О́zderińiz kórip otyrǵandaı, materıaly aǵashtan (qaıyń) qurastyrylyp jasalǵan erdiń túr-sıpaty men poshym-beınesi ejelden tanys qazaqy erden aýmaıdy. Aldyńǵy jáne artqy qasy asqan sheberlikpen qııýlastyrylǵan hám formasy jarty aı pishindes. Qos qaptaly, beldik aǵashy – kádimgi ózimizdiń kúnde kórip júrgen dúnıe. Úzeńgiligi qaltalanǵan, salbyrańqy, belaǵashy qaıqy, qanjyǵalyq bóligi úsh noqatty...
Bul erdiń qaı kezeńge tán jádiger ekenin Japonııa eliniń Akseleratorlyq ınstıtýt zerthanasy radıokarbondyq (S 14) tásil arqyly anyqtapty. Japon mamandarynyń aıtýyna qaraǵanda, bul buıym bizdiń dáýirdiń 243–357-jyldaryna tán ekendigi 91,1 paıyz naqtylyqpen dáleldengen. Bul kezeń – Sıanbı ulysynyń (93–234 j.j) sońǵy, Jýjan (Nırýn) memleketiniń alǵashqy dáýirine tán. Odan keıin dál osy ólkede 550 jyldary Jýjan memleketin qulatyp, Kók túrkiler qaǵanaty ornaǵany belgili.
Kásibı tarıhshylar jaqsy biledi, Sıanbı-Jýjan-Túrki ulystarynyń qaı-qaısysy – b.z.d 145–86 jyldary ómir súrgen Ǵun ımperııasynyń qursaǵynan shyqqan ulystar. Al ǵundar tili ejelgi túrki tili ekeni jáne el basqarý mádenıeti men áskerı-sharýashylyǵy eshqandaı ózgerissiz birinen birine kóship otyrǵany – kúlli álem oqymystylary moıyndaǵan shyndyq. Onyń ber jaǵynda jádiger (er) tabylǵan ólke – H–HI ǵasyrlarda Taıan han bılegen Naıman ulysynyń uıyq mekeni bolǵany aıdan anyq.
Bul arada aıta keterlik jańalyq – ejelgi erdi stıldik jáne jasalý mazmunyna baılanysty biraz zertteýshi bútindeı «túrki murasy» degendi aıta bastapty.
Jalpy, adamzattyń ótken ómir tarıhyna qatysty jádigerler máńgi muzdaqta nemese sýyq raıly úńgirde saqtalǵan (jerlengen) jaǵdaıda buzylmaı, bútin tabylary anyq. Mysaly, Taýly Altaı jerindegi «Pazyryq qorǵandary» men Úkók dalasynan tabylǵan «Altaı hanshaıymy». Osy jádigerlerdiń arqasynda, álem rýhanııatyna «Pazyryq mádenıeti» degen tirkes qosylyp, jınaqtalǵan derekter Eýrazııalyq aýmaqta iri qubylysqa balansa, biz sóz etip otyrǵan ermen birge tabylǵan jylqy súıegine genetıkalyq saraptama jasaý arqyly, onyń túr-túsin, jasyn, sol dáýirdegi atqa miný mádenıetin bilýge tolyq negiz bar deıdi mamandar.
