Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Jalpy, aýylda 1966 jyly qazylyp, 100 metr tereńdikten óz qysymymen shyǵyp, onyń ústine eshkimniń kók tıyny shashylmaı, bar shyǵynyn keńes zamany kóterip alǵan jáne jarty ǵasyrdan beri sanepıdemııalyq saraptamadan esh kúmánsiz, ár ýaqytta minsiz ótetin sý kózi – skvajınamyz bolǵan. Bul aýyl turǵyndarynyń sýǵa qajettiligin tolyqtaı óteıtin. Osy sý kózi – sol zamannyń bizge qaldyrǵan murasyndaı, ata-ájelerimizdiń kózindeı aýyldaǵy bar baılyǵymyz, tipti maqtanyshymyz.
90-jyldardaǵy jekeshelendirýdiń aıaǵy bara-bara hantalapaıǵa ulasyp, sol kezdegi aýyldyń mal-múlki, jeri kóldeneń kók attynyń qanjyǵa-bókterinde, ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda ketip, el-jurt taqyrǵa otyryp qalǵanmen, basqa aýyldarmen salystyrǵanda biz óte baı edik. Qolda turǵan berekemiz osy sý kózi edi.
Keıbireýler 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan «Aqbulaq» baǵdarlamasy aıasynda aqshanyń sheti kóringennen aýyldy kókparǵa salyp, aıaqasty pysyqtyq tanytyp, syrtymyzdan jospar quryp, kesip-piship aýyldaǵy sý máselesin úlken daýǵa aınaldyryp, atqarýshy bılik Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy sý tapshylyǵynyń azabyn ábden tartyp otyrǵan bes aýyl bolsa, 2015 jyly osy qosaqqa sý problemasy joq bizdiń aýyldy da sanepıdemııalyq normaǵa saı emes degen túbi shıki ýájben altynshy etip kirgizip jiberipti.
Bıliktiń qolyndaǵy sýdyń sapasy týraly №907/250-251 hattama eldi aldaý, jalǵan ekenin arnaıy shaqyrylǵan táýelsiz sarapshylar dáleldep berip, sýdyń sapasy sanepıd normaǵa saı ekenin aıtsa da jergilikti bılik bizdiń táýelsiz saraptamadan ótken №242-18\481 hattamany moıyndamaı otyryp aldy. Sonda aýyl 1966 jyldan beri sý emes «ý» iship, al osyǵan jaýapty mekeme – sanepıd stansasy bizdi 52 jyl boıy aldap kelgen be?
Sol kezdegi aýdan ákiminiń ekonomıka salasyna jaýapty orynbasary, qazirgi ákim Altaı Dosymbaevtyń qatysýymen 2018 jyly 5 shildede ótken jınalysta aýyl adamdarynyń bar uzyndyǵyn qosqanda 1,5 km-den aspaıtyn úsh-aq kóshesi jáne sý problemasy túbegeıli sheshilip qoıǵan shaǵyn aýylǵa «Aqbulaq» baǵdarlamasy aıasynda 470 mln teńge bólinip, onyń úsh jylǵa sozýdyń ne qajeti bar edi? Bul memleket aqshasynyń orynsyz jumsalýy emes pe degen eldiń tańdanysyna ákim: «Aýylǵa sý túsirý ıdeıasyn men oılap taýyp, tyqpalap otyrǵan joqpyn. Kazatkomǵa bólingen aqsha ıgerilýi kerek, endi bul konveıerdi eshkim toqtata almaıdy», dep eshteńeni sylap-sıpamaı laq degizip aıtaryn biraq aıtty.
Al sol kezdegi aýdan basshylary B.Iskakov pen N.Qudaıbergenov (bul azamat qazir oblys ákiminiń birinshi orynbasary) jáne sol kezdegi oblys ákiminiń birinshi orynbasary L.Turlashev 2018 jyly 27 tamyzda aýyldaǵy taǵy bir jınalysta az da bolsa dıplomatııa qaǵıdalaryn saqtap, eldi esirkep, músirkegendeı keıippen osy joly aýylǵa mysyqtabandap bylaı dep keldi: «Aýylda zamanaýı ınfraqurylym men 100 úıi bar jańa shaǵyn aýdan boı kóterip, ıaǵnı burynǵy kóshelerge taǵy 3 kóshe qosylyp, aýyl úlkeıedi, ekinshiden, sizderge aıtar taǵy basqa eki qýanyshymyz bar. Bul 140 oryndyq basseıni bar T.Moldaǵalıev atyndaǵy sý jańa mektep jáne alys-jaqynnan týrıster keletin aqynnyń mýzeı-úıi de osy joly qosa salynady. Endi osy aımaqtaǵy ınfraqurylym úshin eń bastysy taza sý kerek». Bul jerde de 1966 jyldan bergi qoldanystaǵy sý kózi sanepıdemııalyq normaǵa saı emes ekeni aıtyldy.
