Áskerı ushqyshtardyń joǵary mektebi

Kýrsanttar «memlekettik avıasııadaǵy áýe kemelerin paıdalaný», «memlekettik avıasııadaǵy avıasııalyq tehnıka jáne tehnologııa», «ushqyshsyz ushý apparattaryn basqarý jáne áskerı medısına» mamandyqtary boıynsha bilim alady.

Eń alǵash ret 1974 jyly Aqtóbe joǵarǵy azamattyq avıasııasynyń ushý ýchılıshesi bolyp shańyraq kótergen oqý ornyna keńes odaǵynyń barlyq jerinen talapkerler bilim alýǵa keletin. 1996 jyly eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry Talǵat Bıgeldınovtiń esimin ıelendi. Búginde osy oqý ornynyń 400-ge jýyq kýrsanty 16 kafedrada avıasııa salasynyń túrli mamandyǵyna oqyp jatyr. Áskerı ushqysh ne áskerı ınjener bolý armanymen kelgen jastar munda tórt jyl tegin oqıdy. Kýrsanttar jataqhanamen qamtamasyz etilgen. Bıyl eki jataqhana kúrdeli jóndeýden ótkizildi.

Jaqynda «Egemen Qazaqstan» jáne «Kazahstanskaıa pravda» gazetteriniń Aqtóbe oblysyndaǵy menshikti tilshileri osy oqý ornynyń tirshiligimen tanysyp qaıttyq. Oqý korpýstaryn aralap, oqytýshylarmen, kýrsanttarmen pikirlesip, jattyǵý zaldaryn aralap, jataqhanasy men ashanasyn kórip qaıttyq.

Áskerı kafedralar tynysy

«Aerodınamıka jáne ushý qaýipsizdigi» kafedrasynda kýrsanttar aerodınamıka negizderin oqıdy, ushýlardy, ushý qaýipsizdigin meńgeredi. Bul jerde ushý aldyndaǵy jattyǵýǵa arnalǵan trenajerler bar. Kafedra jetekshisi Iýrıı Damaev bizdi MI-8 tikushaǵynyń kabınasy qoıylǵan arnaıy oqý zalymen tanystyrdy: «Bul zalda jattyǵýlar ótedi. Kýrsanttar kabına ishindegi jabdyqtarmen, qozǵaltqyshtarmen jumys isteýge úırenedi. Biz olardyń zeıinin baqylaımyz. Sondaı-aq tikushaqty basqara otyryp, izdeý-qutqarý jáne apattar bolǵan jerdegi qutqarý jumystaryna úırenedi. Ekinshi bólmede áýedegi urys jaǵdaıynda áskerı tapsyrmany oryndaýǵa mashyqtanady. Kýrsanttyń áýe kemesin basqara alatyny tájirıbede kórinedi. Saryjar aýylynda bizdiń ınstıtýttyń áskerı aerodromy bar, kýrsanttar sol jerde jazǵy ushý tájirıbesinen ótedi», dedi Iý.Damaev.

Instıtýttyń áskerı-medısına pánderi kafedrasy 2016 jyly ashyldy. Qazir bul jerde 63 kýrsant áskerı medısına, áskerı stomatologııa jáne áskerı farmasııa mamandyqtaryna oqyp jatyr. Kafedra dosenti, medısına qyzmetiniń zapastaǵy polkovnıgi Amandyq Janjanovtyń aı­týyn­sha, osy kezge deıin kafedrada elimiz­diń Qarýly kúshterine 38 áskerı dá­ri­ger daıyndalǵan. «О́tken jyly úsh túle­gimiz Sankt-Peterbor áskerı medısına aka­­demııasynyń doktorantýrasyna, bir tú­le­gimiz QHR-dyń Shanhaı medısına ınstıtýtyna neırohırýrgııa mamandyǵyna oqýǵa tústi. Byltyrdan bastap qyzdardy áskerı dáriger mamandyǵyna qabyldaı bastadyq. Qazir áskerı medısına kafedrasynyń 1, 2, 3-kýrstarynda 63 stýdent oqysa, onyń 18-i qyz. Stýdentter M.Ospanov atyndaǵy Ba­tys Qa­zaqstan medısına ýnıversıtetinde bes kún oqyp, senbide osy kafedrada avıasııa medısınasy negizderin, áskerı gıgıena men epıdemıologııa, áskerı toksıkologııa, ra­dıobıologııa jáne jappaı qyryp-joıý qarýynan qorǵaný sabaqtaryn oqıdy», deıdi A.Janjanov.

