Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Jalpy alǵanda, bilim salasynda túıtkil az emes. Mektepterdi kúrdeli jóndeýden ótkizýdiń ózi keıde muńǵa aınalyp ketkendeı kórinedi. Qaǵazdan bas almaıtyn ustazdyń jaıy kimdi de bolsyn oılandyrmaı qoımaıdy. Endi mine, bilim ordalaryna dırektor taǵaıyndaý da máselege aınalyp barady. Nege?
Keıbir pedagogtiń aıtýynsha, dırektor bolý – tıimsiz. Jaýapkershiliktiń júgi aýyr. Mekteptiń búkil jumysy úshin basshy jaýap beredi. Al joǵary sanatty ustazdyń jalaqysy mektep basshysynan joǵary eken-mys. Bálkim osynyń da áseri bar ma eken?
Aýyl mektepteri men qala mektepteri arasyndaǵy bilim sapasynda alshaqtyq bar ekeni talaı ret aıtylyp júr. Áıtse de, altyn besik aýyldardaǵy bilim ordalarynyń birazy áli kúnge dırektorǵa jarymaı otyrǵanyn aıtpaı ketýge bolmas. Birshama ýaqyt buryn óńirdiń 59 mektebi basshysyz otyrǵany týraly aqparat tarady. Kadrlyq rezerv esebinen 7 bilim ordasyna basshy taǵaıyndaldy degen málimet te bar. Sonda óńirdiń 52 mektebi áli kúnge dırektorǵa jarymaı otyr deýge bolady. Derekke sensek, keıbir mektepter aılap, jyldap basshysyz otyr eken.
Dırektory joq mektepteri kóp aýdandardyń kóshin Jambyl, Qordaı, Moıynqum, Turar Rysqulov, Jýaly aýdandary jáne Taraz qalasy bastap tur. Kerek derekke júginsek, oblys ortalyǵynan 100 shaqyrym qashyqta jatqan Turar Rysqulov aýdanynyń jeti mektebi basshysyz otyr eken. Árıne, bul másele kimdi de bolsyn tolǵandyratyny anyq. Aýdandaǵy problemany áleýmettik jeli qoldanýshylary ashyp jazǵannan keıin bilim bólimine biz de qaıyryldyq.
Joǵarydaǵy málimetke qarap-aq Turar Rysqulov aýdanyndaǵy mektepterdiń on paıyzdan astamy basshysyz otyrǵanyn baıqaýǵa bolady. Rasynda, dırektorsyz qalǵan bilim ordalarynda bilim sapasy qandaı? Jalpy, aýdanda UBT qorytyndysy boıynsha ekilik alǵan bilim ordalary bar-joǵyn, sportzaly joq mektepterdiń sanyn jáne basqa ózekti máseleler boıynsha bilim bólimine saýal joldaǵanymyzda tómendegideı jaýap aldyq.
«Qazirgi ýaqytta 7 orta bilim berý uıymdarynda (B.Momyshuly o/m 26.08.2023 j, Birles o/m 16.08.2023 j, Q.Sátbaev o/m 09.03.2023 j, Maldybaı o/m 12.10.2023 j, №5 o/m 26.08.2023 j, №6 mektep-gımnazııa 06.11.2023 jyldan bastap ashyldy, Q.Sultanbekov o/m 18.12.2023 jyldan beri dırektorlyq laýazymynyń 5 jyl bolýyna oraı dırektordyń mindetin atqarýshy otyr.
Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2021 jylǵy 11 qarashadaǵy №559 buıryǵynyń 2,3-qaǵıdasyna sáıkes memlekettik bilim berý uıymdarynyń birinshi basshylaryn rotasııalaý – oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne Astananyń jergilikti atqarýshy organdarynyń qaramaǵyndaǵy memlekettik bilim berý uıymdarynyń birinshi basshylary arasyndaǵy laýazymdyq oryn aýystyrý jáne birinshi basshylardy rotasııalaý zańnyń 44-baby 5-1-tarmaǵynyń 2-abzasyna sáıkes bir eldi meken sheginde júzege asyrylatyndyqtan, mektep basshylary rotasııa qaǵıdasyna sáıkes kelmeıdi.
Sondyqtan Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2012 jylǵy 21 aqpandaǵy №57 buıryǵynyń 89-tarmaǵyna sáıkes Á.Bókeıhanov atyndaǵy orta mektebi men Sh.Ýálıhanov atyndaǵy shaǵyn ortalyqty orta mektebiniń dırektorlary óz kelisimderimen aýystyryldy.