El-jurt óziniń bolashaǵyn oılap, 2018 jyldan beri aıtylyp, baspasózde jazylyp, telearnalarda kórsetilgenderdiń azdan keıin qyzyǵy jaıyna qaldy da, biz úshin jańadan shyn ýaıym paıda bolyp, endi taǵy da aýylda topalańǵa baılanysty basqa aıǵaı-shý shyqty. Aýyl turǵyndarynyń sol kezdegi Premer-mınıstr A.Mamınge topalańǵa baılanysty jazylǵan shaǵymyna aýdan ákimdigi tarapynan Premer-mınıstrge jaýap berilip, kóshirmesi bizge joldanypty (75-05-29.835. 17.04.2019 j), onda «po povodý zahoronenııa bolnogo skota razıasnıaem chto, vodoprovodnye trýby cherez neblagopolýchnye ochagı ne prohodıat o chem svıdetelstvýet reportaj telekanala KTK, Informbıýro, EVRAZIIа», depti. Sibir jarasy tabylǵan aımaqtar túgeldeı jabyq temirmen qorshalǵanyn, geografııalyq endik pen boılyǵy belgilenip, Kazgeodezııa mekemesi arqyly paıdalanýǵa bolmaıtyn aımaq kadastrine tirkelip, kartaǵa túsirilgeni qosa aıtylypty. Al bizdiń aıtarymyz: ákimdiktegiler A.Mamınge geografııalyq boılyq pen endikti basqasha aıtyp balasha aldaǵan, skotomogılnıkter basqa jerden keıin salyndy, ol aýyldyń kireberis ońtústik shyǵysy men batysy jáne ol jerde eshteńe de joq, ıaǵnı qubyrlar da ol jerden ótpeıdi. Ákimdik Premerdi aldaǵanmen, bizdi aldaı almaıdy.
Al osy topalańǵa baılanysty Q.Toqaevqa jazylǵan aýyl ótinishin Prezıdent ákimshiligi ony barynsha tekserip, anyqtyǵyna jetken soń, aýyl turǵyndaryna jaýap berý úshin, ıaǵnı el amanaty sol qalpynda Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligine júktelgen eken. Ile-shala barýynan kelýi tez vıse-mınıstr qol qoıǵan jaýap ta keldi. Onda mınıstrliktiń tek eldi mekenderden tys sý qoryn paıdalaný, qorǵaý jáne sýmen jabdyqtaý, sý burý salasyn qadaǵalaýdy retteıtinin, al aýyl ishindegi osy atalǵan qyzmet túrleri Indýstrııa jáne ınfraqurylymdy damytý mınıstrligine mindettelgen depti jáne qyzyǵy, jaýapta sibir jarasy jóninde bir sóz joq.
Mine, osylaı bılikke aıtyp ta, jazyp ta kótergen eńbegimiz esh, tuzymyz sor boldy. Olar ádettegideı «Jeke jáne zańdy tulǵalardyń ótinishterin qaraý tártibi» zańynyń 14-baby 6-tarmaǵyna sáıkes laýazymdy tulǵalardyń is-áreketterine nemese ótinish boıynsha qabyldanǵan sheshimge shaǵym jazýyńyzǵa bolady dep aınalymǵa túsip, árdaıym osylaı aıaqtalady. Biz de moıynusynyp, mine 5 jyl boldy, bárin bir Allaǵa tapsyryp, kúder úzip, sharshap qoıǵanbyz.
Qysqasy, aýyldaǵy burynǵy paıdalanǵan «Aqbulaqqa» deıingi óz sýymyz sol qalpynda áli istep tur. Aýyldyń bar tilegi – bireý, ony aıtýdan búkil aýyl jalyqqan emes, áli de aıtamyz. Sóz sońynda aýyl úshin aıtar bir ǵana áttegen-aıymyz da bar! Átteń, kim biledi el ishinde keń peıildi, aýqatty jomart jandar tabylyp, 1966 jyly geologııa mınıstri A.Sálimbaev salyp bergen sý kóziniń aınalasyn betondap kóterip, qorshap berse, nur ústine nur bolar edi!
Qalıaqbar DOSYMOV.
Almaty oblysy,
Eńbekshiqazaq aýdany,
Kazatkom aýyly