Jalpy, áskerı pánder kafedrasynda bolashaq ofıserler vzvod komandırleri deńgeıinde daıyndalady. Jalpy taktıka, áskerı topografııa, radıasııalyq, hımııalyq jáne bıologııalyq qorǵanys ne­gizderi oqytylyp, atys qarýynyń bar­lyq túrimen daıyndyq júrgiziledi. Ka­fedra oqytýshylary elimizdiń Qorǵanys mı­nıstrligi aıasynda barlyq komandalyq-shtabtyq jattyǵýǵa qatysyp júr.

Áýe qorǵanysy ınstıtýtynyń qyzmetkeri Andreı Kýznesov Saryjardaǵy áskerı oqý-jattyǵý jóninde aıtyp berdi. «Byltyr Saryjar eldi mekeninde kishi avıasııa mamandaryn daıarlaıtyn oqý ortalyǵy ashyldy. Bul jerde shaǵyn áskerı bólim ornalasqan. Olarǵa barlyq jaǵdaı jasaldy, úlken kazarma paıdalanýǵa berildi. Áskerı mindetin óteýge kelgen jaýyngerler aerodromdy kúzetedi. Bizdiń ınstıtýt oqytýshylary olardy ushaqtardy jerden basqarýǵa oqy­tady. Bylaısha aıtqanda, áýe dıspetcheri re­tinde. Áskerı qyzmet merzimi aıaqtalar aldynda olardy ushaqtarǵa qyzmet kórsetetin avıasııalyq bólimshelerge jiberedi. Keıbiri áskerı mindetin ótep bolǵannan keıin de kelisimshart negizinde jumys isteýge qalyp qoıady», deıdi A.Kýznesov.

Kýrsanttar ómiri

Igilik Toqtarov avıasııalyq ushýlardy jerden basqarý mamandyǵy boıynsha 3-kýrsta oqıdy. Ol 2021 jyly Jetisý oblysy Tekeli qalasyndaǵy №5 qazaq orta mektebin bitirip, Aqtóbege Áýe qorǵanysy ınstıtýtyna túsken. «Aǵam osy ınstıtýtty bitirdi. Qazir ol Shymkenttegi áskerı bazada qyzmet etedi. Men de aǵam sııaqty áskerı avıasııa salasyn tańdap, áskerı ushqysh bolǵym keldi. Biraq osy jerdegi medısınalyq komıssııadan óte almaı, áýe dıspetcheri mamandyǵyn tańdadym. О́ıtkeni áskerı ushqyshtyń densaýlyǵynda eshbir kinárat bolmaýy kerek. Birinshi kýrsta joǵary matematıka, fızıka, elektromehanıka negizderi oqytylady. Sabaq óte qıyn. Oqytýshylar qatal, biraq sabaqty jaqsy túsindiredi», deıdi bolashaq áskerı dıspetcher.

