Degenmen el arasynda bul kúnniń mán-maǵynasy, ataýyna qatysty túrli pikir de bar. Etnograf Bolat Bopaıulynyń Massaget.kz-ke aıtýynsha, kórisý - bárinen buryn ókpe-renishti artqa tastap, kishiler úlkenderge izet kórsetetin, bir-birin kóktem kelgenine oraı quttyqtaıtyn aıtýly ýaqyt.
1930 jyldardan bastap bul dástúr keı jerlerde umytyla bastady. Alaıda keıingi jyldary Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev kórisý merekesine erekshe mán berip, bul kúnniń mańyzyn aıtyp júr.
- Áz-Naýryzdyń bastaýy - Amal kúni qutty bolsyn! Bul - halqymyzdyń ejelgi ádet-ǵurpyn jańǵyrtyp, tól mádenıetimizdiń ajyramas bóligine aınalǵan biregeı dástúrimiz. Osy kúni ulttyq bolmysymyz ben qundylyqtarymyz erekshe dáripteledi. El yrysy kóbeıe bersin! Jyl jaqsylyǵymen kelsin! - dep jazdy búgin Prezıdent H paraqshasynda.
Áleýmettik jelide mádenıettanýshy Serik Erǵalı bul merekege qatysty qate túsinik baryn jazǵan.
- Shataspaıyq. Shatastyrmaıyq. Kórisý kúni joq, kórisý ǵurpy bar. Amal aıdyń ataýy, merekeniń emes! Soqyr taýyqqa bári bıdaı... bolmasyn, - dedi ol.
Sondaı-aq, ol buǵan deıingi suhbattarynda qazaq halqynda "Kórisý kúni" degen mereke bolmaǵanyn, búginde Naýryz merekesiniń toılaný dástúri buzylǵanyn aıtqan edi. Etnologtyń pikirinshe, mereke etnografııamen sabaqtasyp ketken jáne bul - úlken qate.
Bolat Bopaıulynyń pikirinshe, mundaı túsinik joq.
- 21 naýryz degen de amal merekesi, 14-i degen de amal merekesi. Mereke dep qabyldaǵannan keıin mereke. 9-y kúni "máz" degen amal kiredi. Máz degen amal 9-y kúni kirip, 15-i kúni shyǵady. Qazaqta "máz bolmaı, áz kelmeıdi, shaǵala kelmeı, jaz bolmaıdy" deıdi. Bul - baǵzy zamannan qalǵan, aýa raıyna qatysty qazaqtyń támsil sózi. "Máz" amaly 9-y kúni kirgennen basy úsh kún, ortasy úsh kún, sońy bir kún, jeti kúnge sozylyp, 15-i shyǵady. Qysqy uıqydaǵy aıý, jerdegi jybyrlaǵan jándikter oıanady. Qys amaly aqpanda aıaqtalady. Mynaý - kóktemniń alǵashqy amaly, - dedi ol.
Etnograf budan keıin "áz" amaly bastalatynyn aıtty.
- 21-i kúni "áz" degen amal kiredi. Ol da jeti kúnge sozylady. Áz Naýryz dep júrgendegi "áz" - sol. "Máz" ben "áz" ekeýi - birinen keıin biri qatar keletin amal. Naýryz degen - keremet mereke. 14 kúngi kórisý mereke emes degen áńgime joq. Aıdyń aty da, merekeniń aty da, eldiń qýanyshy da, jalpy toıy da soǵan oraılastyrylǵan. Qazaq halqy qystaý, kókteý, jaılaý dep kóship-qonyp júrdi ǵoı. Osy kezde jerdiń astyndaǵy tyshqandar shyǵa, aıýlar oıana bastaıdy. Jer astyndaǵy ósimdiktiń tamyry jaryla bastady. Sodan keıin adamdar kórisip, amal-sálem qylyp, marqumdarǵa duǵa oqyp, úlkenderden bata alǵan. Sirge jııar, qap túbin qaǵar, úlkenge qurmet, kishige izet degen salt-dástúr bolǵan. "Eski ketpeı jańa kelmeıdi" dep naýryzǵa deıin úıindegi eski dúnıelerin tastaıdy, bul - 21-ine deıingi daıyndyq jumysy, - dedi ol.
Sarapshy bul mereke ózindik máni, tálim-tárbıesi bar aıtýly mereke degen pikirde.
- Ol baǵzy zamannan kele jatyr. Nuq paıǵambar zamanynda Nuq paıǵambardyń kemesi 40 kún, 40 tún júrip, Jıza taýyna toqtady deıdi. Sodan keıin topan sý qaıta kóterilip ketip, kemeni alyp, júzip, Qazaqstannyń Qazyǵurt taýyna toqtapty deıdi. Sodan bastalǵan. 14-inde "máz" degen amal kirgen. "Máz" amaly kirgende kún jeti kúnde salqyn bolady, basy qarly bolsa, ortasy ashyq bolady, sońy borandy bolady dep turmysyna, ómirine, mal sharýashylyǵyna baılanysty amal merekesi dep ataǵan. Ol - tutas qazaqqa ortaq bereke-birliktiń, tártiptiń, ádeptiliktiń, mádenıettiliktiń, bylaısha aıtqanda, barys-kelisti kúsheıtetin, tazalyqtyń, jalpy yntymaqtyń merekesi. 14-i kúngi Batys Qazaqstandaǵy mereke - óte durys mereke", - dep túıindedi sarapshy.
