Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Sýbsıdııalaýdyń jańa tetigi
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparovtyń sózine qaraǵanda, bıylǵy egis alqaby 23,8 mln ga quraıdy. Mınıstr onyń ishinde bıdaıǵa 13,3 mln ga jer bólinbek. Mınıstrdiń aıtýynsha, bıdaı alqaby bıyl byltyrǵydan 429 myń ga-ǵa qysqarǵan. Bul rette áleýmettik mańyzy bar, joǵary rentabeldi daqyldar kólemin arttyrý kózdelip otyr. Atap aıtqanda, bıyl 3,2 mln gektar alqapqa maıly ónimder egiledi. Condaı-aq kúnbaǵys sııaqty áleýmettik mańyzy bar daqyldardyń kólemin 60 myń gektarǵa ulǵaıtyp, jalpy alqapty 1,2 mln ga-ǵa deıin, qant qyzylshasyn 12 myń gektardan 25 myń ga-ǵa deıin jetkizý kózdelgen.
Mınıstr dándi, kókónis-baqsha daqyldary men kartoptyń josparlanǵan kólemi ishki naryqtyń qajettiligin tolyq qamtamasyz etýge múmkindik beretinin aıtty. Sonymen qatar jemshóp daqyldarynyń aýdany 3,2 mln ga-ǵa deıin ulǵaıady. Egis jumystary qazirgi kúnde Túrkistan, Jambyl, Qyzylorda oblystarynda, al mamyr aıynyń ekinshi onkúndiginde tutas elde jappaı egý naýqany bastalady.
Energetıka mınıstri Almasadam Sátqalıev dıqandardy arzandatylǵan dızel otynymen qamtamasyz etý jaǵdaıy týraly baıandady. Búginde aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge 340 myń tonna dızel otynyn jetkizý kestesi bekitilgen. Baǵa barlyq 20 óńirde 2023 jylǵy deńgeıde qaldy – QQS-men lıtri 250 teńge. Bul bólshek saýda qunynan 15%-ǵa tómen.
Premer-mınıstr egis naýqanyn sapaly ári ýaqtyly júrgizý maqsatynda Úkimet qajetti sharalar qabyldaǵanyn aıtty. Atap aıtqanda, «Keń Dala» baǵdarlamasymen jeńildikpen 140 mlrd teńge nesıe beriledi. Sondaı-aq jergilikti bıýdjetten qosymsha 100 mlrd teńge bólinedi. Oǵan qosa forvardtyq satyp alýǵa 40 mlrd teńge, sýbsıdııalar túrinde 95,4 mlrd teńge qarastyrylǵan.
Úkimet basshysy sýarmaly alqaptardy keńeıtý, egis alqaptaryn ártaraptandyrý jáne qajetti statıstıkalyq derekterdi ózektendirý kerek ekenine nazar aýdardy. Bul baǵyttaǵy jumys aı saıyn Úkimette qaralady. Oǵan qosa elimizde sapaly tuqym qory men tuqymnyń ımportyna táýeldilik boıynsha da problema jetkilikti. Importqa táýeldilik bar ekeni de belgili. Ásirese bul shaǵyn jáne orta sharýashylyqtar úshin ózekti.
«Fermerler jaqsy tuqymǵa qol jetkizý múmkin emesin aıtyp, shaǵymdanady. Azyq-túlik korporasııasy jınaqtalǵan qordan keminde 200 myń tonna tuqymdy muqtaj fermerlerge taýarlyq nesıe túrinde bólýi kerek. Bizdegi klımattyq jaǵdaılarǵa tózimdi, ózimizde shyǵarylatyn tuqymdyq qordyń kólemin ulǵaıtý qajet. Sonymen qatar agrotehnologııalyq talaptardyń saqtalmaýy da ónimniń kólemi men sapasyna keri áserin tıgizip otyr. Eń aldymen, bul – mıneraldy tyńaıtqyshtardyń, pestısıdter men ósimdikterdi qorǵaıtyn basqa da quraldardyń qajetti mólsherin qoldanýǵa qatysty másele. Bizde tyńaıtqyshtardy qoldaný deńgeıi ǵylymı qajettiliktiń nebári 21%-yn ǵana qurady», dedi O.Bektenov.
