Dmıtrıı Stepanovıchtiń áke-sheshesi qazaq dalasyna erterekte Harkovtyń mańaıynan qonys aýdaryp kelgen sharýa kisiler eken. Ákesi kóp jyl keńshar basqarǵan. Reseımen irgeles otyrǵandyqtan shekaranyń arǵy betindegi aǵaıyndary kóshirip almaq bolyp qansha úgittese de, bul jerdiń topyraǵy jaqsy, halqy qaıyrymdy dep qozǵalmaı qoıypty. Dmıtrıı ataıdyń ózi 1929 jyly Pavlodar oblysyndaǵy Qarataı eldi mekeninde dúnıege kelgen. Balalyq shaǵyn surapyl soǵys jyldaryna urlatqan bala Dmıtrıı buǵanasy bekimeı jatyp erte eseıedi.
«Soǵys bastalǵan jyly men 12 jasqa tolmaǵan balamyn. Ákelerimiz maıdanǵa ketti. Aýylda er azamat qalmady. Olardyń ornyn áıelder men biz sııaqty bala-shaǵa basty. Osylaısha, aýyr eńbekke aralastyq. Qazaq, ýkraın, orys, belorýs balalary 10-15 jasymyzda ógizge soqa jegip, jer jyrttyq, egin jınadyq, masaq terdik, 60 shaqyrym jerdegi qambaǵa bıdaı tasydyq. Shóp shaýyp, maıa turǵyzdyq. Ash-toǵymyzdy bilmeı, tań quzynan kesh batqansha tynym tappaı keńshar jumysynda júremiz. Balalar brıgadasyn Zákir deıtin aqsaqal basqaratyn. Jaryqtyq jamaý-jamaý eski dorbasynyń túbinen qurt, talqan, kójesin alyp shyǵyp bárimizge jetkizip bólip berip, ózi bir shette kemseńdep jylap otyrýshy edi. Alty uly soǵysqa ketken dep estigenbiz. Altaýy da oralmady. Áli kúnge deıin sol Zákir qarııa bergen kók qurttyń qyshqyl dámi tańdaıymnan ketpeıdi. Taıaýda aıańdap basyp úıdiń janyndaǵy mýzeıge baryp qaıttym. Bir buryshta turǵan eskiden qalǵan soqa, tyrmaq, qamytty ógiz arba kózime ottaı basyldy. Ketik erneýli aǵash tostaǵanmen kóje usynyp turǵan Zákir ataıdyń ájim basqan meıirimdi júzi kóz aldyma kelip, kóńilim bosap ketti», deıdi kópti kórgen qarııa.
Dmıtrıı ataıdyń adamı bolmysyna, qazaq halqynyń ulttyq mádenıeti men tárbıesine, salt-dástúrine degen erekshe qurmetine súısinbeske bolmaıdy. «Osy qazaqtardyń jeti atasyna deıin jatqa biletinine tańmyn. О́te bir qaıran qalarlyq keremet dúnıe ǵoı. Men mysaly, ári ketse ekinshi atamdy ǵana bilemin. Odan arǵylary kimder, qandaı adamdar bolǵan? Ol jaǵy jumbaq. Qazaqtyń otbasylyq tárbıesi de ǵajaıyp ınstıtýt. Meniń páterim úshinshi qabatta. Anda-sanda taza aýaǵa shyǵyp, úıge jaqyn bolǵandyqtan, ortalyq saıabaqta serýendep kelemin. Kórshimiz – qazaq. Keıde tómen túsip bara jatyp, sol úıdiń kishkentaı balasymen jolymyz toqaılasyp qalady. Mundaıda álgi balaqaı taıaǵymdy alyp, qoltyǵymnan demep, júgirip baryp esikti ashyp aýlaǵa deıin shyǵaryp salady. Qarshadaı ǵana bala muny qaıdan biledi? Demek, ata-anasynan kórgen ǵoı», deıdi qarııa.
