Aınymaǵan Aldar

Qazaq kınosy degende, dara sań­laq, birtýar talant Sháken Aı­ma­nov­ oıǵa oralady. Qudaı taǵala erek týdyrǵan shal­­qar shabyt ıesiniń ár qı­my­ly, degdar bolmysy sahna úshin jaral­ǵandaı. Aımanov turpa­ty­na qaraı otyryp aıyzyń qana­dy, tynysyń ashylady. Maı­tal­man adymynyń eń keń kóri­ner­ tusy, darynynyń sansyz qyry ashylar shaǵy – «Aldar kóse» fılmi.

Qaıbir talant bolsa da óz dáýiriniń jemisi. «Aldar kóse»­ fılmi arqyly jeke basy­nyń qamyn kúıttep, taptyq bóliný­shi­lik pen dástúrden jerýge ury­na bastaǵan qazaq halqynyń kem­shin tustary ashylady. Baýyr­­­maldyq pen meıi­rimnen atta­ǵan jýan baılardyń maıly jelkesi kúlkige ushyrap, adam júre­­gindegi izgilik, meıirim, jan­a­shyr­lyq sekildi qasıetter dárip­teledi. Fılm­­de Sháken Aımanov Aldardyń rólin som­dap, qıyn­nan qıysqan obrazdy sheber somdaıdy. Halyqtyń súıikti per­zenti ázil-qaljyńmen japsarlasqan aqyl­dy sheshi­­mi­men, tapqyrlyǵymen, keń peıil­dili­gimen, ush­qyr oıymen, dana­­lyǵymen kórer­mendi tánti etedi. Halyq ertegilerin jańa kezeńmen baı­lanystyryp, Aldar­dyń kóz­qarasyn, tálim-tárbıesin dara býynnyń túsi­nigine shaq­tap berýi – jeke áńgimege júk. Aı­ma­nov­­tyń shy­naıy­­lyǵy sonsha, ekran­nan meıi­rim­­di, aqjúrek Aldardyń ózin kór­­gen­­deı baýyr basyp, sońyra qı­maı qosh­ta­sa­syz. Júre­gi­ńiz­de­ ­­mıf­tik qaharmanǵa ma­­hab­bat oıanyp, eldik rý­hy­ńyz aspandaı tú­sedi.

Fılmdegi eń sheber ról­der­diń biri – baqsy. Shaǵyn ǵana epızod­tyq baqsy rólin oınaǵan uly akter­ Elýbaı О́mir­zaqov qara kóńildi aǵartyp, kisini qaıran qaldyrady. Sháken Aı­ma­nov baqsy epızodyn arnaıy Elý­baı О́mirzaqov úshin engizgen desedi. Kedeıdi qanap, malyn qaltalaǵan sarań baıdyń aýy­ly­na tap bolǵan Aldar, ony ájýanyń astyna alady. Jýan baı án bastar tusta, Aldar halyq­ty ázilimen kúldirip, qaıta-qaıta ánin úzedi. Muny qorlyq kórgen baı kóseniń sońy­na adam salady. Solaısha qapy­da izgilik jaqtaýshysyn qaraq­shy soıylǵa jyǵyp, aıdala­da qal­dyrady. Mine, osy shaqta j­a­p­an kezgen jalǵyz baqsy tap bolyp, Aldardy emdep jazady. Elsizde jalań aıaq jar kez­gen, taza júreginen, aq tile­ginen ózge eshnársesi joq baqsy keı­pi kóshpendilerdiń ańsar-arma­nyn eske salady. «Eshkimge soq­tyqpaı jaı jatqan» qazaq hal­qy­nyń rýhanı áleýeti, adam­shylyq kúıi Aldar men baq­sy­nyń­ dıaloginde keńinen kórinis ta­bady.

Kórkem fılmniń kisige aqyl­ qosyp, jan ıirimin qoz­ǵar sáti mol. Fılmniń ssena­rııin Sháken Aımanov Lev Var­shav­­­­­­­­s­kıımen birigip jazǵan eken. Súbe­li týyndyǵa sondaı-aq Qaly­bek Qýa­nysh­baev, Qur­manbek Jandar­bekov, Ataı­bek Jolymbetov, Serke Qojam­­qu­lov, Baıan Ádilova sekildi qadaý-qadaý ónerpazdar túsken. Bir qyzyǵy, fılmdegi Aldar kóseniń bórki búginge deıin saq­talǵan. Maıtalman tul­ǵanyń teri siń­gen qundy jádi­gerdiń tarıhy qyzyq. 1969 jyly «Naızatas baýraıynda» fıl­miniń negizgi sıýjet­terin túsirip, rejıs­ser óner ordasyna qaıtady. Keıin Almatyda fılmniń túsiri­limi bitip, qosymsha kórinis qajettiliginen Baıan­aýyl­ǵa qaıta jolǵa shyǵady. Jolaı Pav­lodar qalasyna aıaldap, nemere aǵasy Oral Muzaparovtyń úıine túsedi. Rejıs­ser úıden shyǵarda «birneshe fılm­ge túsken áıgili bórigimdi tastap keteıin, menen káde bolsyn» dep bórkin úı ıesine tabystaǵan eken. Týystary qundy jádigerdi kóziniń qarashyǵyndaı saqtaıdy. Kórgen jannyń kózi toıar qazaqy qalpaq erte kúnderdiń elesindeı, alpamsa ýaqyt adymyndaı.

Aýmaly-tókpeli kezeńde ult jany úshin kúresken Sháken Aımanov bolmysy jyl saıyn bıikteı bermek, ulǵaıa túspek. Júregine baıtaq dalany qondyrǵan alyp erdiń qaı eńbegi de kóp juldyz ishindegi shoq juldyzdaı. Olar záýlim kókten bizge, týǵan halqyna jaryq tóge bereri aqıqat.