Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Mundaı bastama Ulttyq banktiń (UB) Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigimen (QNRDA) jáne Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigimen (BQDA) birlesip, «Open API» jáne «Open Banking»-ti damytýdyń 2023–2025 jyldarǵa arnalǵan jobasy aıasynda iske asyrylyp otyr. Álemniń elý shaqty elinde qoldanylyp kele jatqan «Open Banking» (ashyq banktik qyzmetter) – júıesi aqparat almasýdyń jahanda tanylǵan hattamasy bolyp sanalatyn «Open API» tehnologııasyna negizdelgen. Árbir bank osy baǵdarlamalyq ınterfeısti óz betinshe jasaıdy. Biraq Ulttyq bank retteýshi operator retinde standarttardy berip otyrady. «Open API» – bank pen úshinshi tarap uıymdary arasyndaǵy ózara is-qımyldy bildirip, nasıhattaıtyn ıntegrasııalyq baılanys túri.
«API» tehnologııasy arqyly qurylǵan ashyq derekterdiń ınternet-platformasy qarjy kompanııalaryna ınnovasııalyq ónim men qyzmetti, máselen, qarjylyq ádetterdi taldaý servısin jáne klıenttiń jeke aqparatymen jumys isteıtin kez kelgen basqa qosymshalardy usyna alady. Ekinshi deńgeıli bank bólimshelerinde tranzaksııalar boıynsha úzindi kóshirmelerdi, vızalyq ortalyqqa usyný úshin basyp shyǵarýdy qajet etpeıdi. Bankterden ashyq «API» arqyly aqparat berýdi jáne úshinshi taraptarmen qaýipsiz derekter almasýdy qamtamasyz etýdi talap etedi. Jalpy alǵanda, ashyq bankıng kómegimen klıent óziniń qarjylyq derekterin ıkemdi basqara otyryp, belgili bir qarjylyq uıymnan shoty, tranzaksııasy, teńgerimi, teńgerim qaldyǵy týraly aqparat alady.
Máselen, klıent úshinshi tarap uıymyna óziniń shoty týraly aqparatty kórýge ruqsat bergen kezde, bir mobıldi qosymsha arqyly barlyq banktik shottardy, tranzaksııalardy, aqsha qozǵalysyn kórýge, basqarýǵa, jeke qarjylyq taldama jasaýyna múmkindigi bar. Bul kelisim sıfrly túrde júzege asyrylady. Klıenttiń qarjysyna emes, tek shot týraly aqparatqa qol jetkizýge bolady. Munda aýtentıfıkasııanyń, sáıkestendirýdiń, aqparattyq qaýipsizdik standarttarynyń, qatysýshylarǵa, mobıldi qosymshanyń ózine, ıaǵnı qatysýshynyń ınfraqurylymyna basqa da talaptardyń durys qurylǵan ádisteri qamtylyp, bári de tolyqtaı retteýshi engizýlermen sheshiledi.
Ashyq bankıngtiń álemdik tájirıbesine kóz júgirtsek, Eýropalyq odaqta 2016 jyly barlyq bankti klıenttiń kelisimimen «API» arqyly klıent týraly aqparatpen bólisýge mindettegen. Bul ashyq bankıngtiń damýyna túrtki boldy. Qazirgi kezde ashyq bankıng elýden astam elde engizilip jatyr. Ulybrıtanııa men Brazılııada «Open API» standarttaryn oryndaý mindetti bolsa, AQSh-ta naryq qatysýshylary, qarjy uıymdary erikti formatta belgili bir standart boıynsha aqparatpen almasady. Anglııada 6 mıllıonnan asa, Úndistanda mıllıardtan asa ashyq bankıng qoldanýshysy bar. Reseı «Open Banking» tujyrymdamasyn jarııalady jáne qazir «Open Finance» baǵytynda jumys isteýge kiristi.
Bizde ashyq bankıng tujyrymdamasyn kezeń-kezeńimen engizýdiń strategııalyq jospary sheńberinde 2023 jylǵa josparlanǵan qanatqaqty jobanyń negizgi kezeńderi iske asyrylyp jatyr. «Klıenttiń aǵymdaǵy shottary týraly aqparat almasý» boıynsha qanatqaqty joba 2023 jylǵy 1 qarashada iske qosylǵan bolatyn. Oǵan ekinshi deńgeıli bankter men 128 adamnan turatyn shekteýli fokýs-top (jobaǵa qatysýshy bank klıentteri) qatysty. Ashyq bankıngti iske asyrýda aldymen klıenttiń shoty, shottaǵy qaldyq jáne tranzaksııa týraly aqparat berile bastaıdy. Ázirge qatysýshylar sany shekteýli bolǵanymen, 2025 jyldyń sońyna qaraı tolyǵymen kóshý josparlanyp otyr. Jobany qoldaıtyndar da, kúmánmen qaraıtyndar da bar.
