Mádenıet • 15 Naýryz, 2024

«Ulylardyń urpaǵy»: EUÝ-da Nurǵısa Tilendıevtiń ulymen kezdesý ótti

720 ret
kórsetildi
7 mın
oqý úshin

Keshe EUÝ-da kompozıtor, KSRO halyq artısi Nurǵısa Tilendıevtiń uly Almas Tilendıevpen kezdesý uıymdastyryldy. Jıynda kompozıtordyń kózin kórgen, dámdes bolǵan azamattar Nurǵısa Tilendıev týraly estelikterin aıtty, dep habarlaıdy Egemen.kz.

«Ulylardyń urpaǵy»: EUÝ-da Nurǵısa Tilendıevtiń ulymen kezdesý ótti

Kópshilik Nurǵısa Tilendıevtiń Dinzýhra, Sáýle esimdi qyzdaryn jaqsy biledi. Al onyń jalǵyz tuıaǵy uly baryn bireý bilse, bireý bile bermes. Onyń qalaı dúnıege kelgeni óz aldyna qyzyq áńgime. Nurǵısanyń týǵan aǵasy Qaımolda 1941 jyly soǵysqa attanady. Soǵystan qaıtpaǵan aǵasyn bir jyl kútedi, aqyry elge oralmaıdy. Sol kezde jas jigit Nurǵısa Tilendıev týǵan jeńgesi Fatımamen ámeńgerlik saltymen úılenedi. Sóıtip 1947 jyly olardyń uly dúnıege keledi. Nurǵısa balasyna Almas degen esim beredi. Keıinirek Fatıma anamyz óner jolynda júrgen qaınysynyń aıaǵyna tusaý bolmaıyn dedi me eken, minezderi jaraspady ma eken áıteýir ekeýi eki jaqqa ketedi. Fatıma anamyz sol ýaqytta áıelder arasynda sırek kezdesetin zańger mamandyǵyn alyp, sýdıa, advokat bolyp qyzmet istegen. Soǵystyń aldynda Almatyda Nurǵısanyń týǵan aǵasy Qaımoldamen kezdesip, turmys qurǵan. Ekeýinen Larısa atty qyz týǵan. Larısa men Nurǵısanyń jas aıyrmashylyǵy alty jyl. Uly tulǵanyń artynda qalǵan jalǵyz uldyń shyndyǵy osy. О́miri osyndaı qyzyq oqıǵamen órilgen keıipkermen kezdesýge biz de asyqtyq. Solaı EUÝ qabyrǵasynda  «Ulylardyń urpaǵy» atty joba aıasynda ótken  kompozıtor Nurǵısa Tilendıevtyń uly Almas Tilendıevpen kezdesýge qatystyq. Basty keıipkerimiz zaıyby Galına Daıyrbekqyzymen birge keldi. Almas aǵamyz oryssha bilim alǵan, qyzyl sózge shorqaq, salmaqty kisi eken. Al sheshesi orys, ákesi qazaq Galına jeńgeı kerisinshe sózge tóselgen adam ekenin baıqadyq, qazaqshasy sýdaı. Bul týraly ózi: «Anam orys bolǵasyn ba, Nurǵısa atamyz Baıanaýyl eline kelgende meni nusqap: «Osy kelinim orys bolsa da, balany qazaqsha tabady» dep ázildeıtin», dep eske aldy.

Keshti «Káýsar» mádenı-tanymdyq birlestiginiń jetekshisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, professor Kenjeǵalı Myrjyqbaı júrgizip otyrdy.  Jıynda alǵash bolyp sóz alǵan EUÝ rektory Erlan Sydyqov kelgen qonaqtarǵa rızashylyǵyn bildirip, keshtiń qyzyqty ótetinine kámil senetinin aıtty. «Jas urpaqqa aǵamyzdyń qaldyrǵan murasyn jetkizý – bizdiń mindetimiz. Nurǵısa Tilendıev týraly estelikterdi qaǵazdan oqý bir basqa, al sizderdiń óz aýyzdaryńyzdan estý erekshe áser qaldyrady. Ol kisi týraly biz bilmeıtin talaı dúnıe bar», dedi E.Sydyqov.

Budan soń Nurǵısa Tilendıevtiń kózin kórgen, dámdes bolǵan azamat fılologııa ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Serik Negımov sóz aldy. Ol kompozıtordyń ádil, týrashyl, pikiri aıqyn, qımyly shıraq, kesip sóıler adam bolǵanyn aıtty.

