Bul – áıgili akter Qalıbek Qýanyshbaevtyń uly ánshi týraly aıtqan rııasyz esteligi, Ámire Qashaýbaev ónerine bergen ádil baǵasy. Al jazýshy Júsipbek Aımaýytuly «Ánshi» áńgimesinde: «...Án salsa, ol ózin-ózi umytady, ánniń áýenine tóńkeriledi, onyń daýsy kómeıinen shyqpaıdy, júreginen shyǵady. Ol ánniń ár naqysyn uǵady, ándi ǵana súıedi. Ol tátti únge, topqa bola jaralǵan adam. Án salsa raqattanyp, gúl-gúl jaınaıdy. Kózi de, aýzy da, denesi de, qoly da birge án salady. Ámirqan kisi emes, ánge aınalady. ...Ámirqannyń kıimi de, júris-turysy da jat edi, qazaqtyń erkindigin eske túsirýshi edi...» dep tolǵanady.
Rasymen de 1925 jyly Parıj tórine baryp án shyrqap, kúmis júldeni qanjyǵasyna baılap qaıtqan Ámire fenomeniniń syry kúni búginge deıin ashylǵan joq. Al onyń armany... sońǵy demi úzilgenshe úmitin úzbeı, súıikti rólin úzdigip kútken ánshiniń uly armany oryndalmaǵan kúıi osydan týra 90 jyl buryn kenetten qıylǵan edi.
Iá, bıyl qazaqtyń tuńǵysh ulttyq operasy «Qyz Jibektiń» sahnalanǵanyna 90 jyl tolady.
Az-kem sheginis jasasaq. E.Brýsılovskııdiń áıgili «Qyz Jibek» operasynyń partıtýrasyn tuńǵysh ret qolyna alǵanda, ánshi óziniń uly armanyna birtaban jaqyndaǵandaı esi shyǵyp erekshe qýanǵan-tyn. Ishteı daıyndalyp, qoıylym premerasyn asyǵa kútken. Alaıda ol ánshiniń mejeli ýaqytta tyńdarmanyna jetpeı, bas keıipker Qyz Jibektiń Tólegenin joqtaıtyn arııasyndaı kórermeni úshin bir-aq sátte azaly áýenge aınalyp keterin Ánshi ol ýaqytta tipti sezbegen de edi...
Bári de ánshiniń ataǵyn aspandatqan sol Fransııa saparynan bastalǵan bolatyn. Kári qurlyqtan úlken abyroımen oralǵan ánshiniń odan keıingi ómiri adam tózgisiz dúrbeleńge aınaldy. Sebep – Ámire Qashaýbaev pen ult qaıratkeri Mustafa Shoqaıdyń Parıjdegi qupııa kezdesýi. Jat eldegi júzdesý jaıly ánshiniń ózi gýbernııalyq «Qazaq tili» gazetine Parıj sapary týrasynan suhbat berip otyryp málim etedi. Osyny jeleý etken Birikken bas saıası basqarma (OGPÝ) tyńshylary qazaq emıgranty Mustafa Shoqaımen astyrtyn baılanysy bar dep kúdiktenip, Ámireni sansyz suraqtyń astyna alady. Beımezgil jáne beıýaqyttaǵy shaqyrtýlar men jóndi-jónsiz tergeý, adam tózgisiz azaptaýlar, kúni keshe ǵana janynda birge júrip, jaqynyna aınalǵan jandardyń qara bastarynyń qamy men qaýipsizdigin kúıttep syrt aınalýy, teatrda oınap kelgen rólderinen shettetilýi, daýys jazý úshin Máskeýden arnaıy kelgen mamandarǵa beriletin tizimnen óz esiminiń syzylyp tastalýy – munyń barlyǵy Ámireniń názik janyn aıamaı janshıdy. Ásirese, janyna qatty batqany – Evgenıı Brýsılovskııdiń qoltańbasynda 1934 jyldyń 7 qarashasy kúni qoıylǵan qazaqtyń tuńǵysh operasynan alapat ánshige laıyq róldiń tabylmaýy boldy. Qansha tózýge, shydaýǵa tyrysqanmen de, pende emes pe, tóze-tóze tózim de túgesildi. Dańq shyńyna shyǵa tura shyǵarmashylyq sharasyzdyqqa shyrmaldy. Parıj aspanyn ánmen áýeletip, tańdaı qaqtyrǵan, qazaqtyń ánshilik dástúrin dúnıejúzine tanytqan dara daryn endi isher as, kıer kıimge zar bolyp, «ashy sýmen» dostasa bastady. Ishtegi kúıikti osylaı basqysy keldi. Sóıtip, uly talant óziniń ánshilik ǵumyryna máńgilik núkte qoıdy. О́ner ıesiniń osy bir qıyn kúnderdegi aıanyshty halin ulttyq operany shyrqaý bıikke kótergen kompozıtor Evgenıı Brýsılovskıı: «Parıj ben Strasbýrgtiń sahnalarynda jaryq juldyzdaı jarq etip kóringen Ámire Qashaýbaev seniń aldyńda tur. Kózi qantalap mólıgen, denesine ter sińgen, daýsy barlyqqan, eńsesi pás adam sol Ámire Qashaýbaev pa? Áli de bolsa maǵan birdeńeni dáleldemek bolady... Kópe-kórineý jylap tur. Biraq bul mastyqtyń áserinen tógilgen kóz jasy emes edi. Joǵalǵan, aldanǵan ómirdiń ashy solyǵy edi. Qazir daýsynan aıyrylǵan shaǵynda onyń kezdesip, bas qosar adamy da shamaly, oǵan kóńil bólip jatqan eshkim joq. О́ziniń jalǵyzsyrap qalǵanyna, eleýsiz qalǵanyna qatty qamyǵady ol», – dep jazady óziniń «Dúıim dúldúlder» atty eńbeginde.
Al «Lenınshil jas» gazetiniń 11 qarasha kúngi sanynda mynadaı nekrolog berildi: «Noıabrdiń 5-inen 6-syna qaraǵan túngi saǵat úshte Qazaqstannyń belgili halyq ánshisi Ámire Qashaýbaev az kún aýyryp, qaıtys boldy». Bul – resmı derek. Al beıresmı málimetke súıensek, qoıylymnan ózine laıyq ról buıyrmasa da, teatrǵa kúnde kelip, daıyndyqqa qatysyp, operanyń sahnalanýyn asyǵa kútip júrgen ánshiniń jansyz denesi dál ózi taǵatsyzdana tosqan «Qyz Jibeginiń» tusaýy kesiletin kún qarsańynda opera teatryna jaqyn mańnan tabylypty. Bul boljamdy «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń 1945 jylǵy 25 qarashadaǵy nómirinde jaryq kórgen jazýshy Nıkolaı Anovtyń maqalasyndaǵy: «Vragı naroda, travıvshıe Amre, hotelı pohoronıt slavý narodnogo pevsa v odnoı mogıle s pokoınıkom», – degen myna bir sózi rastaı túsedi. Qalamger jazbasyndaǵy bul joldar Ámire Qashaýbaev ókpe qabynýy saldarynan bolǵan aýrýdan emes, qasaqana jasalǵan qastandyqtyń qurbany bolǵandyǵyn kúmánsizdendiredi. Áli kúnge deıin qupııasy tolyq ashylmaı, jumbaq kúıinde qalyp kele jatqan ánshi ólimine qatysty derekter osyndaı. Al birneshe jyl buryn Memlekettik qaýipsizdik komıtetiniń muraǵatynda bolǵan Qazaqstan Ulttyq telearnasynyń shyǵarmashylyq ujymy Ámireniń ólimine qatysty eshqandaı qylmystyq is qozǵalmaǵandyǵyn, 9 jyl boıy ánshini formaldy túrdegi bolsa da negizi joq tergeýlermen qınaǵandyǵy jaıly sumdyq derekti málimdedi. 1937–1938 jyldardaǵy repressııada ult muraty jolynda janyn salǵan ultshyl arystarymyzdy qynadaı qyrǵan jaýyz júıeniń tyrnaǵyna alǵashqylardyń biri bolyp ilinip, jazyqsyz qurbany bolǵan uly ánshi Ámire Qashaýbaev óliminiń jumbaǵy men shyndyǵy osy.
...1934 jyldyń 7 qarashasy. Dál osy kúni Evgenıı Brýsılovskıı jazǵan qazaqtyń tuńǵysh operasy «Qyz Jibek» qoıylymynyń premerasy ótti. Qazaq óneri úshin úlken jańalyq! Halyqtyń qoshemetinde shek joq. Sheber óner kórsetken: Kúlásh Baıseıitova, Qurmanbek Jandarbekov, Manarbek Erjanov, Júsipbek Elebekov, Qanabek Baıseıitovteı ónerpazdarǵa sheksiz iltıpatpen tolassyz shapalaq soǵyp, rızashylyǵyn bildirisip jatqan shat-shadyman shaqta qazaq ónerin oısyratyp ketken qaraly habardy da estidi jıylǵan jurt: «Án atasy – Ámire Qashaýbaev qaıtys boldy...»
Sahnadaǵy Qyz Jibektiń Tólegenin joqtaýy endigi sátte kúlli qazaqtyń azaly kúıine aýysyp júre berdi. Tuńǵysh operasynyń tusaýyn kesip qýanǵan qazaq sahnasy alapat ánshisin joǵaltyp, jylap turdy. Shatyr-shutyr soǵylǵan shapalaqtyń shattyqty únin qara jerge tyrs-tyrs tamǵan kóz jasy qumyqtyra berdi...
