Sondaı-aq keskindeme ónerin ár qyrynan meńgergen has sheber óz halqynyń qasiretin de aınalyp óte almaıtyny anyq edi. 1930-1940 jyldar aralyǵynda Á.Qasteev «Eski jáne jańa turmys» baǵytyndaǵy serııaly shyǵarmalaryn jazýmen aınalysady. О́ksigi mol ótken zamannyń álsizge tizesin batyrǵan ozbyrlyǵyn beınelegen «Qalyńmalǵa satylǵan qalyńdyq» kartınasy sol serııaly týyndylardyń sanatyna jatady.
Kartına 1938 jyly salynǵan. Bir kóz júgirtkende, shyǵarmada Á.Qasteevtiń súıikti obrazy túgel samsap tur: jaımashýaq tabıǵat, taý, kókoraı bel, jylqy, qazaqtyń qarııasy, kımeshektegi keıýana. Biraq adamdardyń júzindegi mımıkaǵa qarap munda bári basqasha ekenin birden baǵamdap úlgeresiń. Maıly boıaýmen jazylǵan kenep ústindegi keıipkerlerdiń ishki jan dúnıesi tabıǵattyń ádemiligine múlde kereǵar. Týyndynyń birinshi josparynda úsh salt atty kórinedi. Olar: qalyńdyq, qart kúıeý jigit jáne jeńgesi.
Shyǵarmada qalyń malǵa satylyp qor bolǵan jas arýdyń kúızeliske toly kóńil kúıi beınelengen. Qalyńdyqtyń óz ákesindeı shalǵa zorlyqpen kónip, jek kóretin sezimmen qıys qarap, at ústinde áreń kele jatqany baıqalady. Jas qyzdy erkinen tys uzatyp ákele jatqan baı jas toqal alǵanyna rıza keıippen at ústinde masattanyp keledi. Taý arasy solǵyn boıaýmen kúńgirttenip, sol zamandaǵy «qyz jolynyń jińishkeligin» taý ishindegi tastaq joldyń bederi asha túsken. Al shal men qyzdyń sońyna ilesken áıel týraly pikir óner zertteýshileriniń óz arasynda áli kúnge talasty. Biri – «shaldyń báıbishesi» dese, biri – «jeńgesi» degen ýáj aıtady.
Eleýli ereksheligi baıqalatyn týyndynyń akvareldegi taǵy bir nusqasy «Prodannaıa nevesta» ataýymen Máskeý mýzeıinde saqtaýly tur. Bul kartına ótken ǵasyrlardaǵy qazaq jerinde paıda bolyp, ornyqqan ádet-saltty kórsetetin eski jáne turmystyq taqyryptaǵy toptamaǵa jatady. «Qyzdyń quny – qyryq jylqy» dep baǵalanǵan zamannyń ashy shyndyǵyn áıel teńsizdigin meńzeıdi. Sol kezeńde osy taqyryptaǵy obrazdar úlgisin úzdiksiz týdyryp jatqan ádebıettegi «Baqytsyz Jamal», «Qalyń mal», «Shuǵanyń belgisi», «Aqbilek» sekildi kórkem shyǵarmalardy sýret salasynda Á.Qasteev «Qalyńmalǵa satylǵan qalyńdyq» týyndysymen tolyqtyrdy. Bul Qazaqstan beıneleý óneri tarıhynda alǵash paıda bolǵan aıryqsha qubylys edi.
ALMATY
