Dombyrashy Dilmanov

Nebir almaǵaıyp zamannyń kýá­geri kıeli aspap týraly Ahmet Jubanov, Bolat Sarybaev, Aqse­leý Seıdimbek, Talasbek Ásem­qu­lov qatarly belgili óner­taný­shy­lar keńinen zerttep jazdy. Olar­dyń aıtýynsha, dombyra aspa­bynyń tarıhy tym tereńde jatyr. Sonaý saq, ǵun dáýirinen beri qolda­ny­lyp kele jatqan aspap ekeni aıtylady. Belgili túr­ko­log ǵalym Qarjaýbaı Sart­qo­jaulynyń Moń­ǵolııanyń Altaı jotasynyń bir silemi Jar­ǵalant-qaıyrqan taýynan tap­qan kóne dombyrany aıtýǵa bolady. Ǵalym qazaqtyń qasıetti qara dombyrasynyń túp atasy ekenin dáleldep, ǵylymı sarap­ta­ma jasady. Al dombyranyń ózi qazirgi bizge jetken sıpatyna deı­in kóptegen satydan ótkeni baı­qa­lady.

«Qazaqta dombyranyń eń keń taraǵan eki túri bar. Olar –  О́zbekstan, Túrik­menstan, Aýǵan­stan, Qara­qalpaqstan jerine keń taraǵan qaýaq dombyra men Je­tisý men Saryarqaǵa taraǵan qa­laq dombyra. Bizdiń oıymyzsha, «qaýaq» sózi «qabaq», ıaǵnı «as­qabaq» degen sózden shyqsa kerek. Sebebi qaýaq dombyranyń shanaǵy kóz toqtata qaraǵan adamǵa ortasynan qaq bólingen asqabaqqa uqsaıdy», dep jazady jazýshy Talasbek Ásemqulov.

Ulttyq aspaptar jasaýdyń sheberi, sonyń ishinde dombyra­ǵa kóbirek den qoıǵan Nurjan Dilmanov jasaǵan ulttyq aspaptar AQSh, Kanada, Qytaı, Mońǵolııa, TMD elderine deıin jetipti. Osy rette ulttyq aspaptyń jasalý qupııasyn surap kórgen edik.

Nurjan Qydyrbaıulynyń aıtýynsha, jaqsy dombyra jasalatyn materıalyna baılanysty. Dombyra jasaý úshin qaraǵaı, shyrsha, qaıyń, torańǵy, emen, eben, qyzyl aǵash, tut aǵashy paıdalanylady. Dombyra jasaıtyn aǵash mindetti túrde kúnge qaq­ta­lyp kebýi kerek. «Aǵash tolyq kep­pese, jasalǵan soń óziniń forma­syn joǵaltady. Úninde falsh paı­da bolýy múmkin. Jaqsy dom­by­ranyń materıaly kem degende 4 jyl kebýi kerek», dedi sheber.

Materıal daıyn bol­ǵan soń aǵash­tar arnaıy aramen kesilip, jony­lyp, dombyra forma­sy­na keledi. Kesilgen aǵash ­arnaıy peshte ystyq ­temperatýramen ıiledi. Dom­by­ra eki túrli ádispen jasala­dy. Qu­rama dombyralardyń shana­ǵy juqa tilshelerden quralyp ja­salsa, biteý dombyra tutas oıy­­lady. N.Dilmanovtyń aıtýynsha, qońyr úndi dombyra oıylyp
 jasa­lady.

«Kóbine-kóp dáýlesker kúı­shiler oıylyp jasalǵan dom­by­raǵa tapsyrys beredi. О́ıtkeni ata-babamyzdan qońyr ún sondaı dombyradan shyǵady. Qandaı eksperıment jasasa da, kásibı dombyrashylar oıylǵan dombyraǵa qaıtyp kele jatyr», dedi ol.

Sonymen qatar oıylyp ja­sal­­ǵan dombyrany jasaý tásili – kúr­­deli. Sheberdiń aıtýynsha, dom­­byra úniniń tazalyǵy qaq­­­pa­ǵy­nyń jabylýyna baılanys­ty. «Dy­bystyń terbelisi, úni, uzaq­ty­­ǵy qaqpaqqa tikeleı baılanys­ty. Qaqpaqtar shyrsha aǵashynan ja­­sa­lady. Sebebi shyrsha – eń akýs­­tı­kalyq materıal», dedi N.Dilmanov.