Birinshisi – sýdy únemdeý saıasatyn qalyptastyrýǵa, suranysty basqarýǵa, tazartylǵan sarqyndy sýdy qaıta paıdalanýǵa baǵyttalǵan túbegeıli jańa normatıvtik-quqyqtyq baza qurý. Ekinshisi – sý sharýashylyǵy ınfraqurylymyn tolyqqandy jańǵyrtý, ozyq sý únemdeý tehnologııalaryn engizý, sýdy esepke alý men bólýdi sıfrlandyrý, sondaı-aq jańa tarıftik saıasat pen sý únemdeý mádenıetin engizý. Úshinshisi – kórshiles memlekettermen transshekaralyq yntymaqtastyqty kúsheıtý, onyń ishinde Halyqaralyq Araldy qutqarý qoryna tóraǵalyq etý. Bul týraly Astanada ótken I halyqaralyq «Global water» forýmynda aıtyldy.
Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstri Nurjan Nurjigitovtiń aıtýynsha, elimizdegi sý tapshylyǵy problemasyn sheshý úshin eki negizgi qujat – jańa Sý kodeksi jáne Úkimet qabyldaǵan Sý resýrstaryn basqarý júıesin damytýdyń 2030 jylǵa deıingi tujyrymdamasy daıyndaldy. Májilis qaraýyna engizilgen kodekstiń jańa redaksııasynda sýdy sarqylýdan, lastanýdan jáne bitelýden qorǵaýǵa basymdyq beriledi.
Sonymen qatar sýdy únemdeý óte mańyzdy ról atqarady. Mysaly, tutynýshylar sý resýrstaryn utymdy paıdalanýǵa, sýdy únemdeý tehnologııalary men sýdy qaıta paıdalaný júıelerin engizý jóninde is-sharalar qabyldaýǵa, jerasty aýyzsýlaryn maqsatsyz paıdalanýǵa jol bermeýge mindetti. Sý salasyndaǵy jaýapkershilik zańnamalyq deńgeıde kúsheıtiledi.
Aýyzsýdyń sapasyn jaqsartýǵa qoıylatyn talaptar paıda bolyp, eldimekenderdi sýmen jabdyqtaýǵa jáne sý burýǵa arnalǵan taraý edáýir keńeıgen. Jeke taraý elimizdiń sý salasyn klımattyń ózgerýine beıimdeýge arnalǵan. Budan bylaı sý resýrstaryn qorǵaý jáne paıdalaný salasyndaǵy qoǵamdyq baqylaýǵa kóp kóńil bólinedi. Gıdrotehnıkalyq qurylys qaýipsizdigi de basty nazarda.
«Kodeks – sý resýrstaryn turaqty basqarý jáne ekojúıeni qorǵaý baǵytyndaǵy negizgi qadam. Usynystarymyz sarapshylar men jurttyń pikirin muqııat taldaýǵa jáne esepke alýǵa negizdelgen. Bul eldiń ál-aýqatyna jáne ony bolashaq urpaq úshin saqtaýǵa yqpal etedi. Ekinshi negizgi baǵyt – sý salasynda jınalǵan máselelerge nazar aýdarý. Memleket basshysy byltyrǵy Joldaýynda sý sharýashylyǵy nysandarynyń tozýy 60%-dan, tasymaldaýda sýdyń joǵalý kórsetkishi 40%-dan asatynyn, sý únemdeý tehnologııalaryn engizý úderisi baıaý júrip jatqanyn atap aıtty. Osy tapsyrmalardy oryndaý úshin Úkimet Sý resýrstaryn basqarý júıesin damytýdyń 2030 jylǵa deıingi tujyrymdamasyn bekitti. Ol sý qoımalaryn salý jáne rekonstrýksııalaý, gıdrotehnıkalyq qurylystardy, ırrıgasııalyq júıelerdi jóndeý, sý únemdeý tehnologııalaryn sıfrlandyrý jáne engizý, sondaı-aq ekologııa jáne kórshiles memlekettermen transshekaralyq yntymaqtastyq máseleleri boıynsha birqatar shuǵyl sharalardy kózdeıdi», dedi mınıstr.
