Infografıkany jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
«О́nerkásiptik saıasat týraly» zańǵa sáıkes ishki óńdeýshilerdiń baǵasy bırjalyq kotırovkalardan tómen deńgeıdegi shıkizatpen qamtamasyz etý mehanızmi engizildi. Sondaı-aq iri kompanııalar qaıta óńdeýshilerdi qoldaý maqsatynda óz mindettemeleriniń aıasyn keńeıtip jatyr. Ol úshin shaǵyn jáne orta bıznes beldeýin quryp, tabıǵı jer qoınaýyn paıdalanýdy satyp alýdy rettep, qosymsha mindettemeler qabyldap jatyr. Sonymen qatar memleket tarapynan sýbsıdııa men kepildikter berilip, ShOB-ty qoldaý kúsheıe tústi. Máselen, «Báıterektiń» byltyrǵy qarjylyq qoldaýy 2,3 trln teńgege jetti. IJО́-degi ShOB úlesi 36,4 paıyzǵa jetti jáne ShOB sektoryndaǵy jumys isteıtin azamattar sany 4,3 mln-ǵa shamalasty.
Jańa óndiris nysanyn 3 jyl boıy salyqtan bosatý, qosymsha qun salyǵynan bosatý da kásipkerler úshin kóp kómek. Osy jyly shıkizattyq emes sektorda jalpy quny 1,6 trln teńge bolatyn 291 joba paıdalanýǵa berilmek. Sonyń 170-si óńdeýshi ónerkásipke tıesili jáne olardyń quny 800 mlrd teńgege jetedi.
Bes jyldan soń ulttyq ekonomıka kólemin 450 mlrd dollarǵa jetkizý úshin budan bylaı jyl saıynǵy ekonomıkalyq ósim deńgeıi 6 paıyzdan kem bolmaýy kerek. Halyqaralyq valıýta qorynyń málimeti boıynsha, bıyl jyl sońynda IJО́ 259,3 mlrd dollardy quraıdy dep kútiledi. Eger solaı bolsa, onda ishki jalpy ónim 2022 jyldyń qorytyndysymen salystyrǵanda 15 paıyzǵa ósim kórsetedi.
Osyndaı jetistikti qamtamasyz etýge tıis kásipkerlerdiń de túıtkili bir basyna jetip artylady. Senator Lázzat Rysbekovanyń aıtýynsha, eń birinshi kezekte memlekettik qoldaýdyń tetigi men tásilin qaıta qaraý kerek. Ekinshiden, perspektıvalyq baǵyttar men túpkilikti nátıjege baǵdarlanýdy eskermeı, 5 mln teńge kólemindegi granttyq qoldaý túrindegi shaǵyn jobalardy iske asyrýǵa basymdyq berilip jatyr. Bul bıýdjet qarajatyn shashýǵa alyp keledi. Úshinshi qıyndyq – quqyqtyq problemalar. Mysaly, bıznes-ıdeıalardyń jańashyldyǵyn anyqtaý boıynsha naqtylyq joq. Bul tujyrymdamany jergilikti jerlerde kásipkerler de, konkýrstyq komıssııa músheleri de ártúrli túsindiredi. Túptep kelgende grant alýdyń negizgi sharty bolyp sanalatyn «jańashyldyqty» rastaý talap etile de bermeıdi.
Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń habarlaýynsha, qazir bıznes júrgizý sharttary aıtarlyqtaı jeńildetildi. Mysaly, 10 myńnan astam artyq talap alynyp tastaldy.
«Táýekelderdi basqarý júıelerin avtomattandyrý nátıjesinde 1 qańtardan bastap adam qatysýynsyz tekserýler taǵaıyndalyp jatyr. Bul shara tekserýler sanyn 2 ese azaıtady. Sonymen qatar memleket bıznesti qarjylaı qoldaý sharalaryn júzege asyryp jatyr. Atap aıtqanda, bıyl 900 mlrd teńgeden astam somaǵa ShOB-tyń banktik nesıelerin sýbsıdııalaý jáne kepildendirý josparlanyp otyr. «Bıznestiń jol kartasy» jáne «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamalary biriktirilgenin eskere otyryp, kásipkerlikti qoldaýdyń jańa tásilderi ázirlendi. Sýbsıdııalaýdan kepildik berý quraldaryna jáne ózge de qarjylyq emes qoldaý sharalaryna birtindep kóshý kózdeledi. Odan bólek, oblıgasııalar men birlestirilgen nesıeler arqyly qarjylandyrý quraldary keńinen qoldanylady», dep málimdedi vedomstvo.
Ákimshilendirýdiń servıstik modelin engizýdi kózdeıtin jańa Salyq kodeksi boıynsha jumystar da jalǵasyp jatyr. Nátıjesinde, salyq mindettemelerin oryndaý úderisi aıtarlyqtaı jeńildemek. Jaly salyqtar men basqa da tólemder sany 20%-ǵa, al salyq esebi nysandarynyń sany 30%-ǵa qysqarady. Bul rette óńdeý ónerkásibindegi jańa jobalar 3 jylǵa salyq tóleýden bosatylady. Nátıjesinde, salyq mindettemelerin oryndaý jeńildetilip, salyq jınaý tıimdiligi artpaq.
