Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Is-sharaǵa ártúrli ǵylym salasynan 60-tan astam ǵalym qatysty. Ashyq dıalog barysynda ǵylymı zertteýlerdi damytýdyń negizgi máseleleri boıynsha usynystar aıtylyp, Ulttyq ǵylym akademııasynyń negizgi mindetterine qatysty suraqtarǵa jaýap berildi. A.Kúrishbaev akademııa qatardaǵy memlekettik mekemege aınalmaýy kerek ekenin jetkizdi.
– Biz Úkimetti tyńdaıtyn ǵana emes, Úkimetke otandyq ǵalymdardyń únin estirte alatyn, ǵylymdaǵy máselelerdi kóterip ǵana qoımaı, ony tıimdi sheshe alatyndaı bolýymyz qajet. Sondaı-aq biz, eń aldymen, ejelden qalyptasqan ǵylymdy basqarý júıesin shaıqaltyp alýdan saqtanýymyz kerek. Iаǵnı bul arada akademııa ǵylymı mekemelerdi bir vedomstvodan ekinshisine aýystyryp, tek nusqaý beretin ekinshi memlekettik ýákiletti organǵa aınalmaýǵa tıis. Qazirgi jańarǵan akademııanyń ózindik biregeı mıssııasy bar, bul ǵylymdy basqarý salasynda ketken júıeli olqylyqtardyń ornyn toltyrýdy kózdeıdi, – dedi A.Kúrishbaev.
Aqylbek Qajyǵululynyń aıtýynsha, akademııanyń jańa mıssııasy – otandyq jetekshi ǵalymdardyń kúsh-jigerin bir arnaǵa biriktirý, elimizdiń ǵylymı-tehnıkalyq damý baǵyttaryn barlyq múddeli taraptyń syndarly talqylaýy úshin tıisti jaǵdaı jasaý jáne ǵylymı áleýetimizdi nátıjesi is júzinde aıqyn kórinetindeı naqty mindetterdi sheshýge baǵyttaý.
– Akademııanyń negizgi mindetteriniń biri – ǵylymı zertteýlerdiń basym baǵyttaryn anyqtaý. Eger elimizdegi ǵylymdy damytýdyń basymdyqtary qalaı anyqtalatynyn jáne tehnologııalyq jaǵynan damyǵan elderdiń tájirıbesimen salystyratyn bolsaq, bizdiń elde ǵylym salasy qarjylandyrýdy bólýge kóbirek táýeldi ekenin baıqaımyz, ári onyń nátıjesi memlekettiń qajettilikterine emes, eń aldymen, ǵalymdardyń múmkindikterine negizdeletinin túsinýge bolady. Akademııa talantty jastardy tartýmen qatar, ekonomıka men qoǵamnyń damýyna eleýli ıntellektýaldyq úles qosýǵa qabiletti, tájirıbeli ǵalymdardyń basyn qosatyn ǵylymı ortalyqqa aınalýy qajet. Damyǵan elderdiń kóbinde ulttyq ǵylymı-tehnıkalyq basymdyqtar júıesin táýelsiz ǵylymı-taldaý uıymdary anyqtaıdy jáne bul aýqymdy forsaıttyq zertteýlerdiń, tehnologııalyq boljamdar men skaýtıngtiń nátıjelerine negizdeledi. Osyǵan oraı Ǵylym akademııasynyń bazasynda ekonomıkanyń naqty jaǵdaıy jáne ǵylym men ǵylymı-tehnologııalyq damýdyń álemdik trendterimen baılanysty zertteýlerdi damytýdyń basym baǵyttaryn aıqyndaýdyń ádil obektıvti júıesi qalyptastyrylady. Bul rette ekonomıka men qoǵamnyń búgingi ǵana emes, aldaǵy syn-qaterlerin de baǵalaý asa mańyzdy, – dedi A.Kúrishbaev.
Sonymen qatar Ulttyq ǵylym akademııasynyń basshysy otandyq ǵylymdy qarjylandyrý máselesine de toqtaldy. Ol ǵylymnyń barlyq salasyn konkýrstyq negizde qarjylandyrýdyń úsh jyldyq merzimine súıengen bir úlgidegi tásil, ásirese irgeli zertteýlerdiń tıimdiliginiń tómendeýine ákelip soqqanyn atap ótti.
– Elimizde qazirgi zamanǵy bazalyq quzyretterdiń damýyna yqpaly tıetin jáne eldiń ıntellektýaldyq áleýetin turaqty kóterýdi qamtamasyz etetin qoldanbaly ázirlemelerdiń joǵary deńgeıin júzege asyrýǵa negiz bolatyn irgeli ǵylym úshin tıisti jaǵdaılar jasalmaǵan. Másele osynda. Mysaly, AQSh-tyń aýyl sharýashylyǵy ǵylymyn federaldyq bıýdjetten básekesiz negizde strategııalyq jáne tıisti zertteýlerdi qarjylandyrý tájirıbesin keltirýge bolady. Oǵan 2023 jyly 1,9 mlrd dollar bólindi, bul búkil bıýdjettiń jartysyn quraıdy. Qazaqstan – álemdik ekonomıkanyń tutas bir bóligi. Halyq sanynyń joǵary ósý qarqynyn jáne el aldynda turǵan aýqymdy mindetterdi eskere otyryp, qazirgi qazaq ǵylymy, eń aldymen, pragmatıkalyq baǵytqa aınalýǵa tıis. Bul baǵytta akademııa jańa ǵylymı bilimderdi (ınnovasııalardy) ekonomıkanyń naqty sektorynda qoldanýdyń tıimdi tetikteri aıasynda usynystar engizedi. Alyp terrıtorııasy bar el úshin aımaqtyq ǵylymdy damytý óte mańyzdy. Al bul jumysty jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip júrgizýimiz kerek, – dedi akademııa prezıdenti.
Jıyn barysynda ǵylymdaǵy jas mamandardy qoldaý máselesi de nazardan tys qalmady. A.Kúrishbaevtyń aıtýynsha, qazir ǵylymı dárejesi bar qyzmetkerlerdiń ortasha jasy 57 jas jáne odan sál joǵary, al qyzmetkerlerdiń 15 paıyzy zeınetkerlik jasqa jetken. Sondyqtan ǵylym salasyndaǵy memlekettik saıasattyń basty basymdyǵy, eń aldymen, jas ǵylymı kadrlardyń kelýine qajetti jaǵdaı jasaý bolýǵa tıis.
Jıynǵa qatysqan ǵalymdar óz tarapynan otandyq ǵylymdy damytýǵa qatysty usynystaryn jetkizip, ashyq pikir almasýǵa múmkindik jasalǵany úshin alǵys bildirdi. Kezdesýden soń akademııa prezıdenti Nazarbaev ýnıversıtetiniń ınnovasııalyq ortalyqtary men zerthanalaryn aralady.