Ekonomıst Arman Baıǵanov ashyq bankıng tujyrymdamasyn uzaq ýaqyt pisirip, baıyppen daıyndaý kerek dep sanaıdy.
«Qazaqstanda «Open API» jáne «Open Banking» júıesin damytý tutynýshylarǵa da, qarjy uıymdaryna da tıimdi. О́ıtkeni qazir barlyǵy onlaın atqarylady. Keıbir notarıattyq máselelerdi de ESQ arqyly úıde otyryp júzege asyrýǵa bolady. Degenmen ashyq bankıng kóptegen qarjy uıymyn óz qyzmetkerleriniń sanyn qysqartýǵa májbúrleıdi. Eger bári sıfrlandyrylsa, nege olar keńse men qyzmetkerlerdi ustap otyrýy kerek. Shyǵyndardy azaıtý arqyly qarjylyq shyǵyndardy azaıta alady ǵoı. Budan tutynýshynyń ózi de paıda kóredi, paıyzdyq mólsherlemeler de tómendeıdi», deıdi ekonomıst.
«MVoter» startabynyń basshysy Tımýr Aısaýytov aqparattyq qaýipsizdikke retteýshi operator retinde Ulttyq bank jaýapty bolýǵa tıis deıdi.
«Ulttyq bank «Open API» ekojúıesine jaýap beredi, sondyqtan ol aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýi kerek. Aqparat barlyq qosymsha boıynsha qatań baqylaýǵa alynýy kerek. «Open API» álemniń kóptegen damyǵan elinde júzege asyrylǵan. Solardyń aqparattyq qaýipsizdik jónindegi tájirıbesin biz paıdalanýymyz kerek», deıdi maman.
Sarapshylar arasynda jańa jobanyń kemshiligin kórip jatqandar da bar. Ekonomıst Marat Abdýrahmanovtyń aıtýynsha, «Open API» júıesiniń qarjy ınstıtýttary óz klıentine kóbirek qyzmetti sata alatyndaı etip qarastyrylǵan tustary bar.
«Men bul tujyrymdamany qaradym. Qarjy qyzmetterin kórsetý úshin úshinshi tulǵalar bizdiń jeke derekterimizge qol jetkize alady. Shyndyǵynda, bul júıe bankterdiń kóbirek qyzmetterdi sata alatyn jáne komıssııalardy qazirgideı qaǵazǵa emes, elektrondy túrde shaǵyn áriptermen jaza alatyndaı etip jasalǵan», deıdi.
Ulttyq banktiń habarlaýynsha, tujyrymdamany ázirleý aıasynda UB, QNRDA jáne BQDA retteýshileri ekinshi deńgeıli banktermen aldyn ala talqylaýlar júrgizdi. Sondaı-aq bankter arasynda «API» tehnologııasyn paıdalanýdyń aǵymdaǵy mártebesi naqtylandy, ashyq banktik qyzmet kórsetýdi engizýdiń ınfraqurylymdyq jáne retteýshi negizderine baǵalaý júrgizildi.
«Qarjy sektorynyń osy sıfrlyq salasyn damytý EDB jáne «Open API» bazasynda tólem qyzmetterin ózge de jetkizýshilerdiń yntymaqtastyǵy nátıjesinde jańa qarjylyq qyzmetter men ónimderdiń, sondaı-aq bıznes-modelderdiń paıda bolýyna yqpal etedi. 2025 jyly elimizdegi ashyq bankıng aıasynda fýnksıonaldylyqty qosymsha keńeıtý jáne ózara is-qımyldy tereńdetý josparlanyp otyr. Damýdyń negizgi baǵyttarynyń biri – bıznes-ssenarıılerdi «Open API» tehnologııasy negizinde ekinshi deńgeıli bankterdiń qyzmeti deńgeıine deıin keńeıtý. Bul qarjy salasynda sıfrlyq transformasııany qamtamasyz ete otyryp, neǵurlym kúrdeli jáne ártúrli ónimder men qyzmetterdi biriktirýdi qamtıdy», delingen UB málimdemesinde.
