Foto: akorda.kz
Memleket basshysy eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq qatynastardy damytýǵa turaqty qoldaý kórsetip kele jatqany úshin Qatar Úkimeti men Qatar kásipkerleri qaýymdastyǵyna alǵys aıtty. Onyń aıtýynsha, álem buryn-sońdy bolmaǵan syn-qaterge tap bolǵan qazirgideı kezde saıası erik-jiger men ekonomıkalyq belsendilikti ushtastyrý óte mańyzdy.
«Búgin men Qatar eliniń basshylyǵymen nátıjeli kezdesý ótkizdim. Biz túrli sala boıynsha ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizdik jáne elderimizdiń úkimetterine olardy júzege asyrý úshin tyǵyz baılanysta jumys isteýdi tapsyrdyq. Meniń saparym bizdiń kópjaqty qatynastarymyzdy odan ári nyǵaıtý úshin jańa múmkindikterge jol ashatynyna senimdimin. Joǵary Mártebeli sheıh Támım ben Hamad Ál Tánıdiń basshylyǵymen Qatar zor tabysqa jetti. Kóptegen el sizderden úlgi alady. Sizderdiń ǵajaıyp elderińiz – ekonomıkasy qarqyndy damyǵan, turmys deńgeıi joǵary, qoǵamy órkendegen memleket retinde tanymal. «Qatar – 2030» ulttyq baǵdarlamasynda jańǵyrý men ulttyq qundylyqtar ózara naqty ári erekshe úılesim tapqan. Barsha qatarlyq dostarymyzǵa osynaý ıgi maqsatqa jetý jolynda tabys tileımin», dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev elimiz tańdaǵan baǵyttyń keıbir tustary Qatarmen uqsas ekenin aıtty. Qazaqstannyń ashyq esik saıasatyna, orasan zor resýrsyna jáne erkin naryqqa qatysty reformalaryna sheteldiń, sonyń ishinde Qatardyń kóptegen kompanııasy nazar aýdardy. Ártaraptandyrylǵan jáne ornyqty ekonomıkanyń negizin qalaý – Qazaqstannyń basty mindeti.
«Men jańa ekonomıkalyq baǵytty usyndym. Atalǵan bastama anaǵurlym qýatty ári qarqyndy damyǵan el qurý maqsatynda qurylymdyq reformalardy júzege asyrýǵa baǵyttalǵan. Bul – órshil, biraq oryndalatyn mindet. Byltyr Qazaqstannyń jalpy ishki ónimi 265 mıllıard dollardy qurady. Bizdiń endigi maqsatymyz – osy kórsetkishti 2029 jylǵa qaraı 450 mıllıard dollarǵa jetkizý. О́tken jyly ekonomıkalyq ósim 5,1 paıyzǵa jetti. Bul álemdik ekonomıkanyń boljamdy damý qarqynynan shamamen eki ese kóp. Biz ortamerzimdi perspektıvada ekonomıkanyń ósimin keminde 6 paıyz deńgeıinde ustap turýdy josparlap otyrmyz. 2022 jyly shetelden 28 mıllıard dollar kóleminde tikeleı ınvestısııa tarttyq. Al syrtqy saýda aınalymy 136 mıllıard dollarǵa jetti. Qazaqstan Ortalyq Azııada tikeleı sheteldik ınvestısııa keletin negizgi el bolyp qalýy úshin eń joǵary álemdik standarttarǵa saı jańa ınvestısııalyq sıkldy iske qostyq», dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev jıynǵa qatysýshylardyń basym bóligi qazaq-qatar ekonomıkalyq qatynastarynyń tabysty damýyna óz úlesin qosatynyna senim bildirdi. Memleket óz tarapynan salyq jáne keden jeńildikterin usynýǵa, jobalardy birlese qarjylandyrýǵa, ishinara kepildik berýge jáne eksportty qoldaý tetikterin iske qosýǵa daıyn.
«Jýyrda biz Investısııalyq keńes qurdyq. Oǵan Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary tóraǵalyq etedi. Keńes shuǵyl sheshim qabyldaý jáne jan-jaqty memlekettik qoldaý arqyly ınvestısııalyq jobalardyń júzege asyrylýyna yqpal jasaıdy. Qatar kompanııalaryn bıznes júrgizý úshin tyń múmkindikterdi qarastyryp, Qazaqstan naryǵyna ınvestısııa salýǵa shaqyramyz», dedi Prezıdent.
