Ǵalymnyń balalyq shaǵy soǵys jyldarymen tuspa-tus keldi. Bilimge erte qadam basyp, ǵylymnyń da kókjıegine erterek boılady. Qandaı aýyrtpashylyq kezeńde de jaspyn dep jasymady. Mektepti úzdik bitirip, sol kezdegi S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetine oqýǵa tústi. Stýdent shaǵynda ýnıversıtettiń ataýly stıpendııasynyń ıegeri atandy. Joǵary oqý ornynan alǵan qyzyl dıplom bolashaq ǵalymdy Máskeýge jetelep ákeldi.
Kenjeǵalı Saǵadıevtiń ómirge degen bıik parasatty qaǵıdaty ǵylymı qyzmette berik te adal reformator ári ınnovator ustanymyna ulasty. Qol jetkizgen jetistikteri – myzǵymas tabandylyq pen qajymas shyǵarmashylyq izdenistiń máýeli jemisi.
Elimizdiń bilim berý júıesinde joǵary mektep pen ǵylymnyń uıymdastyrýshysy bola bilgen Kenjeǵalı Saǵadıev ekonomıst qana emes, tájirıbeli pedagogtigimen de daralandy. Ǵalymdy árqashan erekshe bolmys-bitimi, ulttyq rýhy bıiktetip turatyn. Ol batystyń bilim berý standarttaryna nazar aýdaryp, oqý úderisin tolyǵymen ózgertti. Reformator basshy eskilikten bas tartyp, oqý oryndaryn damýdyń jańa satysyna kóterdi. Oqý-ádistemelik keshenderdi, kafedralardy jańartyp, mamandyqtardy zaman talabyna qaraı úılestirdi. Akademık tek ınstıtýtta modýldik júıeni engizý ıdeıasyna ıe tulǵa ǵana bolyp qalmaı, elimizde alǵashqylardyń biri bolyp oqytýdy ǵylymmen jáne óndirispen ushtastyrdy. Osylaısha, joǵary bilimge tyń serpilis ákelip, oqý oryndary jańashyl qadamdar jasady.
Kenjeǵalı Saǵadıev memleketimizdiń ekonomıkasyn jańashyl baǵytta damytýdyń negizgi faktory – adamı kapıtal, ol qazirgi qoǵamnyń basty qundylyǵy ekenin aıqyndap berdi. Áleýmettik ózgerister men ınnovasııalar áleýmettik kapıtal men adamı kapıtaldyń áreketiniń tikeleı bóligi retinde aralarynda orasan zor baılanys baryn dáleldedi. «Jahandyq básekege qabilettilikti ár el tek óziniń jer-sýynyń, óndirisiniń, jalpy ekonomıkasynyń deńgeıimen ǵana emes, sol eldiń azamattarynyń dúnıetanymy, bilimi men biligi, iskerligi, jańashyldyǵymen, qoryta aıtsaq, adamı kapıtal deńgeıimen anyqtaı alady», degen edi ol.
Qazaqstan táýelsizdiginiń bastapqy kezeńinde Kenjeǵalı Ábenulynyń qyzmet jolynda jańa kókjıekter ashyldy. Joǵary oqý ornynyń oqý jáne ǵylymı salasynyń damýyna, eń aldymen, adamı resýrstarǵa basa nazar aýdara otyryp, qyzmetkerlerdiń kásibı bilimi men áleýmettik jaǵdaıyn qolǵa aldy. Resýrstardy tıimdi josparlaý men durys bólýdiń nátıjesinde jańa kafedralar men ınstıtýttar ashylyp, ınnovasııalyq oqý josparlary ázirlendi.
Kenjeǵalı Saǵadıev eldegi eń iri bes oqý ornyn basqardy. Olardyń qaısysyndaǵy bolsyn qyzmetinde damýǵa muqtaj nárseniń bárin jetildire otyryp, sońynda biregeı iz qaldyrdy. Kórnekti ǵalym jasaǵan barlyq jumys áli de jańa ıdeıalar men ázirlemelerdi qurýdyń negizi jáne barlyq shákirtteri – izbasar zertteýshiler men oqytýshylar úshin úlken mektep bolǵany anyq.
