Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Digital Bridge» forýmyndaǵy baıandamasynda jasandy ıntellektiniń budan bylaı ǵylymı fantastıka emes, ómirdiń aqıqatyna aınalatynyn aıtqan edi. «Kezinde elektr jaryǵy men ınternetti oılap tabý tirshiligimizdi qalaı túbegeıli ózgertse, jasandy ıntellekti tehnologııasynyń yqpaly da dál sondaı orasan zor. Ol adamzattyń turmys saltyn múldem basqa arnaǵa buryp, jumys úderisterin avtomattandyrady. Sondyqtan qysqamerzim ishinde jasandy ıntellektini damytý úshin barlyq jaǵdaıdy jasaý qajet», dedi Prezıdent. Bul sózden jasandy ıntellekt bolashaqtyń tehnologııasy ekenin anyq túsindik. Qazirdiń ózinde birneshe sala jańa sıfrlyq júıege qarqyndy túrde kóship jatyr. Tasqyny qatty aqparatty ıgerý úshin BAQ ókilderi de jasandy ıntellektiniń tetikterin meńgerýge kiristi. Jýrnalıst, IT mamany Meıirjan Áýelhanuly da endigide jasandy zerdeniń tilin tapqan adamnyń óz salasynda ozyq bolatynyn aıtady.
– Jasandy zerdeniń jýrnalısterge paıdaly tustary óte kóp. Men keıbirine toqtala keteıin. Birinshiden, jýrnalıster qaýymy únemi aqparat aǵynynda júredi. Sol kóp aqparatty jınaý úshin JI taptyrmaıtyn kómekshi qural. Ekinshiden, belgili bir tıptegi jańalyqtardy, mysaly, sporttyq nátıjeler men qarjylyq esepterdi JI arqyly avtomatty túrde jazýǵa bolady. Bul da jýrnalısterge ýaqyt jaǵynan úlken kómek. Úshinshiden, jasandy ıntellekt negizinde jumys isteıtin algorıtmder oqyrmandardyń qyzyǵýshylyǵyn taldap, anyqtaý arqyly jekelendirilgen jańalyqtar tizbegin usyna alady. Bul oqyrmandardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrady, – deıdi M.Áýelhanuly.
Sarapshylardyń aıtýynsha, keleshekte ár tilshiniń robot kómekshisi de paıda bolýy múmkin. Ol túsirilgen vıdeony montajdaýǵa, sapasyn tekserýge, mátindi redaksııalaýǵa, aqparattardy irikteýge, tipti qosymsha túsirilimder jasaýǵa kómektese alady. Bunyń barlyǵy qaryshtap damyp jatqan sıfrly tehnologııa arqasynda júzege asady. Qazirdiń ózinde elimizde telestýdııalyq habarlardy jasandy ıntellekt júrgizetin júıe iske qosyldy. Atap aıtsaq, «Túrkistan» telearnasynda Kúnshýaq Tabıǵatqyzy esimdi «robot» qyz kún raıynyń boljamy aıdaryn júrgizedi. Tap solaı «Qyzylorda» telearnasyndaǵy aýa raıyn Aıjan Syrqyzy esimdi jasandy júrgizýshi baıandap otyrady. Jalaqy tólemeıtin, aýyryp qalmaıtyn, daýysy, máneri buzylmaıtyn, boıanbaıtyn júrgizýshi qaı jaǵynan alyp qarasańyz da tıimdi. Budan biz aldaǵy ýaqytta jýrnalıstıka men sıfrly tehnologııa tyǵyz qarym-qatynasta damı túsetinine anyq kóz jetkizdik. Endi biz buǵan qýanýymyz kerek pe, joq qorqýymyz kerek pe? Qyzmetkerdiń jumysyn jeńildetse qýanamyz, tartyp alsa qorqamyz, árıne. Biraq adamnyń aty adam ǵoı. «Qalaı bolǵanda da jasandy zerde adamnyń baqylaýyndaǵy tárbıelengen qural bolýy kerek», deıdi mamandar.
– Qazirgi tańda jaı ǵana jańalyqshy jýrnalıst bolý mańyzdylyǵy osy jasandy ıntellektiniń paıda bolýymen qatty tómen túsip ketti. Nege? О́ıtkeni jańalyq «Ne boldy?», «Qaıda boldy?» degen eki-aq suraqqa jaýap beredi. Al jasandy zerde siz izdegen búkil aqparatty hronologııasymen, usaq-túıegine deıin adamnan artyq jınap bere alady. Kerek deseńiz ınternettegi búkil beıne, aýdıo jazbalardyń bárin jıystyryp, ıllıýstrasııamen de maqala jazyp bere alady. Biraq ol saraptama jasaı almaıdy. Al saraptama «Ne úshin boldy?», «Endi ne bolady?» degen suraqtarǵa jaýap beredi. Bul ázirshe jasandy ıntellektiniń qolynan keler emes. Iá, biz áleýmettik jelige jyldamdyqty, jańalyq jazýdy jasandy ıntellektige berip qoıdyq. Sol sebepti qazirgi tilshiler jasandy zerdeniń tilin taýyp, ony ýysynda ustap, básiniń bıik ekenin kórsetý úshin qalaıda saraptamashy jýrnalıske aınalýy kerek, – deıdi telejúrgizýshi Ardaq Qasymhan.
Biraq jasandy zerdeniń búgingi qarqynynan úrkip, erteńgi bet alysynan qorqyp otyrǵan mamandar da az emes. Qyńqyl-syńqyly kóp adam balasynyń ornyna aıtqandy eki etpeıtin temir-tersekti jumysqa alatyn úrdis qalyptassa, nendeı zaman ornyǵady dep qamyǵady olar. Bul taraptaǵy ýaıym-qaıǵy, qorqynysh-úreı múldem negizsiz demeımiz. Adam balasyna tán birneshe qabiletti boıyna sińirgen jasandy ıntellektiniń taıaý bolashaqta birtalaı kisini úırenshik jumysynan yǵystyryp, shetke qaǵatyny daýsyz aqıqat.
– Eń qyzyǵy, basqa-basqa, jasandy ıntellekt sport kommentatorlarynyń nanyna ortaqtasýy múmkin degen joramal oıyma kirip te shyqpapty. Ýaqyt dáleldegendeı, adamdarǵa qaraǵanda tehnologııa jyldam damıtynyn baıqadyq. Sondyqtan kúnderdiń kúninde jasandy ıntellekt tikeleı oıyndy qarap otyryp ta súıemeldeıtin kúnge áne-mine kelip qalýymyz ábden kádik. Meniń oıymsha, endi FIFA bolsyn, boks, golf, tennıs sııaqty barlyq sporttyq oıyndarda eki daýys usynylatyn bolady. Adam kommentator jáne JI kommentator. Ágárákı, sizge adamnyń daýsy men sózi unamasa, onda JI-ge aýysa alatyn fýnksııa bolady. Al odan da kishkene ýaqyt ótken soń, ıaǵnı, jasandy ıntellekt modelinde emosııa paıda bolǵanda, adamdy