Iаǵnı eýrazııalyq keńistikte ımperııa qurǵan ǵun babalarymyzdan qalǵan iz kóp. Sonyń biri – olardyń qorǵan-keshenderi. Álemde osyndaı iri 13 qorǵan bar. Osylardyń 9-yna qazba jumysy júrgizilgen. Nátıjesinde, 30 myńǵa jýyq irili-usaq artefakt tabylypty. Osylardyń 5-eýi sadaq, ıaǵnı ǵun sadaǵy. Jýyqta Ulanbatyr qalasyna barǵan saparymyzda Shyńǵys han mýzeıinen bútin kúıde tabylǵan ǵun sadaǵyn (bes sadaqtyń biri) kórdik.
Atalǵan jádigerge qatysty jańǵyrtpa jasaǵan maman, «Erıın gýrvan naadam» («Er jigittiń úsh óneri») atty jekemenshik kompanııa jetekshisi Batmýnke Tómórhýýdiń aıtýyna qaraǵanda, bul óte jaqsy jasalǵan, ǵylymı tilmen aıtqanda, «ǵundardyń kúrdeli sadaǵy» eken.
Jádiger týraly sıpattamada: sadaqtyń ózegi – aǵash, astary – múıiz, jon tártesine taramys jelimdelip jasalǵan. Sondyqtan «múıiz astarly, taramys qaptamaly» sadaq dep atalady. Mundaı sadaqtyń ereksheligi – at ústinde otyryp, qozǵalystaǵy nysandy atýǵa qolaıly. Onyń syrtynda suǵy uzyn, ıini qysqa bolǵandyqtan mergen artyna burylyp nemese eki qaptalyna kezek-kezek aýdarylyp, qımyl jasap atýǵa qolaıly. Uzyndyǵy 140-160 sm shamasynda dep jazylǵan.
«Azııa qurlyǵynda kezektesip ulys qurǵan keıingi túrki, uıǵyr, qımaq, qyrǵyz, mońǵoldar ózderiniń sadaǵyn alǵashqy dál osy ǵun sadaǵy negizinde damytty. Mysaly, b.z. V-VI ǵǵ. paıda bolyp, jurtty aýzyna qaratqan «túrki sadaǵy» – osynyń jalǵasy. Sadaqtyń serpini qatty bolý úshin túrkiler ǵun sadaǵyn sál kishireıtip, at ústinen atýǵa yńǵaılap jasady. Osylaı ýaqyt óte kele sadaqtyń suǵy men ıininiń ishi-syrty men baýyr-jonyna múıiz japsyrmalar qaptalyp, jetildirildi», deıdi mamandar.
