– Oljas Túsipbekuly, aldymen jastarǵa arnalǵan biregeı jobanyń talap-erejesine toqtalsaq. Qalaı tapsyrdyńyz? Qazir qaı salada qyzmet etip jatyrsyz?
– Bul – 2019 jyly Prezıdent bastamasymen iske qosylǵan joba. Jastardyń qoǵam ıgiligine jumys isteýine arnalǵan áleýmettik lıft dep qaraýǵa bolady. Qoǵamda jastar kadrlyq rezervin «ózgerister agenti» dep qabyldaıtyndar az emes. Rezervshilerdi myńdaǵan júıriktiń arasynan ádiletti jáne ashyq túrde iriktep alý da ońaı emes. Báseke bıik. Oıy ushqyr, ozyq bilimdi, daryndy zamandas kóp. Sondyqtan Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasy irikteýdiń birneshe satysyn bekitti. Biz 2021 jylǵy ekinshi lekpen iriktelgen 50 rezervshiniń qatarynan kórindik. Irikteý barysynda verbaldy jáne sıfrlyq mátinnen turatyn logıkalyq tapsyrma berildi. Ekinshi kezeńde árkim tańdap alǵan salasyna baılanysty onlaın túrde esse jazdy. Mátinniń qurylymyna, mazmunyna, ondaǵy usynymdarǵa kóńil aýdaryldy. Tapsyrý barysy proktorıng júıesi arqyly qatań baqylanyp otyrdy. Úshinshi rette biz akademııadaǵy «Assessment ortalyqta» keısterdi sheshýge, toptyq talqylaýǵa qatystyq. Bul tapsyrmalar óte kúrdeli jáne qyzyq. Odan keıin kásibı NR mamanmen ótken tereńdetilgen suhbatta jeke tájirıbemiz týraly jan-jaqty baıandap berdik. 2021 jylǵa deıin ǵylymı zertteý, taldaý salasynda júrgendikten, memlekettik qyzmette tájirıbem bolmady. Alaıda myń júıriktiń arasynan oza shabý úshin jobaǵa úlken daıyndyqpen keldim. Shákárimniń «Adamdyq boryshyń – halqyńa eńbek qyl, Aq joldan aınymaı, ar saqta, sony bil» degen sózin tý qylyp ustanamyn. Qazir Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynda basqarma tóraǵasynyń orynbasary bolyp qyzmet etemin. Otbasy jáne gender saıasaty, qoǵamdaǵy úrdisterdi saraptap, áleýmettik zertteýler ótkizemiz. Instıtýtta jumysymdy sarapshy-menedjer bolyp bastap, basqarma basshysyna kóterildim. Munyń barlyǵy tek kadrlyq rezervtiń múshesi bolǵandyqtan emes, osyndaǵy naqty jumys nátıjelerimen baılanysty.
– Erejege sáıkes, kadrlyq rezervke irikteýde memlekettik tildi bilý mindeti qoıylǵan. Alaıda quramda memlekettik tilge shorqaq jastardyń bar ekenin baıqadyq. Bul jaıynda ne aıtar edińiz?
– Memlekettik tildi V1 deńgeıinde bilý sharty bar. Toptaǵy talqyda, jeke suhbatta árbir qatysýshynyń tildi erkin tańdaýyna múmkindik beriledi. Búginge deıin iriktelgen 400 rezervshiniń arasynda ártúrli etnos ókili, ár saladan kelgen maman bar. Árıne, qoǵammen ashyq jumys istep júrgen, ǵylymı maqala jazyp, joǵary oqý ornynda tájirıbesi bar azamattar memlekettik tilde erkin sóıleıdi. Biraq jeke sektordan, aqparattyq tehnologııa, bıznes, óndiris salasynan kelgen mamandardyń kásibı deńgeıi joǵary bolǵanymen, memlekettik tildi bilý deńgeıi ortasha bolyp jatqany ras. Biraq bul azamattar óz salasynda áldeqaıda kóp úles qosa alady dep senemin. Al endi qoǵammen etene jumys isteıtin, ásirese mınıstrlikter men oblys ákimdikterine qyzmetke keletin rezervshiler memlekettik tilde erkin sóıleýi mindetti dep esepteımin. О́zim qıyrdaǵy aýyl mektebinde, keıin joǵary oqý ornynda da qazaqsha bilim alǵandyqtan, qıyndyq bolǵan joq. Memlekettik til ulttyq biregeılikti kúsheıtip, qoǵamnyń barlyq salasynda qoldanysqa enýi kerek. Oǵan demografııalyq ósim, jańa mazmun qalyptastyrýǵa degen umtylys, tipti medıa-ındýstrııa úlken serpilis týdyryp otyr.
– Forýmda «komandamen kóshý» úrdisi, qaǵazbastylyq máseleleri ashyq aıtyldy. Memlekettik basqarý júıesine siz qandaı jańashyldyq ákelýdi josparlap otyrsyz?
– Birinshiden, Prezıdent rezervshilerdi memleketke qaltqysyz qyzmet etýge shaqyrdy. Memlekettik qyzmet barynsha ashyq bolýy úshin eshkimniń quqyǵyn shektemeı, múmkindigi shekteýli azamattardy, áıelderdi, jastardy memlekettik basqarý salasyna kóbirek tartýymyz kerek degen mindet júktedi. Ǵalymdar, sarapshylar, jeke sektordyń ókilderi memleket isine qosymsha ımpýls beredi.
