kásipteri ortalyqtarynda stýdentter qosymsha suranysqa ıe mamandyqtar boıynsha qoldanbaly biliktilikke ıe bolady. Bul olardyń shtattyq jumys oryndarynda kásibı tájirıbeden ótýine jáne óndiristik jaǵdaılarǵa tez beıimdelýine múmkindik beredi.
Ýnıversıtet ǵalymdary kásiporyndarmen birlese otyryp, ınnovasııalyq ǵylymı-tehnıkalyq jobalardy júzege asyrady, mamandardy daıarlaý úderisinde olardy keıinnen óndiriske engizedi. Oqý ornynyń kásiporyndarmen ǵylymı-tehnıkalyq yntymaqtastyǵynyń negizgi baǵyty – óndiristi tehnologııalyq jańǵyrtý boıynsha birlesken ınnovasııalyq jobalardy oryndaýy. Atap aıtqanda, metallýrgııa salasynda jańa býynnyń ystyqqa shydamdy jáne tozýǵa tózimdi materıaldar óndirý jáne óńdeý, qorytpalar alý, paıdalaný qasıetteri joǵary tehnologııalyq jabdyqtardyń bólshekteri men qorǵanysh jabyndylaryn daıyndaý tehnologııalary ázirlenip, ónerkásipke engizildi. Osyndaı ózekti ázirlemeleri úshin ýnıversıtet ǵalymdarynyń bir toby Ál-Farabı atyndaǵy memlekettik syılyqtyń laýreaty atandy. Joǵary oqý ornynyń bedeldi ǵylymı mektepteriniń bazasynda magıstratýra men PhD doktorantýranyń 40-tan astam bilim berý baǵdarlamalary boıynsha joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý aıasynda mamandar daıarlanady, fılosofııa doktory ǵylymı dárejesin berýge arnalǵan dıssertasııalyq keńester jumys isteıdi.
– Oqý-zerthana bazasynda jáne biz biletin álemdik deńgeıdegi ónerkásiptik seriktestermen sıfrlyq óndiriske mamandardy ozyq daıarlaý da mańyzdy ról atqaratyny sózsiz. Bul úderis týraly ne aıtar edińiz?
– Sıfrlyq óndiristiń qarqyndy damýyna baılanysty jańa jáne ınnovasııalyq bilim berý baǵdarlamalary Á.Saǵynov atyndaǵy Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıtetinde ındýstrııany damytýdyń áleýettik baǵyttary boıynsha ıkemdi ári kásibı daǵdylardy qalyptastyrýǵa baǵdarlanady. 2018 jyldyń ózinde oqý ornynyń «Sıfrlyq ýnıversıtet» modeline kóshý tujyrymdamasyn iske asyrý aıasynda ýnıversıtettegi qyzmettiń úderisterin tolyq sıfrlandyrýdy qamtamasyz etetin ınfraqurylym qalyptastyryldy. Barlyq bıznes úderisti baqylaý, taldaý jáne basqarý jumystary boıynsha «Upgrade Center» mamandandyrylǵan ortalyǵy quryldy. Ýnıversıtette keıingi jyldary TOTAL, FESTO, Schneider Electric, Mitsubishi Electric, Leica Geosystems, Epam Systems jáne Fluor transulttyq korporasııalarynyń qatysýymen qurylǵan ınjenerlik quzyrettilik ortalyqtary, sondaı-aq Cisco jelilik akademııasy jáne IT-quzyrettilik ortalyǵy, «EPAM Systems» R&D-zerthanasy, Huawei akademııasynyń «ICT» zerthanasy, ónerkásipti sıfrlandyrýdyń negizgi baǵyttary boıynsha ǵylymı bilim berý keshenderi tabysty jumys isteıdi. Ǵylymı bilim berý keshenderi men quzyrettilik ortalyqtary álemdik deńgeıdegi jabdyqtarmen jáne baǵdarlamalyq qamtamasyz etýmen jaraqtalǵan. Bul bolashaq mamandarǵa halyqaralyq standarttar negizinde ónerkásiptik sıfrlandyrýdyń ózekti baǵyttary boıynsha qajetti bilim men daǵdylardy alýǵa, ınnovasııalyq jobalardy ázirleýge ári iske asyrýǵa, ýnıversıtettiń ózindegi Vusiness Skills Park alańynda startaptar qurýǵa múmkindik beredi.
