Kýrsanttar «memlekettik avıasııadaǵy áýe kemelerin paıdalaný», «memlekettik avıasııadaǵy avıasııalyq tehnıka jáne tehnologııa», «ushqyshsyz ushý apparattaryn basqarý jáne áskerı medısına» mamandyqtary boıynsha bilim alady.
Eń alǵash ret 1974 jyly Aqtóbe joǵarǵy azamattyq avıasııasynyń ushý ýchılıshesi bolyp shańyraq kótergen oqý ornyna keńes odaǵynyń barlyq jerinen talapkerler bilim alýǵa keletin. 1996 jyly eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry Talǵat Bıgeldınovtiń esimin ıelendi. Búginde osy oqý ornynyń 400-ge jýyq kýrsanty 16 kafedrada avıasııa salasynyń túrli mamandyǵyna oqyp jatyr. Áskerı ushqysh ne áskerı ınjener bolý armanymen kelgen jastar munda tórt jyl tegin oqıdy. Kýrsanttar jataqhanamen qamtamasyz etilgen. Bıyl eki jataqhana kúrdeli jóndeýden ótkizildi.
Jaqynda «Egemen Qazaqstan» jáne «Kazahstanskaıa pravda» gazetteriniń Aqtóbe oblysyndaǵy menshikti tilshileri osy oqý ornynyń tirshiligimen tanysyp qaıttyq. Oqý korpýstaryn aralap, oqytýshylarmen, kýrsanttarmen pikirlesip, jattyǵý zaldaryn aralap, jataqhanasy men ashanasyn kórip qaıttyq.
Áskerı kafedralar tynysy
«Aerodınamıka jáne ushý qaýipsizdigi» kafedrasynda kýrsanttar aerodınamıka negizderin oqıdy, ushýlardy, ushý qaýipsizdigin meńgeredi. Bul jerde ushý aldyndaǵy jattyǵýǵa arnalǵan trenajerler bar. Kafedra jetekshisi Iýrıı Damaev bizdi MI-8 tikushaǵynyń kabınasy qoıylǵan arnaıy oqý zalymen tanystyrdy: «Bul zalda jattyǵýlar ótedi. Kýrsanttar kabına ishindegi jabdyqtarmen, qozǵaltqyshtarmen jumys isteýge úırenedi. Biz olardyń zeıinin baqylaımyz. Sondaı-aq tikushaqty basqara otyryp, izdeý-qutqarý jáne apattar bolǵan jerdegi qutqarý jumystaryna úırenedi. Ekinshi bólmede áýedegi urys jaǵdaıynda áskerı tapsyrmany oryndaýǵa mashyqtanady. Kýrsanttyń áýe kemesin basqara alatyny tájirıbede kórinedi. Saryjar aýylynda bizdiń ınstıtýttyń áskerı aerodromy bar, kýrsanttar sol jerde jazǵy ushý tájirıbesinen ótedi», dedi Iý.Damaev.
Instıtýttyń áskerı-medısına pánderi kafedrasy 2016 jyly ashyldy. Qazir bul jerde 63 kýrsant áskerı medısına, áskerı stomatologııa jáne áskerı farmasııa mamandyqtaryna oqyp jatyr. Kafedra dosenti, medısına qyzmetiniń zapastaǵy polkovnıgi Amandyq Janjanovtyń aıtýynsha, osy kezge deıin kafedrada elimizdiń Qarýly kúshterine 38 áskerı dáriger daıyndalǵan. «О́tken jyly úsh túlegimiz Sankt-Peterbor áskerı medısına akademııasynyń doktorantýrasyna, bir túlegimiz QHR-dyń Shanhaı medısına ınstıtýtyna neırohırýrgııa mamandyǵyna oqýǵa tústi. Byltyrdan bastap qyzdardy áskerı dáriger mamandyǵyna qabyldaı bastadyq. Qazir áskerı medısına kafedrasynyń 1, 2, 3-kýrstarynda 63 stýdent oqysa, onyń 18-i qyz. Stýdentter M.Ospanov atyndaǵy Batys Qazaqstan medısına ýnıversıtetinde bes kún oqyp, senbide osy kafedrada avıasııa medısınasy negizderin, áskerı gıgıena men epıdemıologııa, áskerı toksıkologııa, radıobıologııa jáne jappaı qyryp-joıý qarýynan qorǵaný sabaqtaryn oqıdy», deıdi A.Janjanov.
Jalpy, áskerı pánder kafedrasynda bolashaq ofıserler vzvod komandırleri deńgeıinde daıyndalady. Jalpy taktıka, áskerı topografııa, radıasııalyq, hımııalyq jáne bıologııalyq qorǵanys negizderi oqytylyp, atys qarýynyń barlyq túrimen daıyndyq júrgiziledi. Kafedra oqytýshylary elimizdiń Qorǵanys mınıstrligi aıasynda barlyq komandalyq-shtabtyq jattyǵýǵa qatysyp júr.
Áýe qorǵanysy ınstıtýtynyń qyzmetkeri Andreı Kýznesov Saryjardaǵy áskerı oqý-jattyǵý jóninde aıtyp berdi. «Byltyr Saryjar eldi mekeninde kishi avıasııa mamandaryn daıarlaıtyn oqý ortalyǵy ashyldy. Bul jerde shaǵyn áskerı bólim ornalasqan. Olarǵa barlyq jaǵdaı jasaldy, úlken kazarma paıdalanýǵa berildi. Áskerı mindetin óteýge kelgen jaýyngerler aerodromdy kúzetedi. Bizdiń ınstıtýt oqytýshylary olardy ushaqtardy jerden basqarýǵa oqytady. Bylaısha aıtqanda, áýe dıspetcheri retinde. Áskerı qyzmet merzimi aıaqtalar aldynda olardy ushaqtarǵa qyzmet kórsetetin avıasııalyq bólimshelerge jiberedi. Keıbiri áskerı mindetin ótep bolǵannan keıin de kelisimshart negizinde jumys isteýge qalyp qoıady», deıdi A.Kýznesov.
Kýrsanttar ómiri
Igilik Toqtarov avıasııalyq ushýlardy jerden basqarý mamandyǵy boıynsha 3-kýrsta oqıdy. Ol 2021 jyly Jetisý oblysy Tekeli qalasyndaǵy №5 qazaq orta mektebin bitirip, Aqtóbege Áýe qorǵanysy ınstıtýtyna túsken. «Aǵam osy ınstıtýtty bitirdi. Qazir ol Shymkenttegi áskerı bazada qyzmet etedi. Men de aǵam sııaqty áskerı avıasııa salasyn tańdap, áskerı ushqysh bolǵym keldi. Biraq osy jerdegi medısınalyq komıssııadan óte almaı, áýe dıspetcheri mamandyǵyn tańdadym. О́ıtkeni áskerı ushqyshtyń densaýlyǵynda eshbir kinárat bolmaýy kerek. Birinshi kýrsta joǵary matematıka, fızıka, elektromehanıka negizderi oqytylady. Sabaq óte qıyn. Oqytýshylar qatal, biraq sabaqty jaqsy túsindiredi», deıdi bolashaq áskerı dıspetcher.
Kýrsanttardyń fızıkalyq daıyndyǵy óte jaqsy bolýy kerek. Birinshi kýrsqa qabyldanǵandar 3 shaqyrym, 100 metr jyldamdyqqa júgirý, kermege tartylý normatıvterin oryndaıdy. Jattyǵýlar birtindep kúrdelene túsip, 2-kýrsta akrobatıkalyq jattyǵýlar, 3-kýrsta kúshtik jattyǵýlar qosylady. Bolashaq áskerı ushqyshtar men ınjenerler 3-kýrstan bastap elimizdiń áskerı bazalarynda tájirıbeden ótedi. Avıasııalyq ushýlardy jerden basqarý mamandyǵynda oqıtyn kýrsanttar Taldyqorǵan, Shymkenttegi áskerı bazalarda tájirıbeden ótedi.
Maıdan avıasııasy fakýltetiniń 2-kýrsynda oqıtyn Beksultan Seıdahmetov shabýyldaýshy ushaqty basqarý mamandyǵyn meńgerip jatyr. Jazda Qaraǵandydaǵy áskerı bazada birmotorly ushaqty basqarý tájirıbesinen ótýge barady. Oqýdyń qıyn ekenin jasyrmaıdy. Shabýyldaýshy ushaqty basqaratyndar aerodınamıka negizderin tereńdete oqıdy. «Men Astanadaǵy «Daryn» mamandandyrylǵan lıseıin bitirdim. 9-synyptan bastap fızıka-matematıka baǵytyn tańdap, qosymsha daıyndyqty kúsheıttim. Men áskerı ushqysh bolǵym keldi. Ákem – áskerı ınjener, ol da tańdaýyma qarsy bolǵan joq. Bul jerge oqýǵa túsý óte qıyn: kásibı-psıhologııalyq irikteý synaqtarynan ótý, fızıkalyq daıyndyq talaptary óte qatal boldy. Áskerı ushqysh, ne maıdan avıasııasy mamandyǵyn tańdaýshylardyń densaýlyǵy óte qatty tekseriledi. Densaýlyqta kishkentaı kinárat bolsa, ótpeıdi», deıdi bolashaq shabýyldaýshy ushqysh.
20 jastaǵy Hýsrav Sharıpov radıoelektronıka jabdyqtarynyń ınjeneri mamandyǵy boıynsha 3-kýrs kýrsanty. Ol Tájikstannyń Qorǵantóbe qalasynan. Qazirgi kezde Hýsravpen birge Tájikstannan úsh jigit oqyp jatyr. «2021 jyly Qorǵantóbe qalasyndaǵy orta mekteptiń 11-synybyn bitirdim. Mektepte oqyp júrgenimde áskerı qyzmetker bolǵym keldi. Áýeli Qorǵantóbedegi áskerı komıssarıatta emtıhan tapsyryp, ótken soń osynda jiberdi», deıdi ol.
Elimizdiń Qorǵanys mınıstrligine qarasty osy oqý orny áskerı tártippen ómir súredi. Kýrsanttar óte jınaqy, sabaq kezinde de, odan tys ýaqytta da bos júrgen eshkimdi kórmeısiń. Oqý korpýstary, birneshe jataqhanasy, ashanasy, sportzaldary, mýzeı úıi sııaqty bólek-bólek ǵımarattar keıingi jyldary kúrdeli jóndeýden ótkizildi. Alaıda bolashaq ushqyshtar men ushýlardy basqaratyn ınjenerlerdi tehnıkalyq jabdyqtaý jaǵy kemshin bolyp turǵandaı kórindi. Qorǵanys kúshterine sońǵy jaraqtar, tehnıka kerek. Osy jaǵy eskerilse. О́z Otanynyń Qarýly kúshterine qyzmet etkisi kelip, jantalasa sabaq oqyp, jattyǵýlardan qalmaı júrgen jastar kóp bul jerde. Jastardyń otanshyldyǵy men oqytýshylarynyń óz isterine degen adaldyǵy, joǵary jaýapkershiligi bir-birimen úndesip jatyr.
Aqtóbe oblysy