Otyrysqa oblys ákimi Nurlybek Nálibaev, Sý resýrstary jáne ırrıgasııa birinshi vıse-mınıstri Bolat Beknııaz, Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary Baǵlan Bekbaýov, oblystyq, aýdandyq máslıhat depýtattary, ǵylymı zertteý ınstıtýttary ókilderi, salaǵa qatysty qurylymdar basshylary qatysty. Keıingi 4-5 jyldan beri zardaby qatty baıqalyp otyrǵan sý tapshylyǵyn talqylaǵan otyrysqa ortalyq atqarýshy organdardyń ókilderi men barlyq aýdan ákimdikteriniń jaýapty qyzmetkerleri, sharýashylyq uıymdary beınebaılanys arqyly qosyldy.
Oblys ákimi keleli máseleni talqyǵa salǵan kóshpeli otyrysty Syrda uıymdastyrǵan senatorlarǵa alǵys aıtyp, qazirgi jaǵdaıǵa toqtaldy. «Sý sharýashylyǵy salasyndaǵy negizgi máselelerdiń sheshilýi úshin osyndaı jıyndardyń mańyzy óte zor. Biz úshin tirshiliktiń ózegine aınalǵan Syrdarııa jaǵalaýynda aımaqtaǵy eldi mekenderdiń 85%-y ornalasqan jáne oblys halqynyń 93%-dan astamy ózen mańynda turady. Oblysymyzdyń tabıǵı ereksheligine, aýa raıy men topyraq quramyna beıimdelip, aımaqtyń brendine aınalǵan Syr kúrishiniń burynǵysy men búgingisi de, bolashaǵy osy ózenge tyǵyz baılanysty. Jalpy, óńirdiń ekonomıkalyq jáne ekologııalyq jaǵdaıyna, halyqtyń tynys-tirshiligine darııa arnasy men Aral teńizi deńgeıi tikeleı áser etedi. Uly darııanyń eń tómengi aǵysynda oryn tepken bizdiń aımaq úshin keıingi jyldar ońaı tıip otyrǵan joq», dedi aımaq basshysy.
«Kisideginiń kilti aspanda» degen bar. «Aral-Syrdarııa» basseıni memleketteri Syrdarııanyń tómengi aǵysyna sý jiberý boıynsha qabyldaǵan mindettemelerin árdaıym oryndaı bermeıdi. Mysaly, ortaq sýdy paıdalaný máselelerin memleketaralyq úılestirýshi komıssııa 2023 jyldyń qazan aıynan 2024 jyldyń 1 aqpanyna deıin 6,9 mlrd tekshe metr sý túsýin boljaǵan. Qazir sol 76 paıyzǵa ǵana oryndalyp tur. Búgingi kúnde Shardara sý qoımasymen «Kóksaraı» sý rettegishinde jınaqtalǵan kólem byltyrǵymen salystyrǵanda 2 mlrd tekshe metrge az. Aral teńizi men onyń aınalasyndaǵy kólder júıesiniń de jaıy máz emes. Keıingi 12 jylda Kishi Araldaǵy sý 6,2 mlrd tekshe metrge azaıyp ketken.
Taǵy bir másele – óńirdegi tabıǵı ósirilim jerleri týraly. Aımaq kóp qarjy qajet etetin melıoratıvtik júıeler men qurylystardy ustap turýǵa májbúr. Jıynda oblys basshysy qazirgi qoldanystaǵy Sý kodeksi osydan 20 jyl buryn qabyldanǵanyn, qazirgi ýaqyt sý zańnamasyn odan ári jetildirýdi talap etetinin aıtty.
Oblysta Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligimen birlesken «Sýarmaly júıeler men gıdrotehnıkalyq qurylystardy qalpyna keltirý jónindegi keshendi jospar» bekitildi. Oǵan quny 141 mlrd teńgeni quraıtyn 37 joba enip otyr. Joba aıasyndaǵy Qaraózek sý qoımasy salynsa, Qazaly aýdanyndaǵy 31 myń gektar sýarmaly jerdi, 120 myń gektar jaıylym men shabyndyqtardy jáne eń mańyzdysy vegetasııalyq kezeńde Kishi Araldy sýlandyrýǵa bolady. Bul jobalar iske asqanda sýdy únemdeýge jáne únemdelgen sýdy ekologııalyq maqsattarǵa baǵyttaýǵa múmkindik týady.
Senattyń Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń tóraǵasy Álı Bektaev keıingi 1 jylda senatorlar ár óńirde aýyl sharýashylyǵy, ekologııa men tabıǵat qorǵaý, sý sharýashylyǵyna qatysty alty kóshpeli otyrys uıymdastyrǵanyn atap ótti.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Sý jáne ırrıgasııa mınıstrligi jańa Sý kodeksi jobasyn ázirledi. Búginde bul joba Májilis qaraýynda jatyr. Onda qaralǵan máselelerdi talqylaýdy sý tapshylyǵynyń zardabyn tartyp otyrǵan Syr boıynan bastaǵandy jón kórdik», dedi ol.
Sý resýrstary jáne ırrıgasııa birinshi vıse-mınıstri Bolat Beknııaz habarlama jasap, sý tapshylyǵyn boldyrmaý baǵytyndaǵy jumystar barysyn baıan etti. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen aldaǵy ýaqytta elimizde 20 sý qoımasy salynyp, 11-i jańartylady. On tórt myń shaqyrymnan astam ırrıgasııalyq kanaldar, gıdrotehnıkalyq qurylystar jańǵyrady. Salany sıfrlandyrý da kezek kúttirmeıtin másele. 2026 jylǵa deıin jańa sý qoımasynyń biri osy Qyzylorda oblysy aýmaǵyna túsedi. Osy kúni syıymdylyǵy 1 mlrd tekshe metrge jýyqtaıtyn Qaraózek sý qoımasyna qatysty qujattar ázirlenip jatyr.
Májiliste oblys ákiminiń orynbasary Baqyt Jahanov darııa arnasynyń kúrt túsip ketýi egisten bólek shabyndyq pen jaıylymdyq jerlerdi sýlandyrýǵa, balyq sharýashylyǵyn damytýǵa kedergi bolyp otyrǵanyn aıtyp ótti. Osynyń saldarynan Kishi Araldaǵy sý tuzdylyǵy artyp otyr. Jaǵdaı osylaı jalǵasa berse, balyq qory azaıyp, ýyldyryq shashýdan qalady.
Oblystaǵy 201 kóldiń 19-y tolyq tartylyp, tabany tilimdelip qurǵap ketti. Al Kishi Araldan keıingi aýqymdy aıdyn Aqshataý-Qamystybas kólder júıesine ótken jyly tamshy da tambady. Oblystaǵy uzyndyǵy 15 myń shaqyrymǵa jetetin sýarmaly jeliniń de jaıy máz emes. Osydan da jyl saıyn orta eseppen 2 mlrd tekshe metr sý shyǵyn bolady. Bul respýblıkadaǵy sý shyǵynynyń teń jartysy. Oblys ákiminiń orynbasary «kanaldardy betondaýdy qolǵa alý kerek» degen oıyn bildirdi.
Májiliste Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Baǵlan Bekbaýov, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń orynbasary Mansur Oshýrbaev, Halyqaralyq Araldy qutqarý qorynyń Qazaqstandaǵy atqarýshy dıreksııasynyń dırektory Serikqalı Muqataev baıandama jasady. Y.Jaqaev atyndaǵy Qazaq kúrish sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bas dırektory Sultanbek Táýipbaev talqyǵa túsip jatqan jobaǵa qatysty birqatar usynys aıtty.
«Bolashaqta sý qoımalaryn salýǵa talaptanyp otyrmyz. Biraq kodekste solardy sýmen úzdiksiz qamtamasyz etý jóninde biraýyz sóz joq. Sondaı-aq Kishi Araldyń da mártebesi aıqyndalmaı qalǵan. Jalpy, joba burynǵyǵa qaraǵanda kósh ilgeri, tek jańaǵy máseleler eskerilse», deıdi ol.
Álı Bektaev Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrliginiń saıtynda jarııalanǵan kodeks jobasyna baılanysty usynys-pikirlerdi oblystyq ákimdik pen máslıhat arqyly Senattyń Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetine joldaýǵa bolatynyn eske saldy.
Senator Janbolat Jórgenbaev joba týraly pikirin aıta kelip, onda kadrlar máselesi umyt qalǵanyna nazar aýdardy. «Elimizdegi gıdrotehnıkalyq qurylǵylardyń 90 paıyzynyń tehnıkalyq jaǵdaıy tómen. Osydan kelip tutynýshyǵa jetkenshe sýdyń birazy shyǵyn bolady. Sondyqtan da biz áýeli gıdrotehnıkalyq qurylymdar qaýipsizdigi týraly derbes zań qabyldaýymyz kerek», dedi senator.
Senatordyń pikirinshe, osy ýaqytqa deıin sý qoryn paıdalanýdyń keshendi jospary joq. Áli kúnge keńes odaǵy tusynda jasalǵan qujatty paıdalanyp kelemiz. Ulttyq gıdrogeologııa jerasty sý kózderin de esepke alýǵa tıis.
Depýtat Rýslan Rústemov aımaqtaǵy ırrıgasııalyq júıelerdiń jaıyn kóterdi. «Sý resýrstaryn tıimdi paıdalanyp, egistikti, kólder júıesin, shabyndyqtar men jaıylymdardy sýlandyrýdy utymdy uıymdastyramyz desek, salalyq mınıstrlik aımaqtaǵy barlyq sý nysandaryn respýblıkalyq menshikke alyp, oblysqa alynǵan 65 sý tartý qondyrǵylary men elektr transformatorlaryn elektr jelilerine qosýǵa respýblıkalyq bıýdjetten qarjy bólinýi qajet», dedi ol.
Senat depýtaty Ernur Áıtkenov Sý resýrstary jáne ırrıgasııa, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrlikteri ókilderine salaǵa maman daıyndaýdyń barysy týraly saýal qoıdy. Sý resýrstary jáne ırrıgasııa vıse-mınıstriniń aıtýynsha, elimizdegi 9 joǵary oqý orny maman daıarlasa da salada kadr tapshylyǵy bar. Mınıstrlik ókilderi byltyr osyndaı mamandar ázirleýge bólingen 609 granttyń 266-sy ǵana ıgerilgenin aıtady. Jıynda depýtattar kóterilip otyrǵan máselege oraı saýaldar qoıdy.
Syr óńirine jumys sapary barysynda delegasııa músheleri aımaqtaǵy birqatar sý jáne aýyl sharýashylyǵy nysanynyń jumysymen tanysty.
Qyzylorda
