Qaraǵandy qalasy 1934 jyly qurylǵan bolsa, Qaraǵandy aqsaqal dúnıe dıdaryn 1938 jyly ashqan. Bylaısha aıtqanda, zamandas. Qaraǵandy dep at telýdiń áýelgi sebebi, shańyraqqa bala turaqtamaǵandyqtan, jerdiń ataýyn yrymdaǵan. Ekinshi sebebi, jańadan qurylyp jatqan qalanyń sol kezdegi qarqyny qalyń qazaqqa jańalyq edi. Sóıtip, Qaraǵandy aqsaqal abyroıly ǵumyr keshedi. Qudaıǵa shúkir, atadan jalǵyz qalǵan odan qazir bir qaýym el taraǵan.
Baıyrǵy Eńbek keńsharynyń myńǵyrǵan qoıyn qońdy etip baqqan, baǵymyndaǵy ár analyqqa egizden tól ertken ozat shopandardyń biri. Sondyqtan bolar, bertinge deıin atynan túspedi, eńbegimen elge úlgi bola bildi.
Atadan jalǵyz qalǵan aqsaqaldan on bala ómirge keledi. О́ziniń jalǵyzdyǵy janyna batqan bolar, balalarynyń bir-birine súıeý, tireý bolǵanyn ańsady áke júregi. Aqsaqaldyń oılaǵany ońynan keldi: qazir sol on baladan 31 nemere, 48 shóbere bar. Mundaı áýlet dáýlet emeı nemene!
«О́kinishke qaraı, ákemizdiń atyn kim qoıǵanyn bile almadyq. Ákemiz sondaı meıirban edi. Eńbekqor edi. Anamyz ekeýi balalaryna bar ónegesin berdi. Sodan jaman bolmadyq. О́stik, óndik. Byltyr ákemizdiń qaıtqanyna jıyrma jyl tolyp, elge baryp, quran oqytyp keldik. Anamyz 2000 jyldary ótti ómirden. Ekeýiniń syılastyǵy erekshe edi. Qazir on baladan eki qyz, úsh ul qaldyq. Taǵdyr ǵoı. Bes baýyrymyzdy jer qoınyna tabystaý ońaıǵa túspedi. Qudaıǵa shúkir, sońynda urpaǵy qaldy. Qazir birligimiz jarasqan bir úıdiń balalaryndaımyz. Sonyń bári Qaraǵandy ákemniń bizge ósıet etken aqylynyń arqasy», deıdi aqsaqaldyń uly Janaıdar.
Qaraǵandy aqsaqal aýylyna ǵana emes, Qarqaraly óńirine qadirli aqsaqal edi. «Shyrqaǵan áni ózine jarasymdy, ázil áńgimeleri, qaǵytpa qaljyńdarymen ortasynyń dýmany, sáni edi», deıdi kózin kórgender. Balalary bas qosqanda «Ákemizdiń áni» degendi shyrqaıdy eken.
Jıenderiniń kóńilin baqqan kórinedi. Shańyraǵyna qonaq kelse, bir malyn soıyp tastap, jóni kelse, astyna atyn mingizip jiberetin dalanyń darqan qazaǵynyń ózi bolypty.
«Men sol kisilerdiń baýyrynda óstim, balasyndaı boldym. Esimde qalǵany Márzııa ájemdi keremet qadirlep, erkeletip otyratyn edi. Ájem ekeýi qosylyp án shyrqaıtyn. Tamashalaǵan el tamsanatyn, qol soǵatyn. Balalary, nemereleri – shetinen ónerli. Túrli aspapta oınaıdy. О́nerde júrgenimiz sol negizimizden ǵoı», deıdi Mádı nemeresi.
Qaraǵandy aqsaqaldyń tegin alǵan nemereleri mynadaı qyzyqqa jıi tap bolady eken. Máselen, dáriger tegin surap, oǵan Qaraǵandy dep jaýap qaıyrsa, «Sizdiń qaı jaqtan ekenińizdi emes, tegińizdi surap jatyrmyn», deıdi eken.
«Mundaı qyzyqpen jıi tap kelemiz. Tegimizdiń Qaraǵandy qalasymen attas ekenine kózderi jetken soń ózderi tańdanyp qalady. Shynymen, kezdeısoq esim ǵoı. Osyndaı erekshe tegimiz bar, ákemizdiń tektiligi jáne bar, bárimenen maqtanamyz», deıdi nemeresi.
Mundaımenen uly Janaıdar da jıi kezigedi. Ákesiniń atyna qyzyqqandarǵa «Ákemiz shahter bolǵan. Qalanyń ataýyn meniń ákemniń qurmetine qoıǵan», dep qaǵytady eken.
Mine, Qaraǵandy aqsaqaldyń urpaǵy Qaraǵandyny kórkeıtýge kópshilikpen birge úlesin qosyp keledi. Balalary, nemere-shóbereli túrli salada eńbek etip júr. Atap aıtsaq, ishki ister organdarynda, sport salasynda, mádenıet salasynda, óndiris oryndarynda. Tamyry tereńdep, japyraǵy jaıqalǵan Qaraǵandy áýleti de qalamen qatar órkendep kele jatyr.
Qaraǵandy oblysy