– Kóptegen joǵary oqý orny halyqaralyq bilim berý jobalaryna qatysady. Bul baǵytta Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıteti qandaı jetistikterge jetti?
– Á.Saǵynov atyndaǵy Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıteti yntymaqtastyq týraly sharttar sheńberinde AQSh, Eýroodaq, Kanada, Reseı, Qytaı jáne basqa da elderdiń jetekshi ýnıversıtetterimen ózara is-qımyl jasaı otyryp, Erasmus+, SINERGY, ShYU ýnıversıteti, Konfýsıı ınstıtýty sııaqty halyqaralyq bilim berý jobalaryna belsendi qatysady. Máselen, 2006 jyldan bastap joǵary oqý orny «Sinergy» halyqaralyq ǵylymı-bilim berý jobasynyń belsendi qatysýshysy bolyp sanalady. Joba álemdik kóshbasshylarynyń biri «Festo» transulttyq kompanııasynyń (Aýstrııa, Germanııa) Indýstrııa 4.0 jáne 53 eldi biriktiretin DAAAM (Aýstrııa) ónerkásibindegi avtomattandyrý jónindegi halyqaralyq uıymnyń qoldaýymen oryndalady.
– О́ńirdiń jetekshi kásiporyndarymen seriktestikte jańa jáne ınnovasııalyq bilim berý baǵdarlamalaryn júzege asyrý tájirıbesi bar ma?
– Ýnıversıtet óndiristik seriktestermen birlesip, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń tizilimine engizilgen óndiristik úderisterdi, ken isindegi, mashına jasaýdaǵy, energetıkadaǵy, telekommýnıkasııadaǵy, kóliktegi, qurylystaǵy jáne tipti medısınadaǵy sıfrlyq tehnologııalardy basqarý júıelerin sıfrlandyrýǵa baılanysty ondaǵan jańa bilim berý baǵdarlamasyn ázirlep, júzege asyrady. Qaraǵandy medısına ýnıversıtetimen birlesip iske asyrylǵan «IT-medısına» ınnovasııalyq bilim berý baǵdarlamasy boıynsha 2023 jyly alǵashqy túlekter túlep shyqty.
Ýnıversıtet sıfrlyq dáýirdegi ınjenerlik kadrlardaǵy óndiris qajettilikterine tez beıimdele alady. Bizde bakalavrıat pen beıindik magıstratýranyń ózekti bilim berý baǵdarlamalary aıasynda «Joǵary oqý orny – kásiporyn – bilim alýshy» úshjaqty sharttary aýqymynda kásiporyndardyń nysanaly suranystary boıynsha 1 myńnan astam maman daıarlaý jóninen aıtarlyqtaı tabysty tájirıbesi bar. Joǵary oqý ornynyń óńir kásiporyndarymen osyndaı nátıjeli áriptestigi túlekterdiń jumysqa ornalasýynyń joǵary deńgeıin qamtamasyz etetini sózsiz. Sońǵy statıstıkaǵa súıensek, Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıteti túlekteriniń 90%-dan astamy qalaǵan jumys ornyna bir jyl ishinde ornalasady. Á.Saǵynov atyndaǵy Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıteti ujymynyń qyzmeti óńirdiń ınnovasııalyq ónerkásiptik áleýetin damytýǵa jáne kásiporyndarmen tyǵyz ári ónimdi áriptestikte joǵary bilikti ınjenerlik kadrlarǵa óndiris qajettiligin qamtamasyz etýine, onyń ekonomıkalyq básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Áńgimelesken –
Nıkolaı KRAVES
