Ilgeride aýyl qarııalary «Áke aqyly – balaǵa qyryq jyl azyq» deýshi edi. Ákesi О́tebaı Naıatuly – bar sanaly ǵumyryn urpaq tárbıesine arnap, ustazdyq etken, eltanýdyń qyr-syryn jetik meńgergen jan-tyn. Elden jyraq Túrikmen jerinde uzaq jyl eńbek etip, abyroıǵa bólendi. Keıin atamekeni – Mańǵystaýǵa kóship kelip, aqtyq demi taýsylǵanǵa deıin gaz óńdeý zaýytynda istedi. Batyr anasy Mamyq Toqtabaıqyzy 10 balany mápelep ósirdi. Ekeýi ár balasyn baqytty otaý qylyp, aıaǵynan tik turǵyzyp, el qataryna qosty. О́negeli ata-anadan taraǵan urpaq – qazir bir rýly el. Bári – shetinen baqytyn eńbekten tapqan, óte eńbekqor jandar. Tuńǵyshy Maılybaı, jary Naýsha ekeýi qazir bilikti ul-qyz ósirgen eńbekqor áýlettiń ıesi.
Maılybaı О́tebaıuly áıgili Qazaq memlekettik polıtehnıka ınstıtýtynyń «munaı jáne gaz skvajınalaryn burǵylaý» mamandyǵyn bitirip, 1975 jyly jumysyn «Mańǵystaýmunaı» óndiristik birlestigi О́zen burǵylaý basqarmasynda qarapaıym burǵyshynyń kómekshisinen bastady. Osynda Násipqalı Marabaev syndy ańyz dırektordyń eńbek mektebinen ótti.
О́ndiristiń dańqy bıik bolsa da, qyzmeti aýyr. Qandaı sharýa jasasań da, temirden túıin túıgendeı kúı keshesiń. Yjdaǵatty eńbek, kóp bilim kerek. Qalt etken sátiń qaýipke uryndyrýy múmkin. Teorııany tájirıbemen ushtastyrý – óndiristiń mańdaıyna jazylǵan buljymas zań. Eńbek mektebiniń eleýli kezeńi týraly keıipkerimiz: «Adam balasynyń peshenesindegi nesibe – onyń mańdaı terinen», deıdi. Maılybaı О́tebaıuly qarapaıym burǵyshydan bastap, SITS-te aǵa tehnolog, RITS aýysym bastyǵy, RITS bastyǵynyń orynbasary, RITS bastyǵy, О́zen burǵylaý basqarmasy bastyǵynyń birinshi orynbasary, t.b. deńgeıdi adal eńbegimen júrip ótti. Ol 1995–1997 jyldary «О́zenmunaıgaz» óndiristik birlestigi dırektorynyń birinshi orynbasary, 1996–2000 jyldary Aqtaý qalasyndaǵy «Ekonomıks» JShS bastyǵynyń orynbasary, 2000–2004 jyldary «Krýz» JShS atqarýshy dırektory, 2004–2011 jyldary osy mekemeniń tehnıkalyq dırektory, 2011–2017 jyldary bas maman, eńbekti qorǵaý, qaýipsizdik tehnıkasy bóliminiń bastyǵy qyzmetin atqardy. Uzaq jyl Jańaózen qalasynyń ekonomıkalyq, áleýmettik áleýetiniń nyǵaıýyna úles qosyp, 2017 jyldyń maýsymynda zeınetke shyqty. Biraq áli de qoǵam jumysynyń, eldik istiń ortasynda.
1964 jyly qomaqty munaı qory keńes odaǵyn eleń etkizgen О́zen ken ornyn damytýda Maılybaı О́tebaıulynyń ózindik qoltańbasy bar. Jastyq qaıratyn, azamattyq jigerin, jıǵan bilik-bilimin týǵan jerdegi óndiristi túletýge arnady.
Munaı salasynyń maqtanyshy, eńbektorysy, ardageri – 28 ǵylymı eńbektiń, 5 ınnovasııalyq patenttiń, sondaı-aq joǵary oqý orny stýdentterine arnalǵan qazaqsha «Kúrdeli jaǵdaılarda uńǵylardy burǵylaý», «Kúrdeli jaǵdaılarda uńǵylardy burǵylaý jáne apattyq quraldar», oryssha «Gravıınye fıltry býrovyh skvajın na jıdkıe ı gazoobraznye poleznye ıskopaemye» atty oqýlyqtardyń, «Vosstanovlenıe proızvodıtelnostı neftıanyh skvajın s prımenenıem novyh tehnologıı» atty monografııanyń avtory. Áýlet pen eńbek ónegesi týraly «О́tebaı Naıatuly» atty kitabyn da jurtshylyq jaqsy qabyldady.
Maılybaı О́tebaıuly joǵary bilimnen bir sát te qolyn úzgen emes. Ol – ár jyldary Q.Sátbaev atyndaǵy QazUTÝ men Kaspıı qoǵamdyq ýnıversıtetiniń memlekettik attestattaý komıssııasynyń tóraǵasy. Elimizdiń Almaty, Aqtóbe, Aktaý, О́skemen, sheteldiń Sofııa, Praga, Máskeý, Sankt-Peterbýrg, Bishkek, Osh, Kıev, Donesk, Alvena qalalarynda ótken konferensııalarda mamandyǵy boıynsha baıandama jasady. Qazaqstan óndirisi tájirıbesin aıtty.
Qoǵamdyq jumystyń ıen ortasynda degennen shyǵady, eki dúrkin Prezıdent saılaýynda senimdi ókil bolyp, Q.K.Toqaevtyń el Prezıdenti qyzmetine kirisýine arnalǵan saltanatty is-sharaǵa munaıshy-ǵalym retinde qatysty.
Maılybaı О́tebaıulynyń oı-órisi, paıym-parasaty, jady men túısigi, zerektigi men sezimtaldyǵy zamandastaryn árqashan tánti etedi. Ol qaı kezde de, qandaı jaǵdaıda da tárbıe, tártip, ádilettik, týralyq, talǵampazdyq qaǵıdattarynan aýytqyp kórgen emes.
Árıne, munyń bári tek pen tárbıeden. Ol – Shotan batyr syndy bahadúr babalardyń búginge jetken tuıaǵy. Onyń ón boıynan danalyq pen batyldyq, asaýlyq pen ańqaýlyq, serilik pen sengishtik, qajyrlyq pen qaıyrymdylyq esip turady.
«Áke kórgen oq jonar» degendeı, ustaz, tálimger О́tebaı Naıatulynyń ıgi isteri týraly el aýzynda áńgime kóp. Ony aqyn Qalamqas Satybaldy myna biraýyz sózge syıdyrǵan eken:
«Kókjal minez, Alataý – taý músindi,
Qaıyrymdy deıdi el túr-túsińdi.
Kórgen jandar atyńdy ańyz qylar,
Kórmegender tanıdy izgi isińdi»...
Al kisi tanıtyn Shotan aqsaqaldary búı deıdi: «Shańyraqtyń bas ýyǵy Maılybaı – batyrǵa laıyq ór keýdeli, túr-turpaty kelisti alpamsa azamat. Tereńnen oılap, ne nárseni de aqylmen, sabyrmen, tarazyǵa salyp aıtady. Alymdy batyldyǵymen birge betti, susty sátteri de bar. Bul – adam balasynyń minez ereksheligi. Jón-josyqsyz áńgime aıtpaıdy...».
Maılybaı О́tebaıulynyń ımandy isterin, qoǵamnyń rýhanı ómirin serpiltý baǵytyndaǵy bastamalaryn óńir halqy jaqsy biledi. Er Shotan Nazarulynyń – 300, Er Qosaı Qudaıkeulynyń – 500, Pir Beket atanyń 260 jyldyq is-sharalarynda kitap jazǵan qalamgerlerdi qoldaýy, «Otpan taý – qara shańyraq» tarıhı-mádenı keshenin salýda bastamashy toptyń qatarynda bolýy, Muhamedın Shıhyuly meshitin turaqty qamqorlyqqa alýy el aǵasynyń deńgeı-dárejesin, eń bastysy adamshylyǵyn kórsetedi.