Birles shaǵyn ortalyqty orta mektebinde oqýshy sany – 190, 2022-2023 oqý jylynda 1 túlek «Altyn belgi» tósbelgisin alsa, UBT qorytyndysy – 79,9 ortasha ball. Sh.Ýálıhanov atyndaǵy shaǵyn ortalyqty orta mektebinde oqýshy sany – 306, shaǵyn ortalyqta 69 tárbıelenýshi. 2022-2023 oqý jylynda 1 túlek «Altyn belgi» tósbelgisin aldy. UBT qorytyndysy – 66,3 ortasha ball.
Á.Bókeıhanov atyndaǵy orta mektebinde oqýshy sany – 1 729. 2022-2023 oqý jylynda 1 túlek «Altyn belgi» tósbelgisin aldy. UBT kórsetkishi – 73,6 ball.
Aýdan boıynsha ortasha ball – 77,7. Búginge deıin aýdandyq bilim bólimine qarasty 11 mekteptiń (R.Smaılov o/m, Aqyrtóbe o/m, Birles o/m, Y.Altynsarın o/m, №4 o/m, Boltaı batyr o/m, M.Gorkıı o/m, M.Áýezov o/m, Abaı o/m, Aqbulaq o/m, Aqtoǵan o/m, T.Áýbákirov n/m, A.Baıtursynov o/m) orynbasarlary ózderi qyzmet atqarǵan mektepterine dırektor bolyp taǵaıyndaldy.
Aýdanda úsh aýysymdy jáne apatty jaǵdaıdaǵy bilim oshaqtary joq.
Sportzaly joq 10 mektep (Maldybaı o/m – 102 , №2 o/m – 133, T.Áýbákirov n/m – 48 oqýshy, Tassholaq b/m – 38, Ǵ.Muratbaev b/m – 26, Mamaıqaıyńdy b/m – 24 , Sholaqqaıyńdy b/m – 37, Báıteli b/m – 13 , Sógeti b/m – 12 , Kókaryq b/m – 55,), ashanasy joq 5 (Sholaqqaıyńdy b/m, Sógeti b/m, Báıteli b/m, Mamaıqaıyńdy b/m, Tassholaq b/m) bar», delingen aýdandyq bilim bólimi joldanǵan jaýapta.
Aýdandyq bilim bólimi joldaǵan jaýapta biz qoıǵan saýaldyń birazy qamtylǵanymen, ekilik alǵan mektepterdiń bar-joǵy, bilim sapasyna qatysty taǵy birshama máselege tolyqqandy jaýap berilmedi. Sondyqtan bul aýdandaǵy osy jáne ózge de máselelerdi taǵy bir pysyqtap jazatyn kún alys emes.
Joǵaryda aıtqanymyzdaı, óńirdiń elýden astam mektebi dırektorǵa jarymaı otyr. Dırektor taǵaıyndaý qıyn ba, álde basqa da sebep bar ma? Oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Muhıt Nysanbaev bul máselege qatysty ne aıtady?
«Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń 2012 jylǵy aqpandaǵy «Memlekettik bilim berý uıymdarynyń birinshi basshylary men pedagogterin laýazymǵa taǵaıyndaý, laýazymnan bosatý qaǵıdalaryn bekitý týraly» №57 buıryǵyna sáıkes birinshi basshynyń bos nemese ýaqytsha bos laýazymdaryna konkýrs jumystary júrgiziledi. Qazir mınıstrlik tarapynan uıymdastyrylatyn biliktilik testi ýaqytsha toqtap tur. Osy sebepti bizdiń uıymdastyratyn konkýrs jumystarymyzdyń ýaqyty uzap jatyr», deıdi ol máseleniń mánisin túsindirip.
Shyny kerek, bilim ordalarynyń dırektorsyz qalǵany týraly aqparat jyl saıyn tarap jatady. Alaıda birneshe jyl buryn bul kórsetkish óńirde edáýir tómen bolsa, bıyl arta túsken. Qalaı desek te bul jaqsy úrdis emes. О́ıtkeni kez kelgen mekteptiń bilim sapasy úshin birinshi basshy tikeleı jaýap beretini anyq. Qysqasy, Jambylda dırektor degenińiz defısıt bolyp tur. Jaýapty basqarmadaǵylar ótkir másele az ýaqytta sheshimin tabady degendi alǵa tartyp otyr. Sol «az ýaqyttyń» qanshaǵa sozylaryn kim bilsin...
Jambyl oblysy
