Petropavl polıseıleri ınternet alaıaqtyqtyń kóbeıýine jol bermes úshin túrli shara jasap júr. Qalalyq polısııa basqarmasynyń birinshi bóliminiń qyzmetkerleri saýda úılerinde jadynamalar taratyp, adamdardy aldap-arbaýdyń negizgi shemalaryn kórsetip, olardan qalaı saqtanýdy túsindirip keledi.
Alaıaqtar da keıingi kezderi belsendi «jumys istep» jatyr. Tek jyl basynan beri birinshi polısııa bóliminiń aýmaǵynda ǵana jelilik alaıaqtyqtyń 30 faktisi tirkeldi. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda eki ese kóp. Qylmyskerler «bankten qońyraý shalý», ózin «polısııa qyzmetkerimin» dep tanystyrý sııaqty shemalardy jıi qoldanady. Keıingi kezderi «uıaly baılanys operatory» bolyp qońyraý soǵý «ssenarııi» paıda boldy. Olardyń barlyǵy adamdardy úreılendirip, úlken nesıe alýǵa kóndirýge jáne aqshany belgili bir «qaýipsiz shotqa» aýdarýǵa – is júzinde alaıaqtardyń qolyna túsirýge baǵyttalǵan. Joǵaryda aıtqan petropavldyq dál osy shemadan zardap shekken.
«Eger bireý sizdiń shotyńyzǵa qaýip tónip tur, uıaly baılanys nómiri óshirilýi múmkin nemese múlikke tyıym salynady dep qorqytatyn bolsa, asyǵys sheshim qabyldamańyz. Habarlanǵan aqparatty resmı arnalar arqyly qaıta tekserińiz. Qońyraý shalýshydan onyń qalalyq nómirin surap, aqparatty uıymnyń resmı telefony arqyly habarlasyp tekserýge bolady. Alaıaqtar qalalyq nómir bermeıdi. Kúdiktiniń qońyraýyn alǵan soń, sóılesýdi dereý toqtatyp, «102» arnasyna qońyraý shalyńyz», deıdi birinshi polısııa bóliminiń basshysy, polısııa podpolkovnıgi Tilegen Áljanov.
«Sonymen qatar qandaı jaǵdaı bolmasyn nómirlerdi, PIN-kodtardy jáne bank kartalardyń CVV-kodtaryn, SMS arqyly keletin kodtardy eshkimge bermeńiz. Úshinshi tulǵalardyń qysymymen telefondarǵa qashyqtan qatynaýǵa múmkindik beretin «AnyDesk», «TeamViewer» jáne basqa osy sııaqty baǵdarlamalardy ornatpańyz, – deıdi maman. – Sebebi bul baǵdarlamalar alaıaqtarǵa azamattardyń qurylǵysyn basqarýǵa jáne onyń atynan operasııa-
lar jasaýǵa múmkindik beredi».
Alaıaqtar baılanysqa shyqqanda qyraǵylyq tanytyp júrgen adamdar da bar. Oblystyń bir turǵyny polısııaǵa kelip, qaıyn atasyn alaıaqtardyń arbaýynan qalaı qutqarǵanyn aıtyp bergen. «Qaıyn atammen bir sharýalar boıynsha kezdesýge kelisken edik. Ýádelesken jerge kelsem ol telefon arqyly áldebireýmen emen-jarqyn sóılesip otyr eken. Tutqanyń ar jaǵyndaǵy er adam kúdik týǵyzatyn usynystar aıtyp jatty. Qaıyn atam: «Mine shyqtym, sálden soń kelemin. Termınal «Dostyq mall» saýda-sattyq ortalyǵynda ma? Qazir jetemin», degen sózderdi jedel aıtyp, maǵan sol ortalyqqa jetkizýdi ótindi. Meniń «Ol kim?» degen suraǵyma: «Men polısııaǵa alaıaqty ustaýǵa kómektesip jatyrmyn. Qazir aqsha aýdaramyn, keıin ony birden Astanada qolǵa túsiredi», dep máz bolyp tur. Sóıtsem, onyń telefonyna áldebireýler habarlasyp, «Astana qalasynyń polısııa departamentinenbiz» degen eken. Banktegi esepshotyna alaıaqtar qol jetkizgenin, eger qaıyn atam nesıe alsa, alaıaqty ustaýǵa bolatynyn aıtqan. Men: «Bul – alaıaqtar! Saq bolyńyz. Áńgimeni doǵaryp, tutqany qoıa salyńyz», desem, qaıyn atam tyńdaıtyn emes. Eger menimen kezdespegende, nesıe alyp, alaıaqtardyń qarmaǵyna túseıin dep tur», deıdi ol.
«Qaıyn atamnyń qolynan telefonyn zorǵa alyp, álgimen sypaıy sóılese bastadym. «Esimińiz, shenińiz jáne qalalyq jumys telefonyńyzdy aıtyńyzshy», degen edim, ar jaqtaǵy jas jigit bastyrmalatyp: «Ol ne úshin kerek? Ony qaıtesiz?» degen suraqtaryn jaýdyrdy. Men de qalysatyn emespin. «Senderdi tekserý úshin», dep edim, jarqyn shyqqan daýys birden óship, tutqany qoıa saldy. Qaıyn atama alaıaqtardyń is-áreketteriniń qandaı bolatynyn aıtyp berip, oǵan habarlasqan nómirdi qaıta terýdi usyndym. «Nómir bizdiń júıemizde tirkelmegen» degen daýysty estigennen keıin ǵana ol kisi ózin alaıaqtardyń aldap soqpaq bolǵanyna kózi jetti», deıdi jigit.
О́kinishke qaraı, mundaı mysaldar kóp. Sondyqtan «banktiń qaýipsizdik qyzmetinenbiz», «baılanys operatorymyn», «polısııadan qylmystyq iske qatysty habarlasyp turmyn» degen qońyraýlarǵa senbegen jón. Oblystyq PD baspasóz qyzmetiniń ókili Igor Mersalov: «Esterińizde bolsyn, polısııa qyzmetkerleri telefon arqyly jedel áreketter júrgizbeıdi. Adamdardan tek arnaıy shaqyrtý qaǵazyn jibergen soń jaýap alýǵa quqyly. Qarjylyq operasııalarmen baılanysty kez kelgen aqparatty tek resmı arnalar arqyly tekserip alǵan jón», deıdi.
PETROPAVL
