Tarıhta Abylaı hannyń bozbala shaǵynda-aq qalmaq batyryn jer jastandyrǵan eren tulǵasy, Raıymbek batyrdyń iriligi men jankeshti erligi, Qabanbaı batyrdyń asqaq tulǵasy týraly jıi aıtylady. Otarshylyqqa alǵashqylardyń biri bolyp qarsy shyqqan Isataı men Mahambet erligi de – qazaq balasynyń rýhyn qaıraǵan has erlik, tulǵalyqtyń abzal úlgisi.
«Berkinip sadaq asynbaı,
Birtindep jaýdy qashyrmaı,
Biltelige dop salmaı,
Qoramsaqqa qol salmaı,
Qozy jaýryn oq almaı,
Atqan oǵy joǵalmaı
...Erlerdiń isi biter me?» – degen aqynnyń bitim bolmysy iri, rýh aldaspany joǵary bolǵan desedi. Al azattyq shyraqshysy Isataı batyrdyń anasy ulyna júkti shaǵynda jylanǵa jerik bolǵan eken. Tezek terýge shyqqanda Naǵıbala ana dalada jorǵalaǵan jylandy ustap, tirideı jutqan desedi.
Alyptyq pen irilik syrt pishimmen ǵana ólshenbese kerek. Naǵyz qazaq eriniń daralyǵy júreginiń túktiligi men parasatynda. Birde dańqy ozǵan saıasatker Ýınston Cherchıll ǵulama ǵalym Qanysh Sátbaevqa: «Barlyq qazaqtar siz sııaqty suńǵaq boıly, batyr tulǵaly ma?» degende, ǵalym: «O, joq, qazaqtardyń ishindegi eń kishisi – men. Halqym menen de bıik!» dep jaýap qatypty. Iá, halqymyz bıik bolmasa, jahandaǵy toǵyzynshy aýmaqty ıelener me edik?
«Bul qazaqta jigitter bar nar qasqa,
Jarqyldaǵan almas pa.
Deısiń-aý, deısiń sen ony,
Aıyryp ketse jol basqa,
Orny tipti tolmas ta».
Tólegen Aıbergenov jyrlaǵan sondaı nar qasqa erdiń biri – Jumabek Táshenov. Jeke bas muratynan ulttyq maqsat pen adamdyq turpatty artyq qoıǵan qaıratker urtynan ot shashyraǵan qaharly ókimetke qarsy turdy. Súıemdeı jer úshin arpalysqan babalar amanatyna adaldyq edi bul. Jylqysy men hanymyn syıǵa berse de, qara jerge kelgende qasarysyp baqqan Móde qaǵannan qalǵan joralǵy edi.
«Qazaǵymnyń tarıhynda sur beleń,
Tyń ıgerý degen týdy dúrbeleń.
Sol jyldarda áıgi boldy Táshenov,
«Tyń ólkesin» Reseıge bermegen.
Syr bermese keńestik sum soıylǵa,
О́z basy emes, el turdy onyń oıynda.
Býrabaıda Jekebatyr sekildi,
Uıyqtap jatyr Syrdarııa boıynda», – dep jyrlaǵan kórnekti aqyn Kákimbek Salyqov atpal erdiń aıbarly bolmysyn aıshyqtaıdy. Táshenov tulǵasy esti ulannyń jigerin janyp, babalaryndaı myqty bolýǵa tárbıeleıdi.
Reseı patshaıymy II Ekaterına «Qazaqtar ózderiniń kim ekenin bilse, álemdi jaýlap alar edi» dep beker aıtpaǵan. Semenov-Tıan-Shanskııdiń: «Bulardy oqytýdyń qajeti joq. Salt-dástúrleri túgel tunyp turǵan bilim!» degeni de beker emes. Halqynyń ótkeninen bilim jınaǵan qazaq jastary tamyrynyń sonshalyqty tereń ekenin, óziniń parasatty halyqtyń perzenti ekenin anyq sezine almaq! Ár qazaq balasy túp-tamyryn tanysa, ulttyq qundylyǵyn baǵalasa, kisige at ústinen sálem berer pańdyqqa, tektilikke qol jetkizeri aqıqat.
2016 jyly erejesiz jekpe-jekten WBK tujyrymy boıynsha Qytaıdyń Shanhaı qalasynda halyqaralyq týrnır ótken-di. Jetpis kılo salmaq dárejesinde óner kórsetken elimizdiń saıypqyrany Aıbek Nurseıit pen Qytaıdaǵy qandasymyz Ǵabıt Turǵanbek aqtyq synǵa joldama alyp, sharshy alańǵa shyqty. Qazaqtyń qos perzenti judyryqtaryn túıistirgen soń, segiz buryshty alańdy aınalyp, sharasyz kúı keshti. Julqylasqan bolady, biraq judyryq jumsamaıdy. Tiresken bolady, biraq bir-birin tópelep soqpaıdy. Aqyrynda qos sportshy «beıádep qylyǵyna» bola tóreshilerden tómen baǵa alyp, saıys toqtaıdy. Altyn beldik jaıyna qalady. Mine, qazaqy namys! Ulttyq bolmys! О́kpege qısa da, ólimge qımaıtyn qazaq balasynyń bir-birine degen janashyrlyǵy, meıirimdiligi! Keıin otandasymyz Aıbek Nurseıit óz suhbatynda: «Árıne, men týrnırden elime kók týdy jelbiretip, jeńispen oralǵym keldi. Biraq aqtyq synda baýyrmaldyqty sporttaǵy jeńisten, sporttyq qaǵıdattan joǵary qoıdym. Baýyrymdy urý maǵan ersi kórindi» dese, qaısar qandasymyz Ǵabıt Turǵanbek: «Jekpe-jek barysynda Aıbek baýyrymnyń kózinen maǵan degen meıirim shýaǵy tógilip turdy. Baýyrmaldyǵymyzdyń arqasynda bir-birimizge soqqy jasaı almadyq» dep aǵynan jarylady.
Sirá, qazaq bolý degenimiz – jannyń kúıi. Dórekilikten ada, menmendikten alys, birde jylqydaı asaý, birde qoıdaı qońyr minez tanytý – qazaqylyqtyń tańbasy. Keıde ártúrli juqpa minezder kolleksııasynan sharshaǵanda, aýylǵa baryp, ata-ájelerimizdiń «aınalaıyn» degen sózin estýdi saǵynatynymyz da sondyqtan bolar.
