Shyńyltyr aıazdyń bar ashýy shıryǵa shapshyp, shynydaı jyltyraǵan kók muzdyń betinde jınalyp qalǵandaı. Oń jaq artqy aıaǵyn syltı basqan, bar bolǵany eki qar basqan elik kóz ushyndaǵy oıpańǵa ósken shilikke asyǵyp kele jatqan. Besinge deıin jylqy tabyny tebindegen qyratta nár joq óliqaýdy talǵajaý etti. Álden ýaqytta shiliktiń qýrap qalsa da ashylaıtyn butaqtaryna ańsary aýǵany. Sút pisirim ýaqyt júrgenimen, júrisi ónetin emes. Názik tuıaqtary pyshaqtaı ótkir muzdyń qyryna kesilip, syzdap adymyn ashtyrar bolmady. Qamshylar jaq betkeıden kezikken adamdarǵa da nazar aýdarǵan joq. Talaı kórgen, tipti jylqyshynyń qolynan nan úzimin jegen. Túneýgúni kúre joldyń boıyna shyǵyp ketkende de ókpek jolaýshylar dámi til úıiretin yryzdyq usynyp edi. Birte-birte adamdarǵa eti úırenip kele jatqan. Daryldaq shana mingen adamdar taıap kelgende áldene japan dalany jańǵyrtyp, dúńk ete tústi de, qos ókpeden qadalǵan qorǵasyn oqtan baıǵus elik murttaı ushty. Basyna aq ulpa jamylǵy ilgen shilik bitken qarly daladaǵy qandy oqıǵaǵa tańyrqaı qaraıtyndaı. Kún batystan soqqan ótkir jel qapııada oqqa ushqan ıen dalanyń erkesi – elikti joqtap, ishin kúńirene bir tartyp alyp, aza kúıine kóshkendeı. Álginde ǵana qulaqqa urǵan tanadaı typ-tynysh jalpaq jonda Sáken áni quıylyp turǵandaı. Birde ózekti órter ókinishpen ishin tartyp: «Atty eken qandaı adam kózi qıyp...» deıdi me, qalaı?..
О́ńirdegi ańshylyq alqap qazaqtyń jalpaq tilimen aıtqanda qustyń qanatyn, tulpardyń tuıaǵyn tozdyrardaı keń. Jalpy aýdany 12 mıllıon 343 myń gektardy quraıdy. Onyń deninde 161 ańshylyq sharýashylyǵy uıymdastyrylǵan. Rezervtik qor – 229,1 myń gektar. Osynaý jalpaq jonda, orman-toǵaıly, kúmis kóldi, kenezesi kepken dalanyń shólin qandyrar úlken-kishili ózendi alqaptyń 10 mıllıon 242 myń gektarynda 1 385 ańshylyq sharýashylyǵy bar. Ártúrli menshik nysandaryna 80 zańdy jáne jeke tulǵalar ıelik etedi. Túıtkildi tusy 1 mıllıon 870 myń gektar alqaptaǵy bekitilmegen 23 ańshylyq alqaby. Ádette, ıesiz jerge jat pıǵyldy jandardyń úıir keletini bar. Ań-qustyń qandy aýyz qaraýylǵa jıi ilinetin jeri de osy. Áı der áje, qoı der qoja bolmaǵan soń, aıdalada jatqan batpan quıryqty qanjyǵasyna baılaǵysy kelip yndyny keýip turatyndardyń da balǵa úımelegen aradaı uılyǵatyn tusy ıesiz jatqan jerler. Iesizdik kıe, obal, saýapty da umyttyryp tur.
– О́tken jyly barlyǵy 37 ákimshilik materıal toltyryldy. 733 125 teńge aıyppul salynyp, túgel óndirilip alyndy. Janýarlar dúnıesine keltirilgen zalal 1 mıllıon 294 350 teńgeni quraıdy. Jyl ishinde janýarlar dúnıesi salasyndaǵy zańnamany saqtaý boıynsha 288 reıd ótkizildi. Nátıjesinde, 4 qylmystyq quqyq buzýshylyq anyqtaldy, 14 qylmystyq is qozǵaldy, – deıdi oblystyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar álemi aýmaqtyq ınspeksııasynyń basshysy Lashyntaı Dúısenov.
Sandyqtaý aýdanynyń Maraldy ańshylyq sharýashylyǵy aýmaǵynda brakonerler qaban atyp alǵan. Bul fakti boıynsha Qylmystyq kodekstiń 337-baby boıynsha qylmystyq is qozǵalǵan. Tabıǵatqa keltirilgen zııan kólemi – 1 mıllıon 293750 teńge. 2023 jylǵy 27 sáýirde Sandyqtaý aýdandyq sotynyń úkimimen S.Gmyrıa bir jyl alty aı merzimge sottaldy. Osy aýdannyń Balqashın ańshylyq sharýashylyǵy aýmaǵynda brakonerler taǵy bir qabandy qaraýylǵa ilgen. Sot úkimimen V.Melnıkov bir jarym jylǵa bas bostandyǵynan, úsh jyl merzimge ań aýlaý quqyǵynan aıyrylyp, «IJ-27» markaly qarýy tárkilendi. Jaqsy aýdanynda brakonerler eki elikti atyp alǵan. О́kinishke qaraı, ıen dalanyń erke ańy – elik aýlaǵandardyń anyqtalmaýyna baılanysty is toqtatyldy. Naýryz aıynda Shýche qalasyndaǵy beısaýat júrgen avtokólik toqtatyldy. Kóliktiń júk salǵyshynan eki eliktiń eti tabyldy. Quqyq qorǵaý qyzmetkerleri ań eti men avtokólikti tárkiledi. Kináli adamdardyń ústinen qylmystyq is qozǵaldy.
Mundaı mysaldardy kóptep keltirýge bolady. Báriniń túıini bireý, ol – ońaı oljaǵa qyzyǵý. Ashkózder saıyn dalanyń sánine aınalǵan túz taǵysynyń tuqymyn tuzdaı qurtyp jiberýge bar. Alash balasy kıelige sanaıtyn aqbóken de myltyq qaraýylyna ilinip jatyr. Jaqsy aýdanynyń Jańaesil aýylyndaǵy Medeý kóshesiniń boıyndaǵy bir úıdiń aýlasynan eki aqbókenniń basy tabyldy. Osy fakti boıynsha qylmystyq is qozǵaldy. Mundaı oqıǵalar týraly dabyl qaǵylyp, el ishinde túsinik jumystary júrgizilgenimen, ań kórse ańsary aýyp turatyndardyń qatary seldireıtin emes.
Bıyl da birqatar zań buzýshylyq anyqtaldy. Atap aıtatyn bolsaq, 6 qańtar kúni janýarlar dúnıesi jáne ańshylyq sharýashylyǵy bóliminiń ınspektory D.Ahmetov pen erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar bóliminiń ınspektory T.Bermanov Shortandy aýdanynyń aýmaǵynda brakonerlik faktini anyqtady. Qazir tergeý jumystary júrgizilip jatyr. 26 qańtar kúni Aqkól aýdanynyń Ýrıýpınka aýylynda zańsyz elik aýlaýdyń oqıǵasy tirkeldi.
Bıyl óńirde elik kóp. Biletinderdiń aıtýyna qaraǵanda, Sibirdiń ıt tumsyǵy ótpeıtin qalyń ormanynan aýyp kelgen. Sońǵy ýaqytta úsh eliktiń óleksesi tabyldy. Bireýi qańǵybas ıtterge jem bolǵan. Mine, osyndaı keleńsiz kórinis týraly aıta otyryp, tól tabıǵatymyzdyń qoınaýyndaǵy baǵa jetpes baılyqty kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýymyz kerek ekendigin taǵy bir márte eske sala ketkendi jón kórdik.
Aqmola oblysy