Memleket basshysy seriktestikke tyń serpin berý úshin joǵary deńgeıdegi Qazaq-qatar birlesken komıssııasynyń jáne Iskerlik keńestiń jumysyn jandandyrýdy usyndy. Qazaqstan tarapy jaqynda ratıfıkasııalanǵan Investısııalardy ózara kótermeleý jáne qorǵaý týraly kelisimniń eki el arasyndaǵy ınvestısııalyq yntymaqtastyqty nyǵaıta túsetinine senim bildiredi.
«Búgin Joǵary Mártebeli sheıh Támım ben Hamad Ál Tánımen kezdesý barysynda men alǵashqy qadam retinde ekijaqty saýda kólemin jarty mıllıard dollarǵa deıin ulǵaıtýdy usyndym. Biz Qatar naryǵyna mashınalar, temir, bolat, aýyl sharýashylyǵy ónimderi jáne basqa da joǵary sapaly taýarlardy jetkize alamyz. Sonymen qatar Qazaqstan JIО́ kólemi 2,6 trıllıon dollar bolatyn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq naryǵyna jol asha alady. Biz Qytaımen shekaralas elmiz. Bul «Bir beldeý, bir jol» jobasy aıasynda saýda-sattyq júrgizýge jaqsy múmkindik», dedi Memleket basshysy.
Prezıdenttiń aıtýynsha, búginde vızasyz rejım men apta saıyn ushatyn 20-ǵa jýyq tikeleı reıstiń arqasynda Qazaqstan men Qatar baılanystary burynǵydan da nyǵaıa tústi. Buǵan qosa, elimiz óziniń kólik-logıstıkalyq áleýetin ártaraptandyrýmen jáne keńeıtýmen belsendi túrde aınalysyp jatyr.
«Kaspıı teńizindegi eń iri habtardyń biri sanalatyn Aqtaý porty, Astana jáne Almaty halyqaralyq áýejaılary, qarqyndy damyp kele jatqan kóptegen temirjol jáne avtomobıl joldary, sondaı-aq joǵary sapaly logıstıka toraptary men habtar iri ınfraqurylymdyq jobalarymyzdyń qataryna kiredi. Biz Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytynan nemese Orta dálizdiń damýynan zor úmit kútemiz. Qatar kompanııalary men qarjy ınstıtýttary osy saladaǵy bıznes pen ınvestısııa múmkindikterin qarastyrý arqyly qomaqty paıda tabady dep sanaımyz. Búgin biz jalpy ınvestısııalyq quny 18 mıllıard dollarǵa jýyq túrli kommersııalyq qujattarǵa qol qoıamyz. Bul ekonomıkalyq yntymaqtastyqty damytýǵa batyl kiriskenimizdi kórsetedi», dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev energetıka sektory eki el ekonomıkasynyń negizgi qozǵaýshy kúshi sanalatynyn aıtty. Qazaqstan munaı jáne gaz qoryn barlaý úshin mol múmkindikter usynýǵa daıyn.
«Biz mańyzdy ken oryndaryn ashý úshin álemdegi úzdik tájirıbelerdi engizip jatyrmyz. Osyǵan oraı energetıka salasyndaǵy Qatar kompanııalaryn geologııalyq barlaý, munaı hımııasy, munaı men gazdy tasymaldaý, óńdeý jobalaryna belsendi atsalysýǵa shaqyramyn. Búgin Power International Holding kompanııasymen Qashaǵan ken ornynda gaz óńdeý zaýyttarynyń, sondaı-aq Beıneý – Bozoı – Shymkent jáne Aqtóbe – Qostanaı gaz qubyrlarynyń qurylysy týraly kelisimderge qol qoıý josparlanyp otyr. Bul – keleshegi zor bastama. Qashaǵanda taǵy bir gaz óńdeý zaýytyn salýǵa qatysty kelissózder kóp uzamaı naqty nátıje beredi dep úmittenemiz», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Sonymen qatar Memleket basshysy jańartylatyn energııa sektoryndaǵy yqpaldastyq máselesine arnaıy toqtaldy. Qazaqstannyń bir trıllıon-kılovatqa baǵalanǵan jańartylatyn energııa kózderiniń áleýeti osy saladaǵy jahandyq oıynshylardyń nazaryn aýdardy. Jalpy alǵanda, olar 43 gıgavatt qýat óndiretin birneshe jobany júzege asyrýǵa mindetteme aldy.
«Nebras Power kompanııasynyń Qazaqstanda qýaty 350 megavatt bolatyn sý elektr stansııasyn salý nıetin, sondaı-aq Pearl Overseas kompanııasynyń qýaty 1,1 gıgavatt bolatyn bý-gaz qondyrǵysyn ornatý josparyn joǵary baǵalaımyz. Biz osy asa mańyzdy sektordaǵy óndiris, tehnologııa transferti jáne tájirıbe almasý baǵyttary boıynsha seriktestikti jalǵastyrýǵa múddelimiz», dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev Qatar kompanııalaryn kobalt, lıtıı jáne basqa da álem ekonomıkasyna qajet asa mańyzdy shıkizat túrlerin óndirý jáne óńdeý isine atsalysýǵa shaqyrdy.
