Bıyl el turǵyndary 30 kún oraza ustaıdy. Sáýir aıynyń 5-inen 6-syna qaraǵan tún – qasıetti Qadir túni. 10 sáýir – Oraza aıt merekesi. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń bekitýimen osy jyly pitir sadaqasy elimiz boıynsha eki keli unnyń ortasha baǵasy negizinde 640 teńge bolyp bekitildi.
Ramazan aıy – eń aldymen, qulshylyq pen qaıyrymdylyq kezeńi bolyp sanalady. Hadısterde Paıǵambarymyz Muhammedtiń (s.ǵ.s.) oraza kezinde aıryqsha qaıyrymdy ári qoly ashyq bolatyny aıtylǵan. Bul kúlli musylman úmbetin osy iske yntalandyratyn ári úlgi bolatyn amal. Sondyqtan Ramazan aıy bastalǵanda tań atqannan kún batqanǵa deıin ashqursaq júrý árkimniń qolynan keletin shyǵar, degenmen osy kezeńdi el ishindegi jarly-jaqybaılarǵa, joq-jitikterge, jetim-jesirlerge kómek qolyn sozýǵa, qoǵam úshin qaıyrymdy ister jasaýǵa arnaýdyń saýaby sheksiz.
Osyǵan oraı jyl saıyn oraza qarsańynda múftııat tarapynan kásipkerlerge arnaıy úndeý joldanyp keledi. Bıyl da Bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanuly jyldaǵy dástúrden jańylmaı qolynda qarajaty men múmkindigi bar kásipker azamattardy Ramazannyń qurmetine izgi amaldar jasaýǵa shaqyrdy.
Qoǵam úshin paıdaly da qaıyrymdy is jasaýdyń joly kóp. Qarapaıym bir mysal keltirsek. Islam dininiń álemdik órkenıet ózegine aınalýyna ólsheýsiz úles qosqan Osman ımperııasynda jaqsy bir dástúr bolypty. Ol kóbine Ramazan aıynda jasalady eken. Osy kezeńde árbir jaqsylyqqa ádettegi kezge qaraǵanda molyraq saýap jazylatynyn biletin qaltaly azamattar kez kelgen dúkenge barady eken de, qaryzǵa azyq-túlik satyp alatyn adamdardyń tizimin suraıdy. Sonyń ishinen qaryzy eń kóp adamnyń nemese birneshe adamnyń, tipti keıde báriniń bereshegin ótep beredi eken. Álgi qaryzy bar adamdar ózine qol ushyn sozǵan «atymtaı jomarttyń» kim ekenin de bilmeıdi. Dinde jasyryn jasalǵan sadaqanyń saýaby mol bolatyny belgili.
Bizdiń oıymyzsha, búgingi tańda da osy ıgi amaldy qaıta jańǵyrtýdyń artyqtyǵy joq. О́ıtkeni halyqtyń bir bóligi dúkennen azyq-túlikti jazdyryp alatynyn kórip júrmiz. Tipti nesıege tamaq alatyndar qatary da sońǵy ýaqytta kóbeıgen. Bul qasıetti aıda elge paıdamdy tıgizemin ári Qudaıdyń saýabyna qol jetkizemin degen azamattar bolsa, árige barmaı-aq osy aıtylǵan qarapaıym ǵana qaıyrymdylyqtan bastap halyqqa qol ushyn sozar bolsa, ol el ishinde jappaı dástúr retinde qalyptasar edi.
«Oraza tutqan adam eki ret qýanady: biri – aýyz-asharda, ekinshisi – aqyrette ustaǵan orazasynyń saýabyn alǵanda», deıdi bir hadıste. Biz budan Ramazan aıynda adamdarǵa aýyz ashtyrýdyń qandaı izgi amal ekenin kóremiz. Degenmen onyń da mánisin qazirgi kúni keıbir adamdar túsine bermeıdi. Keıde aýyzashar dastarqany tórinen oraza ustamasa da, bıligi men bedeli bar adamdardyń oryn alyp jatatynyn baıqaımyz. Al shyn máninde aýyzashar olardyń «jarylqaýy» úshin emes, Qudaıdyń jelep-jebeýi úshin jasalatyn amal ǵoı. Bir sózben aıtqanda, ol da – qaıyrymdylyqtyń bir túri. Sondyqtan aýyz-ashar dastarqanyna aýyzy ashyq baı-baǵlan emes, oraza ustaǵan joq-jitik, toıyp tamaq ishe almaıtyn jaǵdaıy tómen adamdar shaqyrylsa quba-qup.
«Ramazan aıynda jasalatyn eń abzal amaldardyń biri – aýyzashar berý mádenıeti. Aýyzashar dastarqany aǵaıyn-týystyń basyn qosyp, baýyrlardyń basyn biriktiredi. Bir-birine ókpe-nazy bolǵandar osy aıda Jaratqan ıemizdiń razylyǵy úshin bir-birine keshirim berip tatýlasyp jatady. Bul aıda meshitterdiń ashanalarynda, dámhana, meıramhanalarda kún saıyn myńdaǵan adamǵa dastarqan jaıylady. Olar áleýmettik jaǵdaıy tómen baýyrlarymyzdy tamaqtandyryp, muqtaj otbasylarǵa azyq-túlikpen kómektesip jatqandar da kóbeıe túsken. Jaǵdaıy bar aýqatty adamdar ózderiniń pitir sadaqasy men zeketterin meshitke, endi bireýleri shákirtterge, kedeı-kepshikterge berip jatady. Áleýmettik jelige kóz júgirtseńiz, shalǵaı aýyldaǵy baspanasy joq otbasyna úı salyp berip jatqandardy, kedeı-kepshikke mal-múlik alyp berip jatqandardy kóresiz. Osynyń barlyǵy da Alla Taǵalanyń razylyǵyn alý úshin jasalyp jatqan izgi amaldar», deıdi belgili dintanýshy Balǵabek Myrzaev.
«Aǵaıyn, bul da seniń synaq shaǵyń,
Jaqshy bir júregińniń shyraq-shamyn.
Jánnattan oryn tabar, Jaratqannyń
Jarlyǵyn oryndaýdy unatsa kim»,
dep biz de bir óleńimizde qasıetti aıdyń qadiri jaıynda jyrlaǵan edik. Shyn máninde bul – synaq aıy. О́ıtkeni barlyq adam túrli jaǵdaıda synalady. Aýyz bekitkenderdiń erik-jigeri, qaltaly azamattardyń qaıyrymdylyq qasıeti, al barlyq adamnyń osy aıda adamgershiligi men sabyrlyǵy synalady eken. Biz Paıǵambarymyzdan jetken (s.ǵ.s.): «Kimde-kim oraza ustasa, jaman sóz aıtpasyn, daýlaspasyn! Ony bireý balaǵattasa nemese daýlassa: «Men orazamyn», – dep aıtsyn», degen hadısin bilemiz. Bul aıda biz urys-keris pen daý-damaıdy shetke ysyryp, aralaspaı ketken týys-týǵan jáne dos-jaran bolsa, olarmen qaıta tatýlasyp, izgi qadam jasaýymyz kerek. Bul – qoǵamǵa ózara tatýlyqqa, dostyqqa baǵyttaıtyn aı. Eldi bir judyryq qylyp biriktiretin kezeń.