Ekinshiden, jańa mamandardy tarta otyryp, merıtokratııanyń qazyǵyn myqtap qaǵýymyz kerek. Jastar kadrlyq rezervi – memlekettegi barlyq máseleni sheshetin jalǵyz jol, qural emes. Onyń bir baǵyty dep qarastyrý qajet. Biz mekemelerde birneshe jyl jumys istep kele jatqan tájirıbesi bar mamandardyń da satyly túrde ósýin esten shyǵarmaýymyz kerek. Bul – merıtokratııa qaǵıdaty. Osy rette Prezıdent jyldar boıy jaýyr bolǵan bıýrokratııaǵa, qaǵazbastylyqqa úzildi-kesildi tosqaýyl qoıatyn ýaqyt jetkenin, sonymen qosa komandalyq aýysý máselesine de nazar aýdardy. Qaǵazbastylyqtan qutylý úshin sıfrlyq sheshimderge mán berýimiz qajet. Máselen, biz óńirlerdegi ákimdikterdiń bıýdjetin sıfrlandyryp, ony ashyq etsek, qyzmetshilerdiń jumys júktemesin 25 paıyzǵa deıin qysqartýǵa múmkindik týady.
Komandalardyń aýysýyna keler bolsaq, aýys-túıistiń tusynda kóp mamannyń jumystan shyǵyp qalatynyn baıqaımyz. Ol memlekettik baǵdarlamanyń, joba-jospardyń ýaqtyly jáne sapaly oryndalýyna janama túrde áser etedi. Qandaı da bir maman óz mindetterin, KRI-yn oryndap kelse, jumysyn jalǵastyrǵany birinshi kezekte memleket úshin mańyzdy. Oblys ákimi nemese mınıstrdiń de jumysyna jelidegi pikirler emes, naqty ındıkator, kórsetkishke qaraı, máselen ujymdaǵy kadrlyq aýys-túıis, sybaılas jemqorlyq faktileri, etıkalyq normanyń saqtalýy, halyqpen ashyq kezdesýler sııaqty faktorlarǵa qaraı baǵa berilýi kerek dep esepteımin. Al «komanda» degen uǵymnyń da maǵynasyn naqty anyqtap, birinshi basshy aýysqan jaǵdaıda qandaı mamandy alýyna bolatynyn bekitip alýymyz qajet.
Úshinshiden, azamattyq biregeılik pen ulttyq konsolıdasııany nyǵaıtý úshin qoǵamdaǵy eń mańyzdy degen qundylyqtardy alǵa tartýǵa tıispiz. Bos maqtandy, jaǵympazdyqty, jeń ushynan jalǵasqan jemqorlyqty, zorlyq-zombylyqty, adamnyń qadir-qasıetin qorlaýdy qabyldamaıtyn, tosqaýyl qoıatyn qoǵamdyq mádenıet ornatý mańyzdy. Biz ózimiz týraly qandaı narratıv qozǵasaq, sondaı ult bolyp damımyz. Bul jerde «ultty» áldeqaıda keń maǵynasynda aıtyp otyrmyn. «Halyq únine qulaq asatyn memleket» bolýy úshin halyqqa adal, ashyq, eńbekqqor, kásibı, zań men tártipti alǵa tartatyn mamandar memlekettik qyzmette bolýǵa tıis. Bul qatardy, jastar kadr rezerviniń ókilderi de tolyqtyryp keledi.
– Sizdiń oıyńyzsha, memlekettik apparattyń jańa býyny eldegi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdyń jaqsarýyna qalaı áser ete alady?
– Byltyr Prezıdent Ulttyq quryltaıda ǵylymı ınstıtýttardyń zertteýlerine zeıin qoıýdy tapsyrdy. Kúndelikti kún tártibine qalqyp shyqqan máseleniń, aqparat aǵynynyń sońynan qýalamaı, aldyn ala tyńǵylyqty áleýmettik zertteý, sarapshylardyń tereń taldaýyna qaraı saıası sheshim qabyldaǵan mańyzdy. Biz ınstıtýttyń qyzmetinde memlekettik baǵdarlamalarǵa, áleýmettik problemalarǵa qatysty kózqarasty udaıy zerttep otyramyz. Onyń nátıjelerin tıisti memlekettik organdarǵa jetkizemiz. Máselen, bizde Otbasy jáne genderlik saıasat ortalyǵy jumys isteıdi. Ol jerde elimizdegi otbasy ınstıtýtynyń transformasııasy, turmystyq zorlyq-zombylyq problemasy, urpaqaralyq qarym-qatynas, bala tárbıesiniń ózekti suraqtary qarastyrylady. Otbasy ortalyǵy keıingi jyldary 4 ulttyq, 16 taldaý baıandamasyn daıyndap shyǵardy. Onyń barlyǵy ınstıtýt saıtynda jarııalanyp otyrady. Jalpy, 2019 jyldan beri Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty 100-den asa zertteý júrgizdi. Jumysymyzdyń nátıjesi – memlekettik sheshim qabyldaýda zertteý deregin usyný, árbir memlekettik organǵa, mınıstrlikke usynym berý, sol arqyly ǵylymdy qoǵamdyq-saıası salaǵa barynsha jaqyndatý.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Zeıin ERǴALI,
«Egemen Qazaqstan»
