Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Bas keńsesi Astanada ornalasqan «EASY» kompanııasynyń 2015 jyly qurylǵany, el aýmaǵynda turmystyq hımııa buıymdaryn shyǵaryp, satatyny týraly saıtynda jazylǵan. Al «Epsilon Group» JShS Aqtóbede munaı qondyrǵylaryn jýatyn siltili qospalar men eritkishterden ózge, túrli zararsyzdandyrǵyshtar, qaq pen tuzdardy eritetin qospalar, hlorly kalsıı, mys sýlfaty, alıýmınıı sýlfaty, maı eritkish, aǵartqysh, áınek jýatyn quraldar, suıyq sabyn shyǵarmaqshy. Bir nazar aýdararlyǵy, «Epsilon Group» JShS saıtynda qazaqstandyq fýtbol komandalaryna únemi qoldaý kórsetetinin kórsetken. Mine, fýtbolǵa degen jergilikti bıliktiń súıispenshiligi «Aqtóbe» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy men «EASY» kompanııasyn áriptestik qarym-qatynasqa ıtermelegeni sózsiz.
Aýmaǵy 5 gektar «Aqtóbe» óndiristik aımaǵy qalanyń shetinde ornalasqan. Dál janynda «Aqtóbe-Orynbor» tasjoly ótip jatqany bolmasa, basqa jibi túzý ınfraqurylym jelileri júrgizilmegen. Eki jyl buryn dál osy ýaqytta óndiristik aımaqtyń tórinde bıtkoınmen aınalysatyn bir qabatty úı turǵanyn kózimizben kórdik. Jergilikti taýar óndirýshiler osy aýmaqtan tegin jer telimin ala almaı júrgenderin aıtyp shaǵymdanǵan. О́ndiristik aýmaqta jalǵyz óndiris – qysh taqtaısha shyǵaratyn kásiporyn ǵana bar. Jaqsy jabdyqtalǵan bir ǵımaraty «Tehnodom» saýda úıiniń qoımasy bolyp turǵanyn kórgenimiz bar. Rasynda da, osydan on shaqty jyl buryn ashylǵan óndiristik aımaqqa jergilikti taýar óndirýshi kire almasa da, basqalarǵa qaqpasy ashyq.
Osylaısha, jańa hımııa zaýyty qalanyń turǵyn úılerinen 5 shaqyrym, Elek ózeninen 2,5 shaqyrym jerde ornalaspaqshy. Araqashyqtyqqa sonshalyqty mán berip otyrǵanymyz, kompanııa jobasynda óndiristik aımaqta 53 tonna tez tutanǵysh jáne janbaıtyn reagentter saqtaý týraly jazylǵan.
Aqtóbe elimizdegi aýa sapasy nashar qalalardyń alǵashqy bestigine kiredi. Qalany aınala oraǵytyp aǵyp jatqan Elek ózeni – bastaýyn Muǵaljar qyrattarynan alyp, ári qaraı Reseıge aǵyp jatqan shekaralyq ózen. Reseı ekologteri Elek sýynyń alty valentti hrommen jáne bormen shekten tys lastanǵanyn únemi másele etip kóterip keledi. Aqtóbe hrom qosyndylary zaýyty qaldyq sýlaryn kóp jyldan beri irgesindegi Elekke jiberetini de qupııa emes.
90-jyldarǵa deıin arnasy tereń, sýy mol bolǵan Elektiń saǵalary qaıyrlanyp, jerasty sýymen jalǵasqan bulaq kózderi bitelip, ekologııalyq apta aldynda turǵany týraly az jazylyp júrgen joq. Elektiń taıazdanyp, sýy tartylyp, aıanyshty kúıge jetýine Aqtóbeden 40 shaqyrym Alǵa aýdanynyń ortalyǵyndaǵy hımııa zaýyty sebep bolǵanyn gıdrogeolog Nurtas Balmaǵambetov aıtyp júr. Tájirıbeli maman qazirgi ýaqytta 6 kompanııa munaı óndirip jatqan strategııalyq tushy sý qory Kókjıdeniń Elek ózeni taǵdyryn qaıtalaýy múmkin ekenin de jasyrmaıdy. Elek ózeniniń negizgi salasynyń túbine «Alǵa» hımııalyq zaýyty qaldyqtaryn shókken. Osyndaı dálelderdi alǵa tartqan tabıǵat qorǵaýshylary onsyz da zaýyt tútinderimen tunshyqqan, tal-teregi az, aýa sapasy nashar Aqtóbede hımııalyq zaýyttyń keregi joq deıdi.
«Aqtóbe qalasy men aımaqtyń ekologııalyq qaýymdastyǵy» qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi Aleksandr Mandrykınniń aıtýynsha, Aqtóbege hımııa zaýytynyń qajeti shamaly. «Asa qajet bolǵan jaǵdaıda óndiristik sehty qańyrap turǵan «Alǵa» hımııa zaýytynyń aýlasyna ornalastyrýǵa bolar edi. Biraq jergilikti bılik eski zaýytta jatqan ýly qaldyqtardy zararsyzdandyrý jáne kómý jumystarymen aınalysyp jatyr», deıdi A.Mandrykın.
1934 jyly ashylǵan «Alǵa» hımııa zaýytynyń óndiristik qýaty 60-jyldary artyp, 90-jylǵa deıin toqtaýsyz jumys istedi. Osy kúnge deıin eski zaýyttyń aýmaǵynda 26 mln tonna ýly qaldyq kómýsiz jatyr.
Taǵy bir kúrdeli másele – jylyna 48 myń tonna túrli jýǵyshtar men qospalar, eritindiler shyǵaratyn jańa seh óndiriske qajetti sýdy qaıdan alyp, qaldyqtardy qaıda aǵyzatyny anyq kórsetilmegen. Qujatta zaýyt 30 tekshe metr aýyzsý men 360 tekshe metr tehnıkalyq sýdy paıdalanatyny jazylǵan. Barlyǵy óndiriske 12,5 myń tekshe metr sýdy paıdalaný jobalanǵan. Ony qaıdan alady? Qalanyń aǵyndy sýlaryn aıdaıtyn qondyrǵydaǵy las sýdy tereń tazalaýdan ótkizip, 360 tekshe metrin tehnıkalyq sý retinde paıdalanatyndaryn alǵa tartady. A.Mandrykın qalanyń shetindegi sý qubyrlary durys júrgizilmegen óndiristik aımaqqa osyndaı kólemdegi sýdy qalaı jetkizetinin túsinbeıdi.
«Fırma óndiristik aımaqqa jańa káriz sorǵylaý qondyrǵysyn júrgize me? О́ıtkeni ondaǵy jalǵyz káriz-sorǵylaý qondyrǵysynyń qýaty óte tómen. Menińshe, óndiristik aımaqqa tolyq tekseris júrgizilýi kerek. Sondaı-aq osy jerde 53 tonna tez tutanǵysh jáne janbaıtyn reagentter saqtaýdy josparlaǵany aqylǵa qonbaıtyn nárse dep esepteımiz. Adamdardyń densaýlyǵyna, tabıǵatqa asa qaýipti jobadan bas tartýymyz kerek», deıdi ol.
«Epsilon Group» JShS zaýytqa 30 tekshe metr aýyzsý jáne 360 tekshe metr tehnıkalyq sýdy paıdalanady dep ýáde bergenimen, onsyz da qalaǵa jetpeı jatqan ortalyq aýyzsý qubyrynan kóp mólsherde sýdy alatynyn joqqa shyǵarýǵa bolmas. Osy kezge deıin óndiristik aımaqty kásipkerlerdiń paıdalanýyna bermegen «Aqtóbe» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy máseleni óńir jurtshylyǵymen ashyq talqylaýy qajet dep oılaımyz.
Aqtóbe oblysy
