Ulttyq quryltaı – ult bolashaǵyna qatysty mańyzdy máselelerdi talqylap, sheshim izdeıtin biregeı alań. Kezinde handarymyz ben bılerimiz bas qosqan keleli keńesterde tutas eldiń taǵdyry sheshilgen. Búgingi Quryltaıymyzda da el erteńine qatysty salıqaly pikirler aıtyldy.
Qasym-Jomart Toqaev ıdeologııalyq, rýhanı baǵyt-baǵdarymyzdy aıqyndap, jalpyulttyq qundylyqtar tóńireginde óz oılaryn, paıymdaryn ortaǵa saldy. Memleketimizdiń erteńi ne bolmaq? Elimizdi jahandyq syn-qaterlerden alyp shyǵýdyń, turaqty damýdyń joldary qandaı? Mine, osy suraqtarǵa Prezıdentimiz naqty jaýap berdi.
Árıne, til, din, tarıh pen mádenıet, salt-dástúr – ár ulttyń basty baılyǵy. Sóz joq, bizdiń de tamyrymyz tereńde jatyr. San ǵasyrlyq shejiremiz tasqa qashalǵan. О́shkenimizdi tiriltý, ótkenimizdi jańǵyrtý – babalar aldyndaǵy perzenttik paryzymyz. Memleket basshysy osyǵan erekshe nazar aýdardy.
Qazaqtyń túp-tamyry sonaý saq-ǵundardan bastalady desek, bertindegi Joshy ulysy men onyń zańdy murageri sanalatyn Qazaq handyǵynyń da tarıhymyzdan oıyp alar orny bólek. Prezıdent bolashaqqa senimmen qadam basý úshin tól tarıhymyzdyń aýqymy keń ekenin tolyq sezinip, mádenı muramyzdy saqtap, ony dáripteýimiz qajet ekenin atap ótti.
Atyraýda ótken quryltaı da Joshy ulysynyń 800 jyldyq mereıtoıymen tuspa-tus kelip otyr. Memleket basshysy mundaı mereıli datalardy qur toı toılaý emes, taǵylymdy etip ótkizýge, qundy zertteýler júrgizýge arnaýǵa shaqyrdy. Osy oraıda Qazaqstannyń jeti tomdyq jańa akademııalyq tarıhyn jazý úshin naqty jumys júrgizilip jatqanyn atap ótý kerek.
Prezıdent Táýelsizdik, Respýblıka, Birlik memlekettiligimizdiń myzǵymas tuǵyry ekenin dóp basyp aıtty. Biz bul uǵymdarǵa erekshe mán berýimiz kerek. Ár azamattyń júregine uıalaıtyn basty qundylyǵymyz da osy. Ony kózdiń qarashyǵyndaı saqtaımyz desek, myqty ult, irgeli memleket qurýǵa kúsh salýymyz qajet.
Bul turǵyda eldiń mádenı damýyna, rýhanı kemeldenýine basa nazar aýdarǵan jón. Oǵan da búgin Memleket basshysy keńirek toqtaldy. Osy oraıda zııaly qaýym ókilderine zor jaýapkershilik júktelip otyr. Qazir jeke bastyń qamyn oılaıtyn zaman emes. El múddesi bárinen bıik. Sondyqtan tuǵyrly tulǵalarymyzdyń basyn biriktirip, ortaq maqsatqa, el ıgiligine qyzmet etýge shaqyrdy. Atalarymyz «Bólingendi bóri jeıdi» degen. Bizdiń basty kúshimiz – birlikte. Ony zııaly qaýym ókilderi de, árbir azamat ta esten shyǵarmaýǵa tıis.
Ulttyq biregeıligimizdi nyǵaıtý – negizgi másele. Bul oraıda Memleket basshysy ultymyzdyń saltynda joq kıim úlgilerinen aýlaq bolý kerek ekenin aıtty. «Halqymyzdyń dúnıetanymynda qara kıinip júrý degen atymen bolmaǵan. Bul – elikteýshilikten, ásire dinshildikten týǵan úrdis. Biz salt-dástúrimizden ajyramaýymyz kerek. Babalarymyzdyń san myńjyldyq dinı ilimi men rýhanı baǵdaryna arqa súıeýimiz kerek. Elimizdiń rýhanı derbestigin saqtap, ony nyǵaıta túsemiz desek, túrki halyqtarynyń kópshiliginiń, sonyń ishinde qazaqtardyń dástúrli dini – sýnnıttik baǵyttaǵy hanafı mázhabyna den qoıýymyz qajet», dedi Memleket basshysy.
Prezıdent dástúrli otbasy qundylyqtaryn tabandy túrde ornyqtyra berýge úndedi. Biz mádenı kodymyzdy saqtap, babalar jolymen júrýge tıispiz. Bul jahandaný zamanyndaǵy qaýipti keselderge tótep berýge septigin tıgizeri sózsiz. Ol qandaı qaterler? Esirtki saýdasy, jastar arasynda veıptiń taralýy, lýdomanııa, turmystyq zorlyq-zombylyq, býllıng pen agressııa, vandalızm qoǵamnyń dertine aınaldy.
Bul keseldermen keshendi kúres bastalyp ta ketti. Olar boıynsha Prezıdenttiń naqty tapsyrmalary bar. Qazir Parlamentte veıpterdi elge ákelgen, ony óndirgen jáne taratqan adamdardy qylmystyq jaýapkershilikke tartýdy kózdeıtin zań jobasy qaralyp jatyr. Nashaqorlyqqa jáne esirtki bıznesine qarsy kúresý úshin keshendi jospar qabyldandy.
Úkimet lýdomanııamen kúreske qatysty dál sondaı jospar qabyldaýy kerek. Qumarpazdyqqa zań júzinde shekteý qoıý úshin «Amanat» partııasy fraksııasynyń bastamasymen tıisti zań jobasy ázirlendi. Prezıdent ony osy sessııanyń sońyna deıin qabyldaýdy tapsyrdy.
Turmystyq zorlyq-zombylyq, býllıng pen agressııa, vandalızm boıynsha da úlken qadamdar jasalyp jatyr. Eń bastysy, Prezıdent aıtqandaı, elimizde zań men tártip qatań saqtalyp, qoǵamda zań ústemdigi saltanat qurýy qajet.
Meıirimdi ári mádenıetti urpaq tárbıeleýdiń kilti nede? Árıne, tárbıede. Ol úshin óskeleń urpaqtyń boıyna adamı qundylyqtar men qasıetterdi sińirýimiz qajet. Qasym-Jomart Toqaev ulttyń jańa kelbetin aıqyndaıtyn sol negizgi qundylyqtardy da atap ótti. Ol – táýelsizdik jáne otanshyldyq, birlik jáne yntymaq, ádildik jáne jaýapkershilik, eńbekqorlyq jáne kásibı biliktilik, jasampazdyq jáne jańashyldyq. «Ár azamat Otanǵa degen súıispenshiligin sózben ǵana emes, naqty ispen kórsetýi qajet. Táýelsizdiktiń qadir-qasıetin tereń sezinip, ony baǵalaı bilýi kerek. Biz birtutas ult jáne halyqaralyq qaýymdastyqtyń jaýapty múshesi retinde ulttyq múddemizdi, egemendigimiz ben Táýelsizdigimizdi qorǵaýǵa árdaıym daıyn bolýymyz qajet», dedi Prezıdent.
Memleket basshysy usynǵan «Adal azamat» uǵymy munyń bárin túgel qamtıdy. Sonymen birge ádiletti Qazaqstan ıdeıasymen úndesip jatyr. Sondyqtan bárimiz ony dáripteýge atsalysýǵa tıispiz. Eń bastysy, bul qundylyqtardyń barlyǵy bizdiń tól tarıhymyzǵa, mádenıetimizge, bolashaq umtylysymyzǵa negizdelgen.
Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń bolashaǵyn «Ádiletti Qazaqstan – Adal azamat – Ozyq oıly ult» degen úshtaǵan uǵymymen sıpattap berdi. Bul – sapaly ult bolýdyń joly. Osy jolda barshamyz Memleket basshysynyń mańaıyna toptasyp, jumyla qyzmet eteıik.
Erlan QOShANOV,
Májilis tóraǵasy
