Aıta ketý kerek, aýdan ákimderin saılaý qanatqaqty jobasyna munaı jáne hrom óndirisi bar Muǵaljar, Temir, Hromtaý aýdandary emes, biryńǵaı aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyn dotasııadaǵy aýdandar tańdalǵan. Sodan beri jarty jylǵa taıaý ýaqyt ótse de, óńirdegi úsh saılanǵan jáne buryn taǵaıyndalǵan toǵyz ákimniń jumystarynan aıyrmashylyq, sony serpin, oń ózgeris sezilmeıdi. Qazirgi kezde osy on eki aýdan basshysynyń aldynda qurylysy kópten beri turyp qalǵan mektep, sport kesheni, áleýmettik osal toptaǵylarǵa arnalǵan bes qabatty turǵyn úıler qurylysyn aıaqtaý, joldar qurylysyn qadaǵalaý mindeti tur. Yrǵyz aýdanyndaǵy Jarma jáne Qobda aýdanyndaǵy Terisaqqan alpys oryndyq mektepteriniń alty jyldan beri aıaqtalmaı kele jatqany tipti uıat.
Kóktemgi sý tasqyny – ákimder jumysyn baǵalaýdyń basty ólshemi. Byltyr kúnniń kúrt erýinen Oıyl ózeni arnasynan asyp ketip, Qaratal men Ekpetal aýyldaryn, Qobda ózeni aýdan ortalyǵyndaǵy biraz úıdi basty.
Aýdan ákimderi aýyldardaǵy ınternet baılanysyn retteý, kásipkerlikti damytý, ataýly áleýmettik kómek alýshylar sanyn azaıtýǵa bilek sybanyp kirisýi kerek. Árıne, bul jerde kóp nárse aýdan basshysyna da baılanysty emes. О́ıtkeni, aýdandardaǵy iri jobalarǵa tapsyrys berýshi – oblystyq sáýlet jáne qurylys basqarmalary. Barlyq másele basqarma men bas merdiger arasynda sheshiledi. Soǵan qaramastan, aýdan ákimi de jobalanǵan isterdiń ýaqyty aıaqtalýyna múddeli bolýǵa tıis.
Taǵy bir másele – jer qaraısa, byltyrǵydaı «Aýyl amanaty» jobasy jalǵasady. Ataýly kómek alatyndar sanyn azaıtý, kásipkerlikti damytý maqsatynda qolǵa alynǵan «Aýyl amanaty» qanatqaqty jobasy az ýaqytta tıimdiligin dáleldedi. Bir jyldyń ishinde 1892 aqtóbelik 7,7 mlrd teńgege 1667 joba usynyp, nesıe alǵan. Qazirgi ýaqytta nesıe berý jalǵasyp jatyr. Osy qańtarda 250 mln teńgege 51 joba, aqpanda 519,5 mln teńgege 83 nesıe resimdelgen. Biraq ótken jyly kúzde kartop, sábiz, qyryqqabat ósirgender ónimderin ótkize almady. Qysqa saqtaýǵa kóp sharýashylyqtyń qoımasy joq. Aldyn ala ónim ótkizý joldaryn rettemese, byltyrǵy jaǵdaı bıyl da qaıtalanýy múmkin.
Kóktemde aýyl adamdary qus sharýashylyǵymen aınalysýǵa kóbirek yqylas bildirip otyr. Oǵan sebep – keıingi ýaqyttaǵy saýdada jumyrtqa tapshylyǵy men taýyq etiniń azaıýy. Alaıda Aqtóbe oblysynda qustyń jemi men mıneraldy qospalary Reseıdiń Orynbor oblysyndaǵy Or qalasynan ne tipti Bashqurtstannan ákelenetindikten, jem qymbatqa túsedi. Mal basyn, qus sanyn kóbeıtý úshin olardyń azyǵy mol ári qoljetimdi bolýy kerek.
Qobda aýdany turǵyndarynyń sany – 18 623 adam, 16 aýyldyq okrýgke biriktirilgen 28 eldi mekeni bar. Aýdanda aýyl sharýashylyǵy, ósimdik sharýashylyǵymen aınalysatyn sharýa qojalyqtary, jylyjaılar jaqsy damyp keledi. Aýdanda iri qara men usaq mal sany 25 paıyzǵa artqan. О́tken jyly «Aýyl amanaty» jobasymen 853 qobdalyq arzan nesıege qol jetkizip, kásip ashty.
Al Oıyl aýdanynda 22 eldi meken bar. Onyń 20-sy ortalyqtandyrylǵan aýyzsýmen qamtylǵan. Bıyl bes aýylǵa sý tazartatyn blokty-modýl qondyrǵy ornatylady. Aýdan halqynyń kórgen ıgiligi – ótken jyldyń sońynda Kóptoǵaı aýyldyq okrýgine qarasty Shubarshı aýylyna sý qubyry men Qaratal aýylyna gaz qubyrynyń tartylýy. Birer kún buryn Saraljyn aýyldyq okrýgine qarasty Shıqudyq aýylynda 4G mobıldi ınterneti baılanys júıesi iske qosyldy. Eńbek jolyn Oıyl aýdanynda qarapaıym jumysshy bolyp bastap, okrýg ákimi, aýylsharýashylyq bóliminiń basshysy, aýdan ákiminiń orynbasaryna deıin joǵarylap, 2019 jyldyń 7 shildesinde ákim bolyp taǵaıyndalyp, odan ótken jyly saılaýǵa túsken Asqar Qazybaevtyń aldynda turǵan mindet – aýyl kásipkerligin damytý. Aýylsharýashylyq ónimderin óńdeıtin shaǵyn sehtardy kóptep ashý kerek. Taǵy bir nazar aýdararlyǵy, Aqtóbe oblysynda sút ónimderin óńdep, odan túrli ónim shyǵaratyn shaǵyn sehtar jumysy jolǵa qoıylmaǵan.
Yrǵyz aýdany turǵyndarynyń sany – 15 myńnan asady, 18 eldi mekeni bar. Aýdan ákimi Nurlan Qyzbergenov osy aýdannyń qarjy bóliminde ekonomıst, salyq ınspektory, aýyldyq okrýg ákimi, aýdandyq máslıhat hatshysy bolyp jumys istegen. Onyń moınynda birneshe aıaqtalmaǵan «saqaldy qurylys» bar. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha Yrǵyz aýdanynda aýyl sharýashylyǵyna tartylǵan ınvestısııa kólemi joǵary bolǵan. Alaıda aýdanda «Aýyl amanaty» baǵdarlamasyna qatysýǵa nıet bildirýshiler sany óte az. Túsindirý jumystary jetkiliksiz be, álde nesıe alýǵa qujat ázirleý jolǵa qoıylmaǵan ba – osy jaǵy túsiniksiz. Bar bilgenimiz – kásipkerlikti damytý men aýyl sharýashylyǵyn damytýda Yrǵyz aýdany bar múmkindigin paıdalana almaı keledi. Onyń bir joly – aýdan arqyly ótetin «Samara – Shymkent» tasjolynyń boıynda tamaqtandyrý oryndaryn, kempıngter jelisin ashyp, aýyl sharýashylyǵy ónimderin satýdy durys jolǵa qoıýǵa bolar edi.
Sońǵy jańalyq, Aqtóbe oblysynda aýyldyq okrýg ákimderi men aýdan ákimderiniń qyzmeti memlekettik jáne óńirlik baǵdarlamalarǵa qatysý, ekonomıkalyq damý, áleýmettik damý kórsetkishteri men jáne ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý boıynsha baǵalanbaqshy. Osy arqyly ár aýdannyń damý deńgeıi saralanyp, tómen kórsetkishtegi aýyldyq okrýgter anyqtalady. Oblys ákimdiginde ótken jıynda mundaı reıtıngti ár toqsan saıyn jasaý týraly usynys aıtyldy.
Aqtóbe oblysy
