Júrgizýshi kýáligine jete almaı júrgender kóp

Kýálikti bir-aq kúnde alýǵa bolady

Qaladan shet, ashyq aýmaqta ornalas­qan «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» mem­­lekettik korporasııasynyń Maman­dan­dyrylǵan halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyna kelimdi-ketimdi qaýym kóp. Birden buryshtaǵy anyqtama bólimine bardyq ta, turǵyndarǵa júrgizýshi kýá­li­gin alý boıynsha keńes berip tur­ǵan úsh mamannyń birine júgindik. Ma­mannan surastyra kele, júrgizýshi kýá­li­gin birinshi ret alýǵa kelgenderden medısınalyq tekseristen ótkenin rastaıtyn qujat talap etiletinin bildik. Kidirmeı, sol mańda ornalasqan 073 formasynda medısınalyq anyqtama beretin kabınetke óttik. Dáriger júrgizýshi kýá­li­gine qujat tapsyrýǵa kelgen azamat­tar­ǵa birneshe saýal qoıyp, sol zamatta kórý qabiletin de tekserip úlgerip jatty. Medısınalyq tekserýdiń quny 8 800 teńge shamasynda shyqty. Eger atalǵan 073 formasyndaǵy qujatty aldyn ala mekenjaı boıynsha tirkelgen emhanadan alǵan bolsańyz, bul kabınetke kirip áýrelenbeısiz.

Shamamen 20 mınýt shamasynda kezek kelip, ortalyqtyń Alma Úndemesova esimdi mamanyna qoldaǵy qujattardy usyn­dyq. Ol qujattardy júıege tirkep, teorııalyq emtıhanǵa joldama ázir­le­genshe, júr­gizýshi kýáligine qatysty bir­neshe suraqqa jaýap alyp úlgerdik. 4 615 teńge sha­masynda bir rettik tólemimizdi jasa­dyq.

«Bir rettik tólemdi teorııalyq emtıhan úshin aýdarylatyn jarna dep oılaı­tyndar bar. Múlde olaı emes. Teorııa­lyq jáne praktıkalyq emtıhandardy júrgizýshi kýáligine úmitkerler tegin tapsyrady. Al tólem júrgizýshi kýáliginiń plas­tık kartasyna jumsalady. Úmitkerler úshin teorııalyq emtıhanǵa 3 múmkindik beriledi. Qujat tapsyrǵan kúni test te tapsyrýǵa bolady. Testileýden búgin ótpeı qalsańyz, erteń taǵy kelýge bolady. Al ekinshide taǵy súrinseńiz, emtıhanǵa úshinshi márte joldamany tek araǵa aı salyp alasyz. Jańa ereje-talap osyndaı. Úshinshi múmkindikten de súringender eki aı tyńǵylyqty daıyndalyp, qaıta keledi. Biraq bul kezde júrgizýshi kýáligin alýdy oılaǵan úmitker júrgizýshilerdi daıarlaıtyn mektepten ótip, oqyǵanyn rastaıtyn qujatty qosa alyp kelýge tıis. Osylaısha, ol teorııalyq emtıhan tapsyrýǵa taǵy úsh múm­kindik alady. Praktıkalyq emtı­han­ǵa qoıylatyn talaptar da – shamamen osyndaı. Úsh múmkindik beriledi», deıdi A.Úndemesova.

Túsingenimiz, jol júrý erejesin jaq­sy biletin ári kólikti táýir basqara ala­tyn úmitker bir kúnde eki emtıhandy tapsyryp, tipti júrgizýshi kýáligin de ala alady. Mysaly, túske deıin qujat pen teorııalyq emtıhandy sátti tapsyryp, túske qaraı praktıkalyq emtıhanǵa úlgerseńiz, birer saǵattyń kóleminde júrgizýshi kýáligi de daıyn bolyp qalady. Ortalyqtaǵy mamandardyń aıtýynsha, bir kúnde kólik basqarý qujatyn alatyndar neken-saıaq. Eki-úsh kúnde alatyndar barshylyq. Ma­man­dar muny júrgizýshi kýáligine qujat tapsyrýǵa daıyndyqsyz kele­tin­der­diń kóptigimen baılanystyrady.

