Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Bul kúni búkil el qýana kórisip, ókpe-renishti umytyp, ortaq qazannan dám tatyp, qyrdaǵy týys pen oıdaǵy aǵaıyn dostyq ráýishte toǵysqan. «Naýryz – yrysymnyń uıtqysy» degen atam qazaq baıtaq dalaǵa dán seýip, qoradaǵy malyn tóldetip, el tynyshtyǵyn tilegen. Sondyqtan da bolar, kún men túnniń teńelý sátin ata-babalarymyz ejelden Ulystyń uly kúni dep ataǵan.
Táýelsiz memleketimizdiń qalyptasýymen birge Naýryz meıramy da barlyq otandasymyz úshin jalpyhalyqtyq merekege aınaldy. Jańarǵan qoǵamymyzben úılesim taýyp, elimizdegi dostyq pen kelisimdi nyǵaıtýda mańyzdy rólge ıe boldy jáne basty memlekettik merekege aınaldy.
Eldik turǵyda jańarý jáne qoǵam qundylyqtaryn odan ári qalyptastyrý maqsatynda qabyldanyp otyrǵan Naýryznama tujyrymdamasy jańa Qazaqstandaǵy jańa saıası dáýirdiń bastalýymen tuspa-tus kelip otyr. 14 naýryzdan bastaý alyp, qoǵamdyq ómirdiń barlyq salasyn qamtıtyn tujyrymdamadaǵy onkúndiktiń Kórisý kúni – Amal kúnimen bastalyp, 23 naýryz – Tazarý kúnimen aıaqtalýy beker emes. О́ıtkeni Naýryz merekesin táýelsiz qazaq eli úshin jańasha damýdyń rámizi, eńsesi bıik eldiktiń, irgesi sógilmes birliktiń, yrys pen yntymaqtyń merekesi dep qabyldaýmyz kerek.
Elimizdiń aýyl sharýashylyǵy salasy aýyl eńbekkerleriniń tynymsyz tirliginiń arqasynda halqymyzdyń ómir sapasyna tikeleı áser etetin ekonomıkanyń basty býynynyń birine aınalyp, jańa qarqynmen damyp kele jatqanyn atap ótken jón. Memleket basshysy aldaǵy bes jyl ishinde aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýdy jańa deńgeıge kóterý jáne agrarlyq saladaǵy jalpy ónim kólemin eki esege arttyrý jóninde naqty mindetter qoıdy. Osy maqsatta agroónerkásip salasynyń árbir baǵyty boıynsha keshendi sharalar qarastyrylǵan «Jol kartasy» ázirlendi.
«Jol kartasyna» elimizde mal basyn kóbeıtýge, shıkizatty qaıta óńdeýdi arttyrýǵa, sút jáne et taýarly fermalary men aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndeıtin nysandardy iske qosýǵa baǵyttalǵan sharalar engizilgen. «Jol kartasyn» júzege asyrý 2028 jylǵa qaraı agroónerkásip kesheni jalpy óniminiń kólemin 2 esege arttyryp, 17 trln teńgege deıin jetkizýge múmkindik beredi. Memleket tarapynan kórsetilip otyrǵan osyndaı qomaqty kómek aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa jańa serpin berip, el yrysyn molaıtýǵa úlken úles qosary sózsiz. Ulan-ǵaıyr dalamyzdaǵy Naýryz aıynda bastalatyn aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy mal tóldetý, egin egý sekildi qyzý jumystar – el yrysynyń bastaýy, dáýletimizdiń ózegi bolsa, rýhanı ómirimizde de úlken serpilister bastaldy.
Jer sharyndaǵy barsha halyq kóz tigip, álem saıasatkerleriniń sóz dámine aınalǵan, osyǵan deıin ult uıasy – Ulytaýda, rýhanı astanamyz Túrkistanda ótken ulttyq jıyn bıyl shejireli aımaq – qasıetti Atyraý óńirinde jalǵasyn tapty. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev atap ótkendeı «Ulttyq quryltaı halqymyzdy ortaq maqsatqa uıystyratyn biregeı qurylymǵa aınaldy». Quryltaıdyń el tanymynda jyl basy sanalatyn Kórisý kúnimen tuspa-tus kelýi halyqtyń kóńiline erekshe kúı syılap, alqaly jıynnyń mazmunyn tereńdete túskenin aıta ketý abzal. Osyndaı áserli sátterde Aqtamberdiniń:
«Tóskeıge orda ornatyp,
Tómende bıdiń keńesin
Biz de bir qurar ma ekenbiz?» degen tolǵaýy eske túsedi. Taǵdyrdyń tálkegimen jer-jahanǵa tarydaı shashylǵan qazaqtyń týǵan jerdiń tórinde máslıhat quryp álemdik kúrdeli qubylystarǵa ún qosýy, shynymen de babalarymyzdyń ańsaǵan sátteri osy emes pe edi degen oıǵa jeteleıdi.
Memleket basshysynyń el bolashaǵyna baılanysty ustanymy aıqyn, baǵdary berik, baǵyty anyq ekenine kýá boldyq. Endi qoǵam bolyp qoldap, ult bolyp uıysyp, Quryltaıda kóterilgen barlyq bastamany júzege asyrýǵa atsalysý árqaısymyzdyń mindetimizge aınalýǵa tıis.
О́ıtkeni áleýmettik, mádenı máselelerdi sheshýge Quryltaı oń serpin bermek. Endi elimizde bar basymdyq áleýmettik salaǵa berilip, ekonomıka ártaraptanyp, ózge eldermen alys-beris, barys-kelis qaıta jandana túspek, al eldegi mádenıet, týrızm salalary qaıta túrlenbekshi. Sarapshylar, sondaı-aq tarıhı sananyń jańǵyrýy men qazaqy qundylyqtardy álemdik brendke aınaldyrý baǵytynda da naqty sheshimder qabyldanady degen senimde. Osyndaı tarıhı basqosýdyń naýryz aıynda Eýrazııa kindigi – kıeli qazaq jerinde ótýi de kórshiles elderge úlgi bolsa kerek.
IýNESKO Naýryzdyń barlyq túrki jáne parsy tildes halyqtar úshin ortaq mereke ekenin eskere otyryp, 2009 jyldyń 30 qyrkúıeginde Adamzattyń materıaldyq emes mádenı qundylyqtar tizimine engizip, halyqaralyq mereke retinde jarııalady. Shynyn aıtý kerek, elimizde Naýryz merekesi búginge deıin jergilikti ákimshilikter men memlekettik mekemeleriniń kúshimen uıymdastyrylyp, kıiz úı tigilip, konsertter men túrli oıyndar oınaýmen shektelip keldi.
Jyl basyn merekeleý úderisteriniń jalpyhalyqtyq sıpatqa ıe bolǵanymen, áli kúnge deıin bir arnaǵa túspegenin moıyndaýymyz kerek. Sondyqtan bolsa kerek, Prezıdent usynǵan Naýryz merekesiniń jańa tujyrymdamasyn halqymyz óte jyly qabyldady. Tujyrymdamada atap kórsetilgen qaıyrymdylyq, mádenıet jáne ulttyq salt-dástúr, shańyraq, ulttyq kıim, jańarý, ulttyq sport, yntymaq, jyl basy, tazarý uǵymdary qazaq halqynyń qoǵamı úrdisteriniń ózegi ekeni daýsyz. Eń bastysy, Naýryz merekesiniń ortaq nyshany qabyldandy. Bul – ulyqty meıramnyń mańyzyn odan ári artyrý úshin asa qajetti qadam.
Endi Naýryz merekesiniń mártebesin halyqaralyq deńgeıde bekitip, túbi bir túrki halyqtary úshin ortaq nyshan belgileýge umtylys jasaý kerek. Sonda ulyqty merekeniń shoqtyǵy tek túrki, parsy elderinde ǵana emes, búkil álemde de bıikteı bereri sózsiz.
Qazaqstan Túrksoı jáne sol sııaqty bedeldi halyqaralyq uıymdar arqyly osyndaı usynys engizse, Naýryz merekesin álem elderiniń tanyp-bilýine jol ashylar edi jáne de Ortalyq Azııa men túrkitildes memleketter halyqtarynyń mádenı jáne rýhanı baılanystaryn nyǵaıta túsýge septigin tıgizeri anyq.
Urpaqtar sabaqtastyǵyn, otbasylyq qundylyqtardy, adamı qadir-qasıetterdi jáne «Qara shańyraq» qaǵıdasyn jas býynǵa darytý búgingi qoǵamnyń basty baǵyttaryna aınalǵany abzal. Mysaly, jasy úlken qarııalarǵa sálem berý, batasyn alý, ata-anaǵa taǵzym etý sekildi ádep-ǵuryptar búgingi qoǵamnyń qazyǵyna aınalýǵa tıis.
Búgingi býyn úshin qazaq halqy ejelden qadir tutqan jeti qaǵıdat basty mańyzǵa ıe. Olar – atalar dástúri – ulttyq qundylyqtar, áke-ana – ádep-ǵuryp jáne salt-sana, aǵa – qadir men qasıet, ini – izet jáne iltıpat, týǵan-týysqan – tatýlyq tóri, dos-jaran – birlik pen azamat abyroıy, kórshi-kólem – qadir men qurmet. Jurtymyzda ejelden Naýryz merekesinde úlkenge sálem berip, kónekóz aqsaqaldardyń batasyn alý dástúri bar jáne el arasyndaǵy arazdyq toqtatylyp, ulttyq birlik saltanat qurǵan. Osy salt dostyq pen tatýlyqtyń qoǵamnyń damýynyń altyn qazyǵy deýge bolady.
Aýyl desek, el desek kóz aldymyzǵa qara shańyraq, qara qazan, aqboz úı, aqylgóı ata, aq jaýlyqty ana elesteıtini haq. Jurtshylyq Ulystyń uly kúnin kóterińki kóńil kúımen, tyń serpinmen qarsy alyp, «Ulys oń bolsyn, aq mol bolsyn!» degen shynaıy tilekterin jaýdyryp jatady. Halqymyz ejelden Naýryzda aıtylǵan tilekter qabyl bolady dep, mereke barysynda ár shańyraqqa baq pen bereke tilegen.
Naýryz merekesi – adal maqsattar men aq tilekter aıy. Ult urpaǵynyń aldynda keń dalanyń kemel keleshegi, ulaǵatty urpaq tárbıeleý, jańa dáýirde jasampaz el qurý sekildi tarıhı mindetter tur. Kóńili darqan, rýhy bıik qazaq halqynyń osy bir syndarly kezeńnen de abyroımen óterine senimimiz mol. Bul senimge – atalar dástúrin tý qylyp ustaǵan, bilimdi de bilikti jas urpaqtyń ósip kele jatýy dálel.
Serik EGIZBAEV,
«Aýyl» halyqtyq-demokratııalyq patrıottyq partııasynyń tóraǵasy,
Májilis depýtaty