Kýrsanttardyń fızıkalyq daıyndyǵy óte jaqsy bolýy kerek. Birinshi kýrsqa qa­byldanǵandar 3 shaqyrym, 100 metr jyl­damdyqqa júgirý, kermege tartylý norma­tıv­terin oryndaıdy. Jattyǵýlar birtindep kúrdelene túsip, 2-kýrsta akrobatıkalyq jat­tyǵýlar, 3-kýrsta kúshtik jattyǵýlar qosylady. Bolashaq áskerı ushqyshtar men ın­jenerler 3-kýrstan bastap elimizdiń áskerı bazalarynda tájirıbeden ótedi. Avıasııalyq ushýlardy jerden basqarý maman­dyǵynda oqıtyn kýrsanttar Tal­dyqorǵan, Shymkenttegi áskerı bazalarda tájirıbeden ótedi.

Maıdan avıasııasy fakýltetiniń 2-kýrsynda oqıtyn Beksultan Seıdahmetov shabýyldaýshy ushaqty basqarý mamandyǵyn meńgerip jatyr. Jazda Qaraǵandydaǵy áske­rı bazada birmotorly ushaqty bas­qarý tájirıbesinen ótýge barady. Oqýdyń qıyn ekenin jasyrmaıdy. Shabýyl­daý­shy ushaqty basqaratyndar aerodınamıka negizderin tereńdete oqıdy. «Men Asta­nadaǵy «Daryn» mamandandyrylǵan lı­seıin bitirdim. 9-synyptan bastap fızıka-matematıka baǵytyn tańdap, qosymsha daıyn­dyqty kúsheıttim. Men áskerı ushqysh bolǵym keldi. Ákem – áskerı ınjener, ol da tańdaýyma qarsy bolǵan joq. Bul jerge oqýǵa túsý óte qıyn: kásibı-psıhologııalyq irikteý synaqtarynan ótý, fızıkalyq daıyn­dyq talaptary óte qatal boldy. Áskerı ushqysh, ne maıdan avıasııasy mamandyǵyn tańdaýshylar­dyń densaýlyǵy óte qatty tekseriledi. Densaýlyqta kishkentaı kinárat bolsa, ótpeıdi», deıdi bolashaq shabýyldaýshy ushqysh.

20 jastaǵy Hýsrav Sharıpov radıoelektronıka jabdyqtarynyń ınjeneri mamandyǵy boıynsha 3-kýrs kýrsanty. Ol Tájikstannyń Qorǵantóbe qalasynan. Qazirgi kezde Hýsravpen birge Tájikstannan úsh jigit oqyp jatyr. «2021 jyly Qorǵantóbe qala­syndaǵy orta mekteptiń 11-synybyn bi­tirdim. Mektepte oqyp júrgenimde áskerı qyz­metker bolǵym keldi. Áýeli Qorǵan­tóbedegi áskerı komıssarıat­ta emtıhan tapsyryp, ótken soń osynda jiberdi», deıdi ol.

Elimizdiń Qorǵanys mınıstrligine qarasty osy oqý orny áskerı tártippen ómir sú­redi. Kýrsanttar óte jınaqy, sabaq ke­zinde de, odan tys ýaqytta da bos júrgen esh­kim­di kórmeısiń. Oqý korpýstary, birneshe ja­taqhanasy, ashanasy, sportzaldary, mýzeı úıi sııaqty bólek-bólek ǵımarattar keıingi jyldary kúrdeli jóndeýden ótkizil­di. Alaıda bolashaq ushqyshtar men ushý­lardy basqaratyn ınjenerlerdi tehnı­ka­lyq jabdyqtaý jaǵy kemshin bolyp tur­ǵan­daı kórindi. Qorǵanys kúshterine sońǵy ja­raqtar, tehnıka kerek. Osy jaǵy eske­ril­se. О́z Otanynyń Qarýly kúshterine qyz­met etkisi kelip, jantalasa sabaq oqyp, jat­tyǵýlardan qalmaı júrgen jastar kóp­ bul jerde. Jastardyń otanshyldyǵy men oqy­tý­shylarynyń óz isterine degen adaldyǵy, jo­ǵa­ry jaýapkershiligi bir-birimen úndesip jatyr.

Aqtóbe oblysy