Avtobýs parkteri júrgizýshige jarymaıdy

Jastar júrgizýshi bolýǵa júreksine me?

Eldegi avtobýs parkteri jyldan-jylǵa jańaryp, júrgizýshi men jolaýshy mádenıeti táp-táýir qalyptasyp keledi. Basshylardyń qadaǵalaýymen áýeli qaýipsizdikke kóńil bólingen soń, buryn jıi oryn alyp turatyn «júrgizýshilerdiń jarysy» saıabyrlaǵandaı. Saladaǵy berekesizdikti retteýge kelgende GPS navıgatory, kondýktorlardy qysqartyp, zamanǵa qaraı elektrondy tólem júıesine kóshý jónindegi sheshim nátıjeli boldy. Osyǵan qaramastan qoǵamdyq kólik júrgizýshileri, jaıaý júrginshiler jyl saıyn birdi-ekili oqys oqıǵaǵa urynyp jatady. Júrgizýshi qateliginen týyndaǵan qaıǵyly oqıǵalardy túgel adamı faktor dep jyly jaýyp qoıýǵa kelmeıdi. Áleýmettik jaǵynan qarasaq, tikeleı bolmasa da janama sebep-saldary tabylady.

Birer apta buryn ǵana Tarazda avtobýs júrgizýshisi jyldamdyqty asyryp, jaıaý júrginshini janshyp ótken. Byltyr Shymkentte júrgizýshiniń jaýap­syz­dy­ǵynan jolaýshylar avtobýsy qarsy jolaqqa shyǵyp, 5 adam qaza tapty. Almatyda jolaýshy qoǵamdyq kólik tizgindegen áıeldi soqqyǵa jyǵyp, saldarynan aıaldama mańyndaǵy úsh adam baqılyq boldy. Qaıǵyly oqıǵadan keıin Almatydaǵy avtobýs parkteri men jergilikti ákimdik júrgizýshilerdi jolaýshydan oqshaýlaýdyń qam-qareketin jasaýǵa kirisken. Sebebi júrgizýshiniń basty mindeti – jolaýshylardy dittegen jerine jetkizý. Ol qaýipsizdikten basqa usaq-túıekke bas qatyrmaýy kerek. Taǵy bir jaı, avtobýs júrgizýshileriniń kútpegen jerden júrek talmasyna ushyraǵan sátteri jıiledi. Júrgizýshiler qartaıyp barady. Jumys jeńil emes. Júıke-júıege salmaq túsiredi. Qala berdi júr­gizýshi bir kún jumys istep, eki kún demalýy kerek degen ereje-talap ta kóp qala­da saqtalmaıdy. Ala tańmen talasyp oıanyp, keshke deıin qoǵamdyq kólik bas­qa­rý degenińiz asqan saqtyqty, joǵary jaýap­kershilikti talap etedi. Áleýmettik jelide júrgizýshilerge qatysty keleńsiz jaıttar men oqys oqıǵalardy kórgen jastar avtobýs júrgizýshisi bolýǵa júrek­sin­beı qaıtsin?!

«D» sanatyn alýdyń mashaqaty

Qosh, osy joly biz úńilgen taqyryp júrgizýshi kýáligine qatysty bolyp tur. Eldegi avtobýs parkteriniń basshylary júrgizýshi tapshylyǵyna tikeleı áser etip otyrǵan túıitkilderdi bılikke estir­tip, usynys-tilekterin aıtýyndaı aıtty. Qazir keıbir avtobýs parkteriniń tura­ǵynda bostan-bos turǵan qoǵamdyq kólikter kezdesedi eken. Megapolısterdiń ózi júrgizýshige jete almaı júrgen shaqta óńirlerdegi jaǵdaı tipten kúrdeli bolsa kerek. Amal joq, keıbir avtobýs parkteriniń basshylary óńirdiń ekonomıkalyq ahýalyna, kompanııanyń qarjylyq jaǵdaıyna, shyǵyndaryna baılanysty jalaqyny shamadan tys kóterip, táýekelge bel baılaı almaıdy. Qalaı degende de avtobýs parkterin jańartýǵa myqtap kirisip, jalaqyǵa bas qatyryp otyrǵan basshylardy, eńbekaqynyń azdyǵynan iri qalaǵa qonys aýdarǵan júrgizýshini jazǵyra almaımyz. Naryq zamany, básekelestik talaby – osy.

Endi qoldanystaǵy zań talaptaryna nazar aýdarsaq, «D» sanatyndaǵy júrgizýshi kýáligin alýdy oılastyrǵandar «Jol júrisi týraly» zańnyń 74-baby, 2-tarmaǵyna sáıkes 25 jasqa tolýy shart. Osy aralyqta júrgizýshiniń keminde 5 jyl jumys ótili bolýy qajet. Ári onyń úsh jylynda «D1» kishi sanatyndaǵy (shaǵyn avtobýs) kólik quralyn basqarýǵa tıis. Qysqasy, osy talapty oryndamaı, «D» sanatyndaǵy kólikti tizgindeý tipten múmkin emes. Taraz qalasynda jolaýshy tasymalymen aınalysatyn «Áýlıeata Trans-Pass» seriktestiginiń dırektory Rashıd Pirmanovtyń aıtýynsha, qoǵamdyq kólik qyzmetindegi birqatar máselege jol júrisine qatysty zań talaptary áser etip otyr.

– «D1» sanatyn alǵan júrgizýshige 16 orynǵa deıingi shaǵyn avtobýstardy basqarýǵa ruqsat. Júrgizýshi sol avtobýsty 3 jyl tizgindep, myqtap tájirıbe jıǵan soń ǵana «D» sanatyndaǵy kýálik alady. Alaıda qazir júrgizýshi «D1» kishi sanatyn tyrmysyp júrip 21 jasta alǵan kúnniń ózinde elimizde ondaı shaǵyn avtobýstar joqtyń qasy. Al 3 jyl shaǵyn avtobýs júrgizý kerek degen talapty oryndamaǵan júrgizýshi arada neshe jyl ótse de tájirıbesiz «D» sanatyn ala almaıdy. Mine, júrgizýshiler osy tusta sharasyz qalady. Júrgizýshi tapshylyǵy tek bizde emes, respýblıka boıynsha baıqaldy. 2015 jyldan berige deıin mektepte, basqa da mekemelerde tájirıbe jıyp, «D» sanatyndaǵy júrgizýshi kýáligin alyp jatqandar bar. Biraq óte sırek. Mundaı jumys ekiniń birine tabyla bermeıdi. Qoǵamdyq kólik halyqqa qyzmet kórsetedi. Sondyqtan júrgizýshilerdiń jaryspaǵanyn, mádenıetti bolǵanyn qalaımyz. Ol úshin birinshi kezekte ózge saladaǵydaı básekelestik orta qajet. Júrgizýshi bolyp jumys istegisi keletin jastar barshylyq. «D1» sanatyn alǵandar maǵan jıi kelip jatady. Amal joq, 3 jyl tájirıbesi bolmaǵan soń jumysqa shaqyra almaımyz. Ishki ister basqarmasynyń esebi boıynsha elde «D» sanatyn alǵan júrgizýshiler kóp. Áıtkenmen olardyń barlyǵy túgel júrgizýshi bola bermeıdi ǵoı. Mysaly, mende júrgizýshiniń barlyq sanaty bar. Kezinde avtobýs júrgizgenmen qazir júrgizbeımin ǵoı. Qańtarda biz, ıaǵnı eldegi iri avtobýs parkteriniń basshylary Kólik mınıstrimen qoǵamdyq kólikke qatysty osy jáne basqa da sharýalar boıynsha kezdeskenbiz. Aqpanda taǵy shaqyrtyp jatyr. Bıyl oń sheshim qabyldanar degen úmittemiz, – deıdi R.Pirmanov.

Zań talaptaryn jeńildetý kerek

Osyǵan deıin «D» sanatyndaǵy kólik tizgindeýdi oılaǵandarǵa qatysty zań talaptarynyń qatańdatylǵanyn orynsyz deýge kelmeıdi. Júrgizýshiniń tájirıbeli bolǵany áýeli qaýipsizdikke jaqsy. Ári osy tájirıbe bizde ǵana emes, birneshe elde qoldanylady eken. Synaqtan ótken. Sondyqtan avtobýs júrgizýshilerine qatysty zań talaptary az-maz jeńildetilse, sonyń júrgizýshi tapshylyǵyn sheshýge ájepteýir sep bolary anyq. Mysaly, qazir avtobýs parkteri tártip buzǵan júrgizýshige aýyzsha eskertý jasap qana shektelýi ábden múmkin. Basshylyq qatań shara qabyldamaıtynyn túsingen júrgizýshiler búgin jibergen qateligin kúni erteń qaıtalamasyna kim kepil?!

Búginde eldegi avtobýs júrgizýshileriniń jalaqysy 250-350 myń teńgeden kem emes. Almatyda 10 kún eńbek etken júrgizýshi kemi 450 myń teńgeniń shamasynda jalaqy alsa, qoǵamdyq kólikten de keńirek avtobýs basqaratyndardyń jalaqysy 800 myń teńgege jeteǵabyl eken. Sol sebepti de óńirlerde júrgizýshi turaqsyz. Iri qalaǵa baryp, táýir tabys tabýdy oılaǵandardy avtobýs parkteri baılap ustaı almaıdy.

Jolaýshy tasymalymen aınalysatyn mekemelerdiń bazasy jańa avtobýs­tarmen tolyǵyp jatqany qýantady. Jer­gilikti ákimdiktiń bastamasymen Aqtaý qa­lasynyń avtobýs parkteri de bıyl jańa avtobýs satyp alýdy josparlapty. Bul jóninde tolyǵyraq maǵlumatty biz Aqtaý qalalyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bóliminiń bas mamany Jalǵas Meıilovten surap bilgen edik. Bas maman qalaǵa jańa avtobýstar kelse, júrgizýshi tapshylyǵy týyndaýy múmkin ekenin jasyrmady.

– Aqtaý qalasy boıynsha avtobýstar 10 baǵytta qatynaıdy. Eki tasymaldaý­shy mekemege qarasty 65 avtobýs bar. Qoǵamdyq kólikterdiń barlyǵy – jańa. Bıyl qalanyń avtobýs parkteri taǵy 25 avtobýspen tolyǵady dep josparlap otyrmyz. Sodan bas-aıaǵy qalada 90 avtobýs bolady. Bizge tasymaldaýshy mekeme tarapynan júrgizýshi tapshylyǵy jóninde osyǵan deıin birneshe ret ótinish túsken. Qazir amaldyń joqtyǵynan keıbir júrgizýshiler uzaqmerzimdi demalysqa sırek shyǵady. Avtobýs parkteri oblystan júrgizýshi taba almaǵan soń elimizdiń barlyq aımaǵyna habarlandyrý joldap jatyr. Basqa óńirlerde de júrgizýshi tapshy ekenin eskersek, olardy bizge jumys isteýge keledi dep aıtý qıyn. Júrgizýshiler eki kún jumys istep, eki kún demalady. Jalaqy – táýir. Jarnalaryn ustap qalǵanda 15 kún jumysyna qolyna 300 myń teńge tıedi, – deıdi J.Meıilov.

Aqtaýdaǵy avtoparkterdiń basshylyǵy ázirge bar júrgizýshige shúkir etip, amaldap otyrǵanymen qalaǵa keletin 25 avtobýsqa júrgizýshi tabý ońaı bolmaıtynyn biledi. Sol sebepti de júrgizýshini qazirden izdep, erterek qamdanyp jatqan jaıy bar.

Kólik mınıstrligi usynǵan aqparatqa súıensek, elde «D» sanatyndaǵy kýáligi bar júr­gizýshilerdiń tapshylyǵy 3 myń­nan asa adamdy quraıdy eken. Sonyń ishinde Astanada – 685, Almatyda – 445, Shymkentte 487 júrgizýshi jet­peıdi. Jýyrda Kólik mınıstrligi jer­­gilikti atqarýshy organdar, «Ata­meken» Ulttyq kásipkerler palatasy, salalyq qaýymdastyqtar men tasymal­daý­shy­lardyń basyn qosyp, qalalyq avtobýs tasymaly máseleleri boıynsha keńes ótkizgen. Basqosýda «D» sanatyndaǵy kýáligi bar júrgizýshilerdiń tapshylyǵy talqylanǵan. Júrgizýshi kýáligin alardaǵy qıyndyqtardy elep-eskergen Kólik mınıstrligi, Ishki ister mınıstrligi jáne «Atameken» UKP «D» sanatyndaǵy kýá­likke qatysty talaptardy jeńildetýdi qoldaıtynyn ańǵartqan.

Sonymen, mınıstrlik «D» sanatyn­daǵy kýálik alatyndardyń jasyn 25-ten 23 jasqa deıin, júrgizýshi ótilin 5 jyldan 3 jylǵa, «D1» kishi sanatyndaǵy kólikti basqarý ótilin 3 jyldan 1 jylǵa deıin tómendetýdi kózdep otyr. Maqsat oryndalyp, «Jol júrisi týraly» zańǵa osy erejeler engizilse, «D» sanatyndaǵy kýálik alýdy josparlaǵandar úshin talap birshama jeńildeıdi. Esesine, avtobýs júrgizýshileriniń orta jasy tómendep, básekelestik orta qalyptassa, jaqsy. Salaǵa jastardy tartýdyń tıimdiligi dál qazir baıqalmaǵanymen, ýaqyt sátimen qoǵamdyq kóliktiń qaýipsizdigine, júrgizýshi mádenıetine áser etetini anyq.