Qazir «V» sanatyndaǵy júrgizýshi kýá­li­gin alǵash alýǵa kelgenderden júr­gizýshilerdi daıar­laıtyn mektepten ótken-ótpegenin rastaıtyn qujat suralmaıdy. Eger birinshi úsh múmkindikten súrinse, onda daıarlyqtan oqyp kelý mindetteledi. Sol sekildi «A» sanatyndaǵy kýálikti de esh qujatsyz kelip, tapsyryp alýǵa bolady. «A», «A1», «V1» sanatyndaǵy júrgizýshi kýáligimen motosıkl, moped, kvadrasıkl júrgizýge ruqsat berilse, «V» sanatymen jeńil kólik basqarýǵa bolady. Sosyn úmitker praktıkalyq emtıhandy qozǵaltqyshy avtomat kólikte tapsyratyn bolsa, onda kýálik alǵan soń da sondaı kólikterdi basqarýǵa ruqsat. Al mehanıkalyq qozǵaltqyshy bar kólikpen emtıhan tapsyrǵandar kóliktiń eki túrin de júrgize alady. Alaıda mamandandyrylǵan halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynyń Astana qalasyndaǵy fılıalynan júr­gizýshi kýáligin alýǵa kelgenderdiń basym kóp­shi­li­gi praktıkalyq emtıhanda qozǵalt­qyshy avtomat kólikti tańdaıtyn kórinedi.

Taǵy bir jaǵymdy habardy aıtar bolsaq, júrgizýshi kýáligin alýǵa qujat tapsyryp, emtıhandarǵa kezekke turý úshin «SON» qosymshasynyń múmkindigin paıdalanýǵa bolady. Túsingenderińizdeı, qosymsha arqyly teorııalyq emtıhan tapsyrý múmkin emes. Kez kelgen emtıhan mamandandyrylǵan halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynda tapsyrylady. Qazirdiń ózinde osy múmkindikti paıdala­nyp, ýaqytyn únemdep jatqandar bar. Onlaın tirkeýdiń qaǵıdalaryna jiti toqtalmaı-aq qoıalyq, sebebi munyń barlyǵy «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy saıtynda ap-anyq kórsetilgen.

Mamandandyrylǵan halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynan sanatyn arttyryp, iri kólikterdi de basqarýdy oıla­ǵan­dar emtıhandy tek juma kúnderi ǵana tapsyra alady eken. Sebebi sanatyn arttyrǵysy keletinder júrgizýshi kýá­ligin alýǵa alǵash kelgenderden álde­qaıda az. Ortalyqqa bir kúnde shamamen 150–200 turǵyn júrgizýshi kýáligi máselelerimen keledi.

Emtıhannyń sharapaty

Teorııalyq emtıhanǵa qujat tapsyr­ǵan soń, taǵy kezekke turdyq. Emtıhanǵa kirmes buryn maman arnaıy metall anyqtaıtyn apparatpen muqııat tekserdi. Ásirese qulaq tusqa, júzimizge jiti zer saldy. Bul áreketti alǵashqyda oǵash kórgenimizben, keıin surastyra kele emtıhannan aılasyn asyryp, ońaı ótýdiń qamyn jasaıtyndardyń kezigetinin bildik. Kompıýterge jaıǵasqan soń, ózimiz týraly az-kem derekti toltyrdyq. Kompıýter beıne arqyly bet-júzimizdi naqtylap, emtıhanǵa óttik. Qyryq su­raq berildi. Berilgen 40 mınýtta onyń 32 suraǵyna jaýap berseńiz, tes­ten óttim deı berińiz. Suraqtardyń anaý aıtarlyqtaı qıyndyǵy joq. Jol erejesin oqyp daıyndalǵandarǵa túk emes. Biraq bosańsyp, suraq mátinin sońyna deıin muqııat oqymasańyz, bilip turǵan týra jaýaptan jańylýyńyz da ábden múmkin. Aıta keterligi, teorııalyq emtıhan barysyn beınekamera baqylaǵan soń, basyńyzdy tómen salyp nemese tóńirekke kóz júgirtseńiz júıe eskertý jasap otyrady.

Teorııalyq emtıhannan keıin tysqa shyǵyp, praktıkalyq emtıhan tapsyratyn alańǵa barýdy jón kórdik. Avtodromda tórt kólik birinen soń biri jolǵa shyǵyp jatty. Onyń úsheýiniń qozǵaltqyshy avtomat bolsa, tek biri ǵana mehanıka eken. Negizi praktıkalyq emtıhanǵa teorııalyq emtıhannan súrinbegender ǵana joldama alady. Sosyn ol azamat praktıkalyq emtıhan ótetin aımaqqa baryp, QR kod arqyly kezekke turady. Sol arada praktıkalyq emtıhandy qaı kúni, saǵat neshede tapsyratynyn naqtylaıdy. Emtıhan tapsyratyn kólikter kidirissiz júrip turǵanymen, bul mańda ersili-qarsyly sendelgen eshkimdi ańdamadyq. Barlyǵy óz kezegin biledi. Biz kólikterge ornatylǵan beınekamelardy baqylaıtyn maman jaıǵasqan shaǵyn nysanǵa aıaldadyq. Árbir júr­gizýshiniń emtıhan beınejazbasy osynda saqtalǵan. Júıeni baqylap, rettep otyrǵan maman­nyń esimi – Saıat Jumash. Biz barǵan kúni túske deıin praktıkalyq emtıhan tapsyrýǵa 54 úmitker kelipti. Al bylaıǵy kúnderi orta eseppen kúnine júzdegen úmitker kelip, baǵyn synap kóredi eken. Mun­daǵy kólikterdiń barlyǵyna GPS navı­gatory ornatylǵan. Al kóliktiń ishin­de bir emes, birneshe kamera tur. Sosyn emtıhan barysynda júrgizýshiniń qasynda eshkim otyrmaıdy. Járdemdese almaıdy. Kólikte monıtor tur. Qate-kemshilikti qalt jibermeı, belgi beredi. Emtıhan túgel GPS navıgatory arqyly baqylanǵan soń, ereje buzylsa, birden tirkeıdi. Ár santımetr esepteledi. Bul alańda baǵdarshamdar, jaıaý júrginshiler jolaǵy, kólik turaǵy, qysqasy júrgizýshi eń birinshi kezekte bilýi kerek erejeler, jol belgileri bar. Úmitker osynyń barlyǵynan súrinbeı ótip shyǵýy kerek. Bir qaraǵanda júrgizýshi kýáligin alýdyń mashaqaty kóp tárizdi kóringenimen, múlde olaı emes. Júrgizýshige qoıylatyn ereje-talaptarda anaý aıtarlyq ózgeris joq. Tek jyldan-jylǵa baqylaý kúsheıip barady. Júrgizýshiler munyń paıdasyn júrgizýshi kýáligi qolyna tıgende, betin aýlaq, qysyltaıań sátterge tap bolǵanda túsinedi.

«Praktıkalyq emtıhannan daıyn­dy­ǵy jaqsy úmitker súrinbedi. Búgin emtıhandy birinshi ret tapsyrýǵa kelgender kóp. Keıbir aptalarda daıyndyqpen kelgender kóptep tapsyryp jatady. Bir kún bir kúnge uqsamaıdy. Úmitker praktıkalyq emtıhannan ótken-ótpegenin sol zamatta bile alady. О́ıtkeni júıe túgel avtomattandyrylǵan. Syrttan bireý-mireý aralasa almaıdy. Keıde júrgizý qabileti bar azamattardyń ózi abdyrap, ereje buzyp jatady. Ondaıdy talaı kórdik. Qalaı degende de, Astana qalasy boıynsha birinshi ret júrgizýshi kýáligin alatyndar bizge keledi ǵoı. Sebebi qaladaǵy jalǵyz avtodrom osynda. Jas júrgizýshilerge praktıkalyq emtıhanǵa daıyndyqsyz kelýge bolmaıtynyn aıtqym keledi», dep jastarǵa keńesin aıtty S.Jumash.

Jemqorlyqty boldyrmaý – jiti nazarda

Mamandandyrylǵan halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynda anyqtalǵan sybaılas jemqorlyq faktilerin qoǵam úrke qabyldaıtyndaı. Áleýmettik jelide osy tektes aqparattar kóp oqy­lady. Sózimizge eki jyl buryn Aqtó­bede, keıin Kókshetaý, Astanada jáne jýyrdaǵy Taraz qalasyndaǵy jaǵdaı dálel. Iá, jyl saıyn júrgizýshi kýáligin zańsyz berý, kólikterdi zańsyz tirkeý faktileri anyqtalady. Bul rette «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» mem­le­kettik korporasııasynyń bas­shy­lyǵy qol qýsyryp otyrǵan joq. BAQ qural­dary nemese basqa da derekter arqyly anyqtalǵan faktilerdi halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynyń qaýipsizdik qyzmeti nazarǵa alady. Sosyn aqparatty quqyq qorǵaý organ­daryna habarlaıdy. Mysaly, olar Almaty, Aqmola, Almaty jáne Jetisý oblystarymen qatar Astana qalasynda avtomo­bılderdi zańsyz tirkeý derekterin anyqtaǵan. Jýyrda jambyldyq polıseıler Jambyl, Túrkistan oblystary, Almaty jáne Shymkent qalalarynyń turǵyndarynan qurylǵan qylmystyq toptyń qyzmetin toqtatty. Olar tıisti teorııalyq jáne praktıkalyq emtıhandy teksermes­ten, aqshalaı syıaqy úshin júrgizýshi kýá­lik­te­rin zańsyz berýmen uzaq ýaqyt aınalysty degen kúdikke iligip otyr.

Korporasııa basshylyǵy sybaılas jemqorlyq yqtımaldyǵyn azaıtý maqsatynda birneshe mindetti qolǵa alǵan. Mysaly, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyndaǵy keıbir qyzmetti bir júıege toǵystyrýdyń ózi adamı faktorlardy azaıtýǵa septigin tıgizgen. Sol sekildi korporasııa azamattarǵa kez kelgen qyzmetti esh kedergisiz ári jyldam alýdyń múmkindigin qarastyrýǵa ázir. Búginde avtokólik satyp alýdy oılaǵan azamattar mamandandyrylǵan halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyna baryp sabylmaıdy. Ekinshi deńgeıli bank arqyly kólik rásimdeýge, kóliktiń tirkelgeni týra­ly kýálikti de alýǵa bolady.

Este bolsa, osyǵan deıin elimizdiń birli-ekili qalasynda praktıkalyq emtıhan tapsyra almaı sabylyp júr­gen­derdiń baryn estidik. Mundaı máseleni korporasııa basshylyǵy onlaın-kezek arqyly rettegen. Onlaın kezekke qalaı tirkelýge bolatynyn joǵaryda aıttyq. Qazirde osy júıe arqyly 6,5 myńnan asa azamat qujat toltyrypty.

Elimizde uzyn-sany 105 Mamandan­dy­rylǵan halyqqa qyzmet kórsetý orta­lyǵy jáne mamandandyrylǵan sektor jumys isteıdi eken. Onyń ishinde maman­dandyrylǵan HQO – 30, maman­dan­dy­rylǵan sektorlar 75 eken. Teorııalyq emtıhan tapsyrýǵa arnaıy jabdyqtalǵan 87 kabınet bolsa, praktıkalyq emtıhan úshin 27 avtodrom saılanǵan.

Astana qalasynda júrgizýshi kýáligine teorııalyq jáne praktıkalyq emtıhan tapsyrý úshin kezek kútip sarylmaıtyn bolsańyz, praktıkalyq emtıhan kezegin uzaǵyraq kútýge týra keletin óńirler bar. Bul kemshilikter endi avtodromdar salý ar­qyly retteletini túsinikti. Byltyr júr­gizýshi kýáligin alý maqsatynda 1 333 830 azamat mamandandyrylǵan ha­lyq­qa qyz­met kórsetý ortalyqtaryna júgi­nipti. Onyń ishinde teorııalyq emtıhan tapsyrýǵa 479 665 azamat ótinish qaldyrsa, onyń ishinde 257 412 úmitker sátti ótken. Iаǵnı azamattardyń 53,7% paıy­zy súrinbegen. Sol sekildi praktıkalyq emtıhan tapsyrýǵa 449 993 azamat bel býyp, 190 137 úmitkerdiń aıy ońynan týǵan. Bul degenińiz – praktıkalyq emtıhanǵa barǵandardyń 42,3%-y súrinbedi degen sóz. Keıingi jyldary emtıhandy baqylaýdy korporasııa qolǵa alǵan soń, teorııalyq emtıhannan ótetinder eki ese azaıypty. Sol sekildi júıeden aılasyn asyrý úshin túrli qadamǵa baratyndar da azaıyp­ty. Osylaısha, jyldan-jylǵa ereje buz­ǵan­darǵa qatań shara qabyldana bere­tin syńaıly.

Túıindeı kele aıtar bolsaq, qazir áleýmettik jeliden júrgizýshi kýáligin alý týraly jylt etken aqparattarǵa senýge bolmaıdy. Internettegi alaıaqtardyń sózine senip, jer sıpap qalǵandar jetkilikti. О́kinishke qaraı, mundaı alaıaqtyqtyń uıymdastyrýshylary kóbine shetelde jasyrynady. Bul degenińiz – isti tergep-tekserý de qıyndady degen sóz. Son­dyqtan «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasynyń mamandary ǵalam­torda jylt etken aqparatqa senbeýge jáne júrgizýshi kýáligin tek zańdy jolmen alýǵa keńes beredi. Al biz júrgizýshi kýáligin zań júzinde qalaı alýǵa bolatynyn maqalada egjeı-tegjeı túsindirip berýge tyrystyq.