Ata saltymyzdy ardaqtaıyq
Uıaly telefonnyń qazirgi zamanda paıdasy men zııany birdeı ekeni barshaǵa aıan. Ásirese jas balalarǵa tıgizip jatqan kesiri kóp. О́z basym áleýmettik jeli degenge de qyzyqpaımyn. Sondyqtan smartfon emes, qarapaıym telefon ustaımyn. Tipti onyń ózin óte az paıdalanamyn. Keıde nemerelerim telefondarynan berilip jatqan bir habarlardy ákelip tyńdatady. Sondaı habarlardyń birinde ulttyq qundylyqtarymyz quldyrap bara jatqandyǵy týraly áńgime qozǵalyp jatyr eken. Habar barysynda paıymdy pikirler aıtylyp, utymdy oılar ortaǵa salyndy.
Bul qazirgi kezde búkil qazaq halqynyń basynda bar qasiret desem, artyq aıtqandyq emes. Uly Abaı: «Bas-basyna bı bolǵan óńkeı qıqym, minekı ketirdi ǵoı eldiń sıqyn» dese, Asan qaıǵy babamyz: «Qıly-qıly zaman bolar, qaraǵaı basyn shortan shalar» degen edi. Sol Abaı men Asan qaıǵynyń nemese Móńke bıdiń aıtqan sózderi qazir aınymaı kelip tur. Buǵan zaman kináli emes, adam kináli. О́ıtkeni adamnyń pıǵyly ózgerip, oıyna ne kelse, sony isteıtin bolǵan.
Qazaqtyń salt-dástúrleri men jón-joralǵylarynyń óz tártibi, óz mádenıeti, óz orny bar. Bizdiń ózimiz de olardyń shet jaǵasyn kórip óstik. Menińshe, osynyń bári «Qarttary kimniń joq bolsa, jastary bolar dýana» degendeı, burynǵydaı aqyl aıtyp, jón silter abyz aqsaqaldardyń azdyǵynan oryn alyp otyrǵan keleńsizdik dep oılaımyn. Esesine saqaly bar, murty joq, qolynan úsh kartasy men shólmegi túspegen, meıramhanalarda qyzdarymen, kelinderimen taırańdap bılegen, biraýyz jóndi sóz aıtpaq túgili durystap bata bere almaıtyn shalsymaq pen aqsaqalsymaq tolyp júr ortamyzda.
«Kóp bilimdi bolsań da, kópten bilimdi bolma» degen támsil bar. Men kóp bilemin demeımin, biraq jeti jasymnan bastap kitap pen gazet-jýrnaldy jata-jastanyp oqydym, 73 jasqa kelsem de áli oqımyn. Abaı «Artyq bilim – kitapta» deıdi. Kóziń kórip, qulaǵyń estip tursa, kitap oqyǵanǵa ne jetsin. Al bázbireýlerdiń týra joldan taıýyna barlyqtyń, baılyqtyń, básekelestiktiń, dańǵaza-maqtanshaqtyqtyń, aldy-artyn oılamaıtyn kórseqyzarlyqtyń basty sebep bolyp otyrǵany anyq. Mundaı toǵysharlyqqa kóp bolyp toqtam salýdyń jolyn qarastyrý qajet-aq.
Jetkinshek ÁÝELBAIULY,
ardager ustaz
Mańǵystaý oblysy,
Mańǵystaý aýdany,
Qyzan aýyly
Deneshynyqtyrý – densaýlyq kepili
Ár adam óz aldyna maqsat qoıa tura, ony qalaı jáne qandaı jolmen bastasam degen oıǵa tireledi. Keıbireýi kitap oqyp, kóptegen zertteýlerge bel býa kirisip, ǵylym jolyna túsedi, al kelesi bireýleri denesin shynyqtyryp, sport álemin baǵyndyrýǵa talpynady.
Bul joldar, álbette, óte durys. Biraq ekiniń biri ataqty ǵalym nemese kásipqoı sportshy bola almaıdy. Sondyqtan da meıli muǵalim, jýrnalıst, aspazshy, dáriger, taǵy basqa mamandyq ıesi atan, densaýlyqty oılaý birinshi orynda turýǵa tıis. Sebebi densaýlyq arqyly ǵana úlken jetistikterge jetip, elimizge, onyń órkendeýine úles qosa alamyz. Al densaýlyqty qalaı saqtap, nyǵaıtýǵa bolady desek, oǵan, álbette, sport kómekke keledi.