Sátbaevtanýshy, jazýshy Medeý Sárseke esteliginde: «Maılybaı inim kórkem ádebıet oqýǵa qumar. Kóp jazýshymen tanystyǵy da bar. Ilııa Jaqanovty, Aqseleý Seıdimbekti, Ǵarıfolla Esimdi aýlyna shaqyryp, arnaıy kútipti. Meniń eńbekterimdi de oqyǵan bolyp shyqty. Maılybaı óziniń bilimdi, jan-jaqty ekenin kórsetti», dese, eks-senator Sársenbaı Eńsegenov: «Elge belgili qoǵam qaıratkeri, akademık Ǵarıfolla Esim ǵylymı, ádebı eńbekteriniń biraz jerge taralǵanyn bilse de, qıyrda jatqan Jańaózendegi mamandyǵy gýmanıtarlyq ǵylymnan alys Maılybaı О́tebaıulynyń oı-órisiniń keńdigine tańdanyp, rıza boldy», dep jazady.
Al keıipkerimizdiń bilik sapasyn UǴA akademıgi, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor Baıan Raqyshev dóp kórsetipti: «Munaı óndirisiniń san qatparly qupııasyn jiti meńgergen burǵyshy Maılybaıdyń ǵylymı jumystary búgin de, bolashaqta da mańyzy arta beredi. Sebebi ol – shyńyraý qudyqty bir ózi qazyp shyqqan kánigi maman, ǵylymyn tájirıbemen ushtaǵan azamat».
Eldiń eldik qasıetin, ulttyń abyroıyn asqaqtatyp, táýelsizdiktiń týyn joǵary kóterip kele jatqan Maılybaı О́tebaıuly salalyq, óńirlik ataq-marapattan kende emes. Tipti munaı, óndiris salasynan sheteldik medaldary da bar. 2018 jyly О́zen ken orny uńǵylaryna ǵylymnyń ozyq jańalyqtaryn engizgeni úshin jáne Jańaózen qalasynyń ekonomıkalyq damýy men qalyptasýyna qosqan eleýli úlesi úshin ol «Jańaózen qalasynyń qurmetti azamaty» ataǵyn aldy. Bárimiz «Marapat óz ıesin tapty!» dep qýandyq.
Qazaq eli – qoınaýy qazynaǵa baı qýatty jurt. Altyny men kúmisi, qolasy men myryshy, qorǵasyny men hromıti, munaıy men gazy, qalaıy men nıkeli, temiri men kómiri, ýrany men marganesi... kól-kósir. Tek ıgergende – muqııattylyq, óndirgende qabiletpen uqsatý kerek. Osy iste ulttyń óndirispen baılanysty ǵylymyna olja salǵan Maılybaı О́tebaıulyndaı azamattar baryna táýbe deısiz.
Er-azamattyń bir qanaty – alǵan jary. Naýsha Jetpisqyzy – Maılekeń áýletiniń baǵy, abyroıly dástúriniń máıegi. «Jaqsy bolsa alǵanyń – jaqsy isiń jarııa, kóńiliń aqqan darııa» deýshi edi qarııalar.
Sózi men isi úılesim tapqan, yntymaǵy jarasqan erli-zaıypty úsh perzent tárbıelep ósirdi. Qyzy Svetlana – zańger, uldary Serikbaı men Berikbaı – áke jolyn qýǵan munaıshy. Bári úıli-barandy. Shahmardan, Alýa, Marǵulan, Aıala esimdi qulyndary – ata-ájesiniń kóz qýanyshy.
Biz Jańaózen qalalyq «Amanat» partııasy fılıaly saıası keńesiniń múshesi, «QazaqGaz» ulttyq kompanııasy saraptamalyq keńesiniń múshesi, Respýblıkalyq «Munaı-gaz kesheniniń ardagerleri» birlestigi Jańaózen ókildiginiń dırektory Maılybaı О́tebaıulyna jolyqqanymyzda, ol Almaty baspasynan taıaýda ǵana shyqqan kitabyn paraqtap otyr eken. Bul – «Munaı-gaz jáne taý-ken isi» mamandyǵyndaǵy bilim alýshylarǵa arnalǵan óz oqýlyǵy. «Talantty adam óz jazǵanyn ómir boıy tolyqtyrady» degen osy-aý...
Keıingi býyn atynan «Jazaryńyz kóp bolsyn!» deı otyryp, halqyna qaltqysyz qyzmet etip, el mártebesin kóterip júrgen er tulǵaly el azamatynan jastarymyzdyń úıreneri kóp bolsyn dep tiledik.
Pernegúl QARJAÝBAEVA,
Mańǵystaý oblystyq arhıviniń qyzmetkeri
