Atalǵan ortalyqtarǵa bastaıtyn basty sebep retinde kóbine bala damýyndaǵy kesheýildeý kórsetiledi. Mundaǵy másele baldyrǵanǵa bóletin ýaqyttyń tapshylyǵynan, nazardyń kemshindiginen týyndap jatatynyn da túsinemiz. Sondaı-aq gadjetterdiń shamadan tys qoldanylýy men jas ata-analardyń tárbıedegi tájirıbesizdigi de – negizgi faktorlardyń biri. Osydan kelip balanyń boıy óskenimen, oı órisinde tejelý bar ekeni baıqalyp qalady. Bunyń bir kórinisi – bala tiliniń kesh shyǵýy. Qazir osy máselemen logopedterdiń aldyn lek-legimen toltyryp jatqan otbasylar kóp. Mundaıda til ustartýdyń túrli tásilderin usynatyn mamandar túptep kelgende nemerelerin ata-ájesiniń qaraýyna berýden asqan jattyǵý joq ekenin alǵa tartady. О́ıtkeni ómirden kórgeni men túıgeni mol, kókiregi qazyna qarııalar tárbıelegen balanyń tili tez shyǵatyny artyq dáleldi qajet etpeıdi. Rasynda, ata-ájesinen ertegi tyńdap, jańyltpash jattap, taqpaq aıtyp úırengen balalardyń múdirýi múmkin emes qoı.
Bala tárbıesindegi osyndaı túıtkildi jaǵdaılar aýyldarǵa qaraǵanda, qalalarda jıi kezdesedi. Onyń bir sebebi qazynaly qarııalardyń aýyldaǵy qarashańyraqta qalatynynan shyǵar. Osy oraıda on jyldan asa ýaqyt elordada turyp jatqan dosymnyń mysaly oıyma oralyp otyr. Ol biraz jyl buryn tuńǵyshynyń taqyldap turatyn jasqa jetkenimen, áli byldyrlap júrgenin baıqaıdy. Alaıda ár balanyń ereksheligine qaraı bul qalypty jaǵdaı shyǵar dep asa mán bere qoımapty. Sodan sol jyldary aýyldaǵy áke-sheshesin qalaǵa kóshirip ákelýge úgittep júrip kóndirgen. Úlken kisiler kelgen soń tuńǵyshy birden atasynyń balasyna aınalyp shyǵa keledi. Sonda baryp jańaǵy tili kúrmelip júrgen balasy sheshilip sóıleı bastaıdy. Búginde bul qarııalardyń qaraýynda eki nemeresi bar. Atasynyń astyna sý jańa kólik mingizip qoıǵan. Úlken nemeresin mektepke, kishisin balabaqshaǵa aparyp ákeledi. Al balabaqshadaǵy tárbıeshiler kenjesiniń minez-qulqynan ata-ájesiniń tárbıesi bilinip turatynyn aıtady eken.
«Qartaıǵanda zeınet ber» deıtin qazaq qarııalarynyń bar ermegi nemereleri ekeni shúbásiz. Olar janynan tátti kóretin nemerelerin baǵýdy beınet emes, baqyt sanaıdy. Bylaısha qunttaı qoımaǵanymyzben, urpaqtar sabaqtastyǵyn nyǵaıtatyn osynaý dástúrli otbasylyq qundylyqtyń orny bólek ekenin ishteı bilip turamyz. Al nemister otbasy ınstıtýtyn damytýda ata-ájeniń róline erekshe mán berip, arnaıy zertteý jumystaryn júrgizipti. Naqtyraq aıtsaq, 2022 jyly Federaldy demografııalyq zertteýler ınstıtýty (BiB) men Nemis ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty (DIW) birigip júrgizgen «Ata-ájeler suranysqa ıe me?» degen zertteýi jarııalandy. Zertteýge sáıkes, alty jasqa deıingi balalardyń 50 paıyzdan astamy únemi ata-ájelerdiń baqylaýynda bolady eken. Olar nemerelerin balabaqshaǵa aparyp ákelýdi óz moınyna alǵan. Zertteýshiler budan barlyq taraptyń utatynyn málimdedi. Ata-analar alańsyz jumysyn isteıdi, balalar ata-ájesiniń tárbıesin alady, al qarııalar ýaqytyn tıimdi ótkizip, ózderin qoǵamǵa qajet sezinedi. Sondaı-aq ǵalymdar nemere baǵý qarııalardyń ómirin uzartyp, tipti aljasýdan saqtap, aqyl-oı qabiletin arttyrýy múmkin ekenin aıtady. Iаǵnı demensııa men Alsgeımer aýrýynyń tıimdi terapııasynyń biri nemeremen ýaqyt ótkizý eken. Munyń ǵylymı anyqtamasy belsendi qartaıý degen halyqaralyq termınmen túsindiriledi.
Aıtpaqshy, elimizdegi Qoǵamdyq damý ınstıtýty «Qazaqstan otbasylary – 2022» ulttyq baıandamasynda belsendi qartaıýǵa arnaıy toqtalyp, Malta men Jańa Zelandııadaǵy durys qartaıý saıasaty jóninde keńinen sóz qozǵapty. Aınalyp kelgende, munyń túıini qazaqy qalyptaǵy ádemi qartaıýǵa kelip tireledi. Tek sol barymyzdy baǵalap, qadirin bilsek bolǵany. Osy oraıda qaıbir jyly Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa tóraǵasynyń orynbasary Lázzat Ramazanovanyń Túrkııada nemeresin baǵatyn ata-ájege zeınetaqysynyń 50 paıyzy kóleminde áleýmettik kómek beriletinin aıta kele, osy ádisti bizdiń elde de qoldanysqa engizý kerek shyǵar dep oı tastaǵany eske tústi. Qalaı degenmen, qoǵamdy alǵa bastaıtyn atasy men ájesiniń balalary kóbeıe bergeni kósegemizdi kógertetini sózsiz.