Budan bólek, Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy seriktestikke úlken úmit artatynyn atap ótti.
«Qazaqstan terrıtorııasy jaǵynan álemde toǵyzynshy oryn alatyn ári jeriniń 70 paıyzy aýyl sharýashylyǵyna jaramdy el retinde Ortalyq Azııadaǵy astyqty ólke sanalady. Elimizdiń aýyl sharýashylyǵy ónimderi 80-nen astam memleketke eksporttalady. Atalǵan saladaǵy ónimdilikti úsh ese arttyrý arqyly eksportty eki ese ulǵaıtýdy kózdep otyrmyz. Qazaqstan Qatar naryǵyna halal jáne tabıǵı taza aýyl sharýashylyǵy ónimderin jetkizetin senimdi seriktes bola alady. Hassad Food kompanııasy elimizde bıdaı men burshaqty tereń óńdeıtin zaýyt salýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵanyn bilemin. Biz bul bastamany qoldaýǵa ázirmiz. Sondaı-aq et, jemis-jıdek, kókónis, astyq, un jáne basqa da ónimder óndirisin damytýǵa ári olardy aldaǵy ýaqytta Qatar eline tikeleı tasymaldaý isin jolǵa qoıýǵa múddelimiz», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń pikirinshe, sıfrlandyrý sektory – eki eldiń kún tártibindegi basym baǵyttardyń biri. Qazaqstan men Qatar jetekshi tehnologııalyq ortalyqqa aınalýǵa umtylady.
«BUU Qazaqstandy sıfrlyq tehnologııalardy beıimdeý boıynsha úzdik otyz eldiń qataryna qosty. Sońǵy úsh jyl ishinde IT salasyndaǵy eksport 16 ese ulǵaıyp, shamamen 500 mıllıon dollardy qurady. Básekege qabiletimizdi arttyrý úshin sýperkompıýterler men derekterdi óńdeý ortalyqtaryn qura otyryp, jasandy ıntellektiniń jańa tehnologııalaryn ázirleýge kiristik. Kórshiles eldermen birge Kaspıı teńiziniń tabany arqyly optıkalyq-talshyqty baılanys jelisin júrgizýdi jáne Shyǵanaq elderimen optıkalyq baılanys jelisin keńeıtý múmkindikterin qarastyrýdy kózdep otyrmyz. Power International Holding kompanııasynyń Qazaqstandaǵy telekommýnıkasııa naryǵynda negizgi oıynshylardyń birine aınalý josparyn quptaımyz», dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezıdenti medısına, farmasevtıka jáne bıotehnologııa salalaryndaǵy baılanystardy eki el yqpaldastyǵynyń taǵy bir mańyzdy baǵyty retinde atap ótti.
Budan bólek, Qasym-Jomart Toqaev Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy Qatardyń Ortalyq bankimen, Qatar qarjy ortalyǵymen jáne Qatar qor bırjasymen berik iskerlik baılanys ornatqanyn eske saldy. Onyń pikirinshe, AHQO-da Qazaqstan-Qatar tikeleı ınvestısııalar qory qurylsa, ol birlesken kásiporyndardy qarjylandyratyn alań bolar edi.
Memleket basshysy sózin qorytyndylaı kele, Qatar bıznesmenderin bıyl maýsym aıynda ótetin Astana halyqaralyq forýmyna qatysýǵa shaqyrdy.
Sonymen qatar dóńgelek ústel barysynda Qatardyń Saýda jáne ındýstrııa mınıstri sheıh Muhammed ben Hamad ben Qasym Ál Tánı, Qatar bıznesmenderi qaýymdastyǵynyń tóraǵasy sheıh Feısal ben Qasym Ál Tánı, Qatardyń Saýda-ónerkásip palatasynyń tóraǵasy sheıh Halıfa ben Djasım ben Muhammed Ál Tánı, Nebras Power kompanııasynyń bas dırektory Halıd Muhammed Djolo, Hassad Food kompanııasynyń bas atqarýshy dırektory Álı Hılıal Ál Kývarı, Qatar Free Zone uıymynyń bas dırektory sheıh Muhammed ben Hamad Ál Tánı jáne basqalar sóz sóıledi.
Dóńgelek ústel qorytyndysy boıynsha Qazaqstan men Qatar isker toptarynyń arasynda birqatar qujatqa qol qoıyldy.