1954 jyly komsomoldyq joldamamen Qostanaıǵa kelip, biraz jyl oblystyq sport komıtetiniń tóraǵasy qyzmetin atqarǵan Dmıtrıı Polıakov toǵyzqumalaqty osy qyzmette júrip úırengenin aıtady. Keıin áriptesterine de úıretedi. «Buryn jumysta túski úzilis kezinde shahmat oınaýshy edik, toǵyzqumalaq úırenip alǵan soń ony múlde umyttyq», dep eske alady qarııa. 60-jyldardan keıin pedagogıka ınstıtýtynyń dene tárbıesi kafedrasyn basqarǵan Dmıtrıı Stepanovıch joǵary oqý ornynyń sol kezdegi rektory Qabı Ǵazızovtyń ruqsatymen, oqý baǵdarlamasyna toǵyzqumalaq pánin engizip, stýdentterin eki jyl boıy ulttyq sport túrine baýlıdy. Al 1992 jyly birjola jattyqtyrýshylyq qyzmetke kóship, keıingi býyn jastarǵa toǵyzqumalaq úırete bastaıdy.
Qostanaıda toǵyzqumalaqtan Dmıtrıı Polıakov atyndaǵy oblystyq týrnır ótip turady. Mundaı týrnırlerge aty ańyzǵa aınalǵan toǵyzqumalaq sheberiniń ózi de qonaq retinde qatysyp, jas sportshylardyń oıynyn tamashalaıdy.
«Qostanaı komandasy respýblıka jarystarynda on jyldaı eshkimge des bermedik. Toǵyzqumalaqtan elimizdegi tuńǵysh sport sheberi atandym. Ulttyq oıynnyń osy óńirde óristeýine uzaq jyldar boıy kóp úles qostym, muny ózim de maqtan tutam. Qostanaıda Toǵyzqumalaq úıi salynsa eken dep armandap, jobasyn syzyp, oblys basshylaryna kórsetip edim, eshqaısysy eren sanamady. Taıaýda Shymkent qalasynda Toǵyzqumalaq úıi salyndy dep estip qýanyp qaldym. Toǵyzqumalaqty jalpyhalyqtyq sport túrine aınaldyrǵan durys. Bizdiń kezimizde orys, ýkraın, tatar, nemis ultynyń ókilderi oınaıtyn. Qazir kóbine qazaqtar ǵana oınaıtyn bolyp júr. Japonnyń dzıýdosy da áý basta ulttyq sport túri boldy ǵoı. Qazir álemdegi birden-bir eń ádemi, eń keń taraǵan kúres túri bolyp sanalady. Toǵyzqumalaq ta óte tartymdy sporttyń túri, dáriptep, damyta bilsek áleýeti dzıýdodan esh kem emes. Ol úshin mektep baǵdarlamasyna jeke pán retinde engizgen durys. О́ıtkeni deneshynyqtyrý páni balanyń tánin shyńdasa, toǵyzqumalaq mı qatparynda uıyqtap jatqan myń san tamyrlarǵa jan bitirip, oqýshynyń oılaý órisin jetildirýge jol ashady», deıdi ardager sportshy.
Uzaq jasaýdyń syryn toǵyzqumalaqpen baılanystyratyn Dmıtrıı Stepanovıch Alǵys kúniniń mán-maǵynasy tereńde ekenin aıtty. «Bul kún – qıly kezeńderde san taraý taǵdyr aıdap ákelip, qazaqtyń keń dalasyna tamyr jaıyp, baıandy baqyt tapqan, urpaǵyn ósirip, jergilikti jurtpen bite qaınasyp ketken ár alýan ult ókiliniń qazaq halqyna shynaıy alǵys aıtatyn, baıtaq dalaǵa taǵzym etetin kúni. Tarıhy – ortaq, Otany bir birtutas halyqtyń birligi berik, yntymaǵy jarasty bolýyn tileıtin kún. Men baqytymdy qazaqtyń ortasynan, onyń ulttyq sportynan tapqan janmyn. Az-kem eńbegim elenip, esimim dáriptelip jatsa, ol – ózim ómir súrgen qoǵamnyń, aınalamdaǵy adamnyń jaqsylyǵynan dep bilemin. Balalyq shaǵym aýyr bolsa da, kimniń qaı ulttyń ókili ekenin bilmeıtin, túr-túsine qarap alalamaıtyn aıadaı ǵana aýylda ótti. Bul kún – kindik qanym tamǵan Qarataıyma, qarshadaı balanyń ash ózegine túsip ketpesin dep tańdaıyma kók qurt salyp, ózi alty uly soǵysqa ketken ańyzaq joldan kóz almaı kemseńdep otyratyn Zákı qarııanyń rýhyna taǵzym etetin kún», deıdi Dmıtrıı Semenovıch.
Qostanaı oblysy