«Nurǵısa Tilendıev: «meniń ákem pyshaqtyń júzimenen kúı tartatyn edi. Men sony úırene almaı kettim», degen eken. Sondaı minezdi, aqyldy, búkil qazaqqa máshhúr, kezinde Qonaev ta keremet syılady. Ony eldiń bári ardaqtaıtyn, qurmetteıtin. О́zi bir aq, ádemi kisi bolatyn. Orkestrde dırıjerlik etkendegi onyń qımylyndaı qımyldy eshkim qaıtalaı almaıdy. Ol týraly Ábdijámil Nurpeıisovtyń jazǵany bar. «Nurǵısanyń ár bólshek-bólshek bulshyq eti kúı tartyp turady» degen eken. Aǵamyz 1998 jyly dúnıeden ótti. Jambyl atamyzdyń qasynda jatyr. Syrqattanyp jatqanda ózi sol Jambyldyń janynda jerlengenin qalaǵan edi. Almas Tilendıev týraly burynyraqta gazetterden oqyp bilgen bolsaq, búgin kózben kórip otyrmyz. Bul ǵajap dúnıe», dep S.Negımov esteligin aıtyp berdi. Onyń sózin Galına jeńgeı jalǵaı ketti. Ol Nurǵısa Tilendıevtiń Baıanaýylǵa gastroldik saparmen kelgen sátin eske aldy.

«Úlken konsert uıymdastyrylyp, halyq kóp jınaldy. Sonda Nurǵısa aǵamyz konsert zalynyń birinshi qataryn túgel bosatyp, munda meniń týystarym men urpaqtarym otyrady dedi. Solaı shesheı bar, balalar bar bárimiz birinshi qatarǵa jaıǵastyq. Konsert bastalǵanda aǵamyz: «Birinshi qatar turyńdar!» dedi. Bárimiz turdyq. Sonda maǵan «bir qadam alǵa shyq, kelin» degeni bar. Men oıymda eshteńe joq turdym. «Mine, meniń kelinim orys. Biraq balany qazaqsha tabady», dedi. Men sol ýaqytta ákimshilikte jumys isteımin. Men álgi jerde uıalyp, qyzyq bolǵan edi», dep eske aldy Galına jeńgeı.

Budan soń jeńgeı qyzyl sómkesinen «Qaharman Nurǵısa» degen kitapty alyp shyǵyp, taǵy bir qyzyqty derekti aıtyp berdi. «Nurǵısa atamyzdyń shyǵarmashylyq jolymen jaqynyraq tanysaıyn dep bir joly kitaphanaǵa bardym. Sóıtip qolyma «Qaharman Nurǵısa» atty kitap tústi. Álgi kitapty paraqtap otyryp, alǵashqy betterinen Halyq Qaharmany ataǵyn alǵan soń, atamyzdyń atyna kelgen kóptegen jedelhattardy oqydym. Solardyń arasynan bir quttyqtaýdy kórip, tańǵaldym. «Ata! Sizdi Halyq Qaharmany ataǵyn alýyńyzǵa baılanysty shyn júrekten quttyqtaımyz. О́zińizge densaýlyq, otbasyna amandyq tileımiz. Tilendıev Almas januıasy, nemerelerińiz Tımýr, Altynaı, Nurlan» dep jazylǵan eken. Al biz mundaı quttyqtaý jazǵan emespiz. Basqa bireý jiberdi deýdiń taǵy reti kelmeıdi. Taǵy bir tańǵalarlyǵy, balalarymyzdyń attaryna deıin túgendep jazǵan. Aqyry oılana kele, osyny Nurǵısa atamyzdyń ózi jazyp ketken shyǵar dep túıdik. Túbinde urpaqtarym bir taýyp alyp oqyr jáne bylaıǵy jurt Nurǵısanyń sońynda da erkek kindik tuıaq bar eken desin degen sııaqty», dedi Galına Daıyrbekqyzy.

Galına jeńgeı kompozıtor týraly ártúrli derekterdi jınaqtap, «Tulpardan qalǵan bir tuıaq» atty kitap jazyp shyǵarypty. О́zi bul kitapty ataq dańq úshin emes, óz urpaqtary úshin jazǵanyn aıtady.

Keshke jınalǵandar tarapynan Almas Tilendıevtiń ónerge jaqyndyǵy bar ma degen qyzyǵýshylyq týdy. Ol kisi arnaıy mýzykalyq bilim almasa da kez kelgen mýzyka aspabynda oınaı alatynyn aıtty. Bul qanmen berilgen ónerdiń qudireti bolsa kerek. Almas aǵamyz qazir zeınette.

Kelesi jyly Nurǵısa Tilendıevtiń 100 jyldyǵy keń kólemde atap ótiledi. Almas Tilendıev pen onyń zaıyby Galına Daıyrbekqyzy mereıtoı qarsańynda uıymdastyrylǵan osy bir jyly kezdesýge shaqyrǵan uıymdastyrýshylarǵa alǵysyn bildirdi. Erkin formatta ótken kezdesýde ashyq áńgime aıtylyp, ánder shyrqaldy. Kesh sońynda Almas aǵamyzǵa syı-syıapat tabystaldy.