Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Kóńil túpkirindegi qýanyshymyzdy serpiltken taǵy bir jaı – Memleket basshysynyń Ulttyq quryltaıdyń tórtinshi otyrysyn keler jyly Kókshetaýda ótkizý týraly usynysy. Qazir qalyń Kókshetaý eli qýanysh ústinde. «Arqada jer jetpeıdi Býrabaıǵa, Ertede qonys bolǵan Abylaıǵa» dep aqyn Maǵjannyń, «Arqanyń kerbez sulý Kókshetaýy» dep aqyn Sákenniń syr sandyq kóńilderinen jyr bolyp tógilgen kerbez Kóksheniń Ulttyq quryltaı ótkizýge tereń tarıhy da, kerim sulý tabıǵaty da jarap tur.
Biz ejelden basymyzdyń amandyǵy men asymyzdyń adaldyǵyn tilegen halyqpyz. Prezıdenttiń «Adal adam – Adal eńbek – Adal tabys» taqyrybynda keńinen tolǵap sóz sóıleýi halqymyz úshin basty qundylyqtardyń biri – adaldyqtyń bárinen bıik turar qasıetti uǵym men ustanym ekenin tanı tústik. Adaldyq pen ádildik – egiz uǵym. Kez kelgen qoǵamda álmısaqtan barsha adamzat balasynyń izdep kele jatqany osy adaldyq pen ádildik bolsa kerek. Qazirgi qoǵam osy qos uǵymdy ulttyq ıdeologııa men ulttyq qundylyqtardyń biri retinde alǵa tartyp otyr.
Quryltaıda Qasym-Jomart Toqaev: «О́tkenimen ǵana ómir súretin jurt órkenıetti el bola almaıdy. Ult sapasyn jaqsartamyz desek, bir el bolyp jańa qundylyqtar júıesin qalyptastyrýymyz qajet», deı kele ulttyń jańa kelbetin aıqyndaıtyn negizgi alty qundylyqqa toqtalýy ultymyz ben memleketimizdiń búgini men bolashaǵyn tereńinen oılaǵandyq der edim. Memleket basshysy usynyp otyrǵan alty qundylyq – Táýelsizdik jáne Otanshyldyq, Birlik jáne Yntymaq, Ádildik jáne Jaýapkershilik, Zań jáne Tártip, Eńbekqorlyq jáne Kásibı biliktilik, Jasampazdyq jáne Jańashyldyq. Bul qaǵıdalar damýy asa kúrdelene túser osy jáne aldaǵy ǵasyrlarda halqymyzdyń táýelsizdik júgin urpaqtan-urpaqqa uly mıras retinde tabystap otyrý úshin tarıhı mańyzy zor ekenin uǵynǵanymyz abzal.
Táýelsizdik jáne Otanshyldyq uǵymy árqaısysymyzdyń sanamyzda berik ornyǵýy kerek. О́tken otyz jylda jibergen qatelikterge taǵy jol bermes úshin qolǵa alǵan saıası-áleýmettik reformalardy tabysty júzege asyrýǵa tıispiz. Bul oraıda Prezıdenttiń tikeleı bastamasymen 2022 jyldyń 5 maýsymynda Konstıtýsııaǵa túzetýler engizý jónindegi referendýmnyń ótkizilgenin Táýelsizdik jáne Otanshyldyq uǵymyn bárinen joǵary qoıa otyryp, qasıetti uǵymdar esebinde tanyta túsý úshin jasalǵan qadam deýge bolady. Táýelsizdik jáne Otanshyldyq – bir-birinen ajyratýǵa bolmaıtyn egiz uǵym. О́ıtkeni Táýelsizdik degenimiz – Otan, Otan degenimiz – Táýelsizdik!
«Taǵy bir irgeli qundylyq – Birlik jáne Yntymaq», dedi Prezıdent. Halqymyz Birlik pen Yntymaq jóninde tereń oıly ári ǵıbraty mol ulaǵatty sózderdi ejelden aıtyp kele jatyr. Birlik pen yntymaq qundylyǵynyń mańyzy arta túspese, eshqashan kemip kórgen emes. Áli de solaı!
Qazir qazaq eliniń birligi men yntymaǵyn iritkisi kelip otyrǵan baqaı esepti kúshter óz ishimizde de, syrtta da joq emes, bar. «Árkim el taǵdyryna óz taǵdyryndaı qaraýǵa tıis» degen Memleket basshysy oıynyń túbinde qazaqtyń «eliń tynysh bolsa, óziń de tynysh bolarsyń» degen ejelgi uǵymy jatyr. Osy turǵydan oılar bolsaq, eldiń birligi men yntymaǵynyń shyrqyn buzýdy, ózińniń, óz úıiń men shańyraǵyńnyń shyrqyn buzýmen para-par kesirlik dep bilý kerek.
Zań jáne Tártip degen taǵy bir qundylyqty alǵa tarta otyryp Memleket basshysy: «Zań aldynda – bári birdeı. Bul – barshaǵa ortaq myzǵymas qaǵıda. Memleket júgensizdikke, tártipsizdikke jáne beıberekettikke eshqashan jol bermeıdi. Muny árbir azamat jete túsinýge tıis», dedi. Biz bul qaǵıdatty berik ustanamyz. El ishindegi tártipke árqaısysymyz jaýaptymyz. Zań men Tártiptiń túp tórkini «otbasyńda bereke bolýyn oıla, jumys ornyńdy, úı-jaıyńdy, aýlańdy retke keltir, qoǵamdyq orynda ádep saqta» degen qaǵıdalarmen ushtastyrýy tegin bolmasa kerek. О́ıtkeni otbasylyq ómirden bastap, ómirdiń barlyq salasynyń óz zańdylyqtary men qalyptasqan tártibi bar. Al Zań men Tártiptiń tereń tamyry tárbıede jatqany da aıqyn. Sondyqtan da qazirgi ýaqytta otbasyndaǵy tárbıe jaıy asa mańyzdy bolyp qala bermekshi.
Eńbekqorlyq jáne Kásibı biliktilik mańyzdy qundylyqtyń biri retinde eshqashan óziniń mánin joımaq emes. Prezıdent Ulytaýda ótken Ulttyq quryltaıdyń birinshi otyrysynda da eńbekqorlyqty ult sıpatyn aıqyndaıtyn asyl qasıetke aınaldyrý jóninde oıyn aıtqan edi. Osy joly da Eńbekqorlyq pen Kásibı biliktilikti alǵa tartýy bul máseleniń óte ózekti ekenin uǵyndyra túskendeı.
Memleket basshysy jastarymyzdyń elimizdiń kez kelgen óńirine kelip eńbek etý men shet memleketterge baryp jumys isteýdiń de esh aǵattyǵy joǵyn alǵa tartty. Bul oraıda Prezıdent: «О́z kásibin óte jaqsy biletin, oǵan ábden berilgen, eńbekqor adam ǵana tabysqa jetedi. Búginde soltústik aımaqtarda jumys kúshi jetispeıdi. Ol jaqta tegin bilim alýǵa, jaqsy jumys isteýge barlyq múmkindik bar. Memleket berip otyrǵan osy múmkindikti durys paıdalaný qajet. Biz myńdaǵan shaqyrym jerde kóship-qonyp júrgen kóshpendilerdiń urpaǵy ekenimizdi umytpaıyq. Qazirgi jastar zamanaýı kóshpendiliktiń jaqsy jaqtaryn ıgere bilýi kerek. Kóshi-qon – dúnıe júzine ortaq qalypty qubylys», deı kelip, «shetelde júrgen adamdar jańa daǵdylardy ıgeredi, jańa kásipterdi meńgeredi», dep jas býynnyń shetel asyp, tabys tabýǵa namystanbaýǵa shaqyrady.
Kelesi qundylyq – Jasampazdyq jáne Jańashyldyq. Bul – óte jyldam ári qarqyndy damyp jatqan qazirgi álemde ulttyń básekege qabiletti bolýynyń basty sharttary. Bul jóninde Memleket basshysy «Ozyq damyǵan memleket qurý úshin bizdiń azamattarymyz jańasha oılaı bilýge jáne jasampazdyqqa umtylýy kerek» degen sózimen-aq Jasampazdyq pen Jańashyldyq qundylyǵynyń ne úshin qajet ekenin jáne onyń máni men mańyzyn aıqyn ári dál anyqtap berdi.
«Aldymyzda úsh aıryq jol tur: quldyraý, toqyraý nemese órleý. Biz árdaıym órleýdi tańdaımyz». Qasym-Jomart Toqaevtyń osy biraýyz sózi búginimiz ben bolashaǵymyzdyń negizgi beınesin «Ádiletti Qazaqstan – Adal azamat – Ozyq oıly ult» degen bir-birinen bastaý alatyn ári ózara tyǵyz baılanysty úshtaǵan uǵymǵa toǵystyryp otyr. Quryltaıda aıtylǵan oılar men pikirler, Qasym-Jomart Toqaevtyń «quqyqtyq júıesi bar ádiletti memleket quramyz» degen sózi el eńsesin kóterip, bolashaqqa degen senimdi nyǵaıta tústi. Aqıqatynda, biz Prezıdent aıtyp júrgen «Jasampaz halyq bolýymyz qajet».
Jabal ERǴALIEV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
Kókshetaý