Taıaý bolashaqta 9 oblys aýmaǵynda 20 sý qoımasyn salý jáne 9 oblys aýmaǵynda 15 sý qoımasyn rekonstrýksııalaý, 14 myń shaqyrymnan astam ırrıgasııalyq kanaldar men gıdrotehnıkalyq qurylystardy jańǵyrtý, 3,5 myń shaqyrym kanaldy sıfrlandyrý josparlanyp otyr. Atalǵan is-sharalardy iske asyrý tasymaldaý kezinde sýdyń ónimsiz shyǵynyn 50%-dan 25%-ǵa deıin azaıtýǵa, qolda bar sý resýrstaryn 2,4 tekshe shaqyrymǵa ulǵaıtýǵa, ekonomıka salalaryn kepildendirilgen sýmen qamtamasyz etý jáne tótenshe jaǵdaılardyń týyndaý qaýpin azaıtý úshin gıdrotehnıkalyq qurylystardyń jaı-kúıin jaqsartýǵa múmkindik beredi.
Mınıstrdiń aıtýynsha, elde aýyl sharýashylyǵynyń sýdy tutyný úlesi jalpy sý qorynyń 65%-yn quraıdy. Sý alý jáne ónimsiz shyǵyndar deńgeıi týraly statıstıka sýarmaly eginshilikte sýdy eń tıimsiz paıdalaný qarqyny baıqalatynyn kórsetedi. Jaǵdaıdy túzetý úshin sý únemdeýdiń ozyq tehnologııalaryn engizý kerek. Fermerlerdi sý únemdeý tehnologııalaryn qoldanýǵa yntalandyrý úshin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen birlesip sý únemdeý júıelerin ornatýǵa jáne tamshylatyp, jańbyrlatyp sýarý jabdyqtaryn satyp alý shyǵyndaryn sýbsıdııalaý úlesin 50%-dan 80%-ǵa deıin ulǵaıtý jóninde jumystar bastalǵan.
«Bul 2030 jylǵa qaraı sý únemdeý tehnologııalaryn qoldana otyryp, elimizdegi sýarmaly jerlerdiń alańyn 1,3 mln gektarǵa nemese 50%-ǵa jetkizýge yqpal etedi. Qazaq Sý sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń baǵalaýy boıynsha bul shamamen 2,1 tekshe shaqyrym sý únemdeýge, aýyl sharýashylyǵy salasynyń ónimdiligin 1,5-2,0 ese arttyrýǵa múmkindik beredi», dedi.
Taǵy bir mańyzdy másele – ekonomıka sektorlarynda sý resýrstaryn qaıta paıdalaný. Sala qajettilikterin qanaǵattandyrý úshin jyl saıynǵy sý tutyný shamamen 25 tekshe shaqyrymdy quraıdy, onyń 65%-y – aýyl sharýashylyǵy, 25%-y – ónerkásip, 4,3%-y kommýnaldyq-turmystyq qajetke jumsalady. «О́nerkásip oryndary alatyn 5,9 tekshe shaqyrym jalpy taza sýdyń 17%-y qaıta paıdalanady jáne 2030 jylǵa qaraı bul kórsetkishti 50%-ǵa deıin jetkizýdi josparlap otyrmyz», deıdi vedomstvo basshysy.
Kommýnaldyq-turmystyq qajetke sý alýdyń barlyq kóleminen 1,3 tekshe shaqyrym sý jumsalady. Sýdy qaıta paıdalaný tıimdiligin arttyrý úshin barlyq negiz bar. Jergilikti tazartý qurylystaryn, ıaǵnı avtokólik jýý jáne jóndeý ortalyqtarynda, óndiristik kásiporyndarda engizý kerek, bul ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaý kózderinen aýyzsýdy turaqty qospaı jáne tutynbaı sýdy qaıta paıdalanýǵa múmkindik beredi.