Bıyl topyraqqa 1,5 mln tonnaǵa jýyq tyńaıtqysh engizý josparlanǵan. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi sýbsıdııalaýdyń jańa tetigin ázirledi. Onyń aıasynda sharýalarǵa arzandatylǵan tyńaıtqyshtar aldyn ala beriledi. Tyńaıtqyshtardy ákimdikterdiń kepildigimen bólip berý máselesi zaýyttarmen pysyqtalyp jatyr. Úkimet basshysy Prezıdent bul kórsetkishti barynsha ulǵaıtý týraly naqty mindet qoıǵanyn eske saldy. Jospar boıynsha bıyl tyńaıtqyshtardy qoldaný deńgeıin 46%-ǵa jetkizý qajet. Ol ári qaraı, ıaǵnı ǵylymı talaptar tolyq oryndalǵansha turaqty túrde ósip otyrýǵa tıis.
Mınıstrlikterge naqty mindet júkteldi
Otyrysta aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń tozýy týraly másele kóterildi. Qazirgi tańda jalpy tehnıka parkiniń tozýy shamamen 75%-dan asatyn kórinedi. Osyǵan oraı Premer-mınıstr otandyq dıqandardyń jańa tehnıka satyp alýyn jeńildetip, sybaılas jemqorlyq táýekelderin azaıtý qajettigin qadap aıtty. Atalǵan máseleni sheshý úshin fermerdiń ózi tólep kelgen alǵashqy 15% jarnanyń ornyna tikeleı lızıngtik kompanııaǵa ınvestısııalyq sýbsıdııa salynýǵa tıis ekenin meńzegen ol, bul shara sharýalarǵa óziniń aınalym qarajatyn saqtap qalýǵa múmkindik beretinin aıtty.
«Fermerler ózine tıesili sýbsıdııalardyń tym keshigip tólenetinine narazylyq bildirip júr. О́tken jylǵy sýbsıdııalar boıynsha qaryz 160 mlrd teńgeden asyp ketti. Bul qarajatty egis jumystaryna jaratýǵa bolatyn edi. Jeńildikti dızel otynyn úlestirý barysy da erekshe baqylaýda bolýǵa tıis. Alypsatarlyqqa jáne qoldan tapshylyq jasaýǵa jol bermeý kerek», dedi Premer-mınıstr.
Sóıtip, atalǵan máselelerdiń qorytyndysy boıynsha birqatar naqty tapsyrma berdi:
- Energetıka, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrlikteri men oblys ákimdikteri arzandatylǵan otynnyń bólingen kólemin jetkizýdi baqylaýǵa alyp, operatorlar ony der kezinde tıep-jóneltý jumystaryn qamtamasyz etýge tıis.
- Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi oblys ákimdikterimen birge egis alqaptaryn ártaraptandyrý jumystary aıasynda jemshóp daqyldarynyń qajetti kólemin egýdi uıymdastyrýy kerek.
- Sý resýrstary mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen birge vegetasııalyq kezeńde ońtústik óńirlerdi sýarmaly sýmen turaqty túrde qamtamasyz etý jóninde sharalar qabyldaýy qajet.
- Ulttyq ekonomıka, Qarjy mınıstrlikteri jáne «Báıterek» holdıngi 1 mamyrǵa qaraı aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń jeńildikti lızıngin qarjylandyrýǵa qarajat bólsin. Onda túpkilikti qaryz alýshy úshin mólsherleme 5%-dan aspaýǵa tıis.
- Qarjy, Ulttyq ekonomıka, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrlikteri zamanaýı agrotehnologııalardy saqtaýdy yntalandyrý maqsatynda 1 maýsymǵa deıin tıisti sýbsıdııalar bólý máselesin sheshýge mindetti.