Akademık Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti bolyp istegen jyldarda jetekshi akademııalyq qaýymdastyqqa jańa ózgerister engizdi. Bul kezeń elimizdiń naryqtyq ekonomıkaǵa kóshý jyldaryna tuspa-tus kelgendikten, aǵymdaǵy jaǵdaıdy eskere otyryp, tabandy da táýekeldi sheshimderge barýyna týra keldi. Sol kezde ǵylymdy kópshilikke nasıhattaı otyryp, Kenjeǵalı Ábenuly Qazaqstandaǵy ǵylymı kadrlardy saqtaý men qoldaýǵa basa nazar aýdardy. Osy kezeńde ǵylymı kadrlar turaqtap, dıssertasııa qorǵaýdy yntalandyrýǵa, ǵylymı qyzmetkerlerdi áleýmettik qoldaýǵa, zııatkerlik menshikti qorǵaýǵa baılanysty salmaqty sheshimder qabyldandy. Ol kórnekti ǵalymdar men talantty jastarǵa memlekettik syıaqy taǵaıyndaý sııaqty ıgi istiń bastaýynda turdy. Otandyq ǵylymdy damytýǵa shyn júrekten tereń qyzyǵýshylyq tanytqan akademık BUU-nyń Ulttyq ǵylym akademııasynyń qyzmeti jónindegi saraptamalyq komıssııasyn ótkizýge de bastamashy boldy.
Ǵylymdy kópshilikke nasıhattaý maqsatynda Kenjeǵalı Ábenuly ǵylym salasynda adamı kapıtaldy saqtaý men damytýdy belsendi túrde qoldady. «Adamı kapıtal jáne áleýmettik alǵa damý – qoǵamdastyqtyń kúshti birligin qamtamasyz etetin mańyzdy másele. Eki faktor da óz kezeginde áleýmettik kapıtal týdyratyn úderisterdiń nátıjesi. Sondyqtan áleýmettik kapıtal adamı kapıtaldy qurýǵa múmkindik beretin jeke resýrs bolyp sanalady». Osyndaı qaǵıdany ustanǵan ǵalym óz zertteýlerinde adamı kapıtal bilim men adam resýrstarynyń arqasynda paıda bolatyn kapıtal ekenin dáleldedi.
Ol óziniń ǵylymı qyzyǵýshylyǵynyń barlyq salasyna kóp ýaqyt pen kúsh-jiger jumsady. Jahandaný jaǵdaıynda ulttyq ekonomıkanyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa úlken úles qosty.
Akademık Kenjeǵalı Saǵadıev III jáne IV shaqyrylymdardaǵy Parlament Májilisiniń depýtaty bolyp saılanyp, tómengi Palatanyń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy mindetin atqardy. Sol jyldarda qarjy jáne bank salalaryndaǵy halyqaralyq tájirıbeni egjeı-tegjeı zerdeleı otyryp, memlekettik bıýdjetti josparlaý ádisnamasyn damytýǵa basa nazar aýdardy. Elimizdegi daǵdarysty salalarǵa, keshendi máselelerge baılanysty usynystaryn jasap, orta jáne shaǵyn kásipkerlikti damytý isiniń mańyzdylyǵyn kórsetip berdi. Fermerlik sharýashylyqtardy, sharýa qojalyqtaryn biriktirýdiń ózektiligin alǵa tarta otyryp, strategııalyq josparlaýdyń keleshegin boljap berdi.
Kenjeǵalı Saǵadıev Halyqaralyq bıznes ýnıversıtetin ashyp, stýdentterdiń shyn máninde mańyzdy praktıkalyq bilim alýymen qatar, ǵylymı bazany qalyptastyrý men jetildirýdi úılestire otyryp, otandyq bilim berý júıesinde taǵy bir úlken serpilis jasady. Atap aıtqanda, ol bizdiń elde «Aqyl-oı konveıerin» iske qosty. Onyń máni mynada – úzdik stýdentter úzdik oqytýshylardan bilim alady, ǵylymı qyzmetpen aınalysady jáne jobalardy únemi jetildirýge, batyl iske asyrýǵa degen qyzyǵýshylyǵymen bólisedi.
Akademıktiń jetistikteri halyqaralyq arenada da jaqsy tanymaldylyqqa ıe boldy. Ol qurǵan ǵylymı mektepte ǵulama ǵalym bastaǵan jumysty odan ári jalǵastyratyn kóptegen joǵary bilikti kadr tárbıelendi.
Búginde kórnekti ǵalym negizin salyp ketken ǵylymnyń jańa baǵyttary otandyq óndiristiń ıgiligine aınalyp otyr. Memleket tarapynan Kenjeǵalı Ábenulynyń elimizdiń ǵylym men bilim berý júıesin damytýǵa qosqan úlesi joǵary baǵalandy. Onyń ardaqty esimi halyq jadynda, táýelsiz Qazaqstan tarıhynda el ekonomıkasynyń jańashyl baǵytta damýyna eleýli úles qosqan tulǵalardyń biri retinde saqtalady.
Joǵary mektep pen ǵylymnyń talantty uıymdastyrýshysy bola bilgen memleket jáne qoǵam qaıratkeri Kenjeǵalı Ábenuly Saǵadıevtiń ǵıbratqa toly ómir joly jas ǵalymdarǵa, bolashaq urpaqqa úlgi-ónege bolyp qala beretini anyq.
K.Saǵadıev atyndaǵy
Halyqaralyq bıznes ýnıversıtetiniń ujymy