Sportpen shuǵyldaný – ol zildeı temir kóterip, entikkenshe júgirý emes, ár kúni úzbeı istegen kishigirim arnaıy jattyǵýlar da sportqa jatady. Mysaly, tańerteń qarapaıym jattyǵýlar jasap, týrnıkke tartylýdyń ózi jetkilikti. Eger densaýlyǵyńyzdy odan ári nyǵaıtqyńyz kelse, keshke qaraı sport keshenine baryp, 30-40 mınýtyńyzdy bólseńiz óte keremet bolar edi. Sport kesheninde deneńizdi jaraqattap almas úshin arnaıy bilikti jattyqtyrýshylarǵa júgingenińiz jón.
Siz bar densaýlyǵyńyzdy jumysqa salyp, kún-tún demeı jumys isteseńiz, densaýlyǵyńyz syr berýi múmkin. Sondyqtan da bárin óz retimen azdan bastap qolǵa alý kerek. Atam qazaq «deni saýdyń – táni saý» dep beker aıtpaǵan. Bárińizdiń de densaýlyqtaryńyz óz qoldaryńyzda. Erinbeı-jalyqpaı kúnine bir mezgil osyǵan kóńil bólsek, durys bolmaq. Endeshe, ózimizdi osyǵan daǵdylandyryp, sport degen qudiretke salqyn qaramaıyq.
Ánýar KО́ShERBAI,
salamatty ómir saltyn ustanýshy
Aqmola oblysy
Oblystyq saıysqa joldama aldy
Aıtys ónerin nasıhattaý maqsatynda «Jyr alyby – Jambylym» taqyrybynda ótken aıtysqa «Qarataý» orta mektebinen 7-synyp oqýshysy Aldııar Sáttursyn qatysty. Aqynnyń tili qylyshtan ótkir, qyldan názik dep beker aıtylmasa kerek. Oblystan kelgen daryndy oqýshylardyń ónerine halyqaralyq, respýblıkalyq aıtystardyń júldegeri, «Aq jol» gazetiniń aǵa tilshisi E.Dosaly, Talas aýdany bilim bóliminiń ádiskeri, qosymsha bilim berý mekemeleriniń kýratory S.Saǵynbekova, Balalar men jasóspirimder ortalyǵynyń dırektory A.Beskempirova qazylyq jasady.
Aıtys jerebesin oqýshy aıtyskerlerdiń ózderi tańdady. Kórkem kómkerilgen qazaqy naqyshtaǵy kıiz úıde keń jasalǵan aq dastarqannyń basynda ótken aıtys jınalǵandardyń kóńilderinen shyqty. Al «Aq jol» gazetiniń aǵa tilshisi Eset Dosaly aǵamyz aıtystyń sońynda aıtysker oqýshylarǵa arnap bylaı dedi: «Kórkem bezendirilgen qazaqy úıde bizden bir tilek bolsyn. Aıtysyp jatqan uldarymyz ben qyzdarymyzdyń sózderi altyn jaqut jibek bolsyn. Ásemaı men Nuraıdyń ónerleri Jambyl atasynan, Aıkúmisten, Ulbıke men Jańyldan qalǵandaı mura bolsyn. Marjan men Aldııar da aıtysker ul men qyzdan bolsyn. Búkil qasıetti Talas aımaǵy tamsanyp tyńdaıtyn aıtys bola bersin. Osy óner saıysyn uıymdastyrǵan Jasóspirimder ortalyǵyna úlken rahmet aıtamyn. Aralaryńnan úlken aıtysker aqyndar shyǵa bersin. Búgin jeńgen úkili arý qyzdarymyz oblystan bas júldemen oralyp, aýdanymyzdy qýanta bersin!».
Qazylar alqasynyń sheshimimen oblystan qonaq bolyp kelip, aıtystyń shyraıyn kirgizgen Injý Jańabaıǵa erekshe alǵys aıtylyp marapattalsa, A.Baıtursynuly atyndaǵy mektep gımnazııanyń oqýshysy Ásemaı Seıdaqbarova men B.Toqtyqojauly atyndaǵy orta mekteptiń oqýshysy Nuraıym Boranbaı jeńimpaz atanyp, oblystyq aıtysqa joldama aldy. Aldııar Sáttursyn men Marjan Serik ekinshi oryn ıelendi.
Biz de óz tarapymyzdan óleń sóziniń qudireti men qýatyn janymen sezinip júrgen jasóspirimderge ónerleriń órge júzsin degen tilek qosamyz.
Aqbaıan BÚRLIBAEVA,
Qarataý orta mektebiniń qosymsha bilim berý pedagogi
Jambyl oblysy,
Talas aýdany,
Eseıhan aýyly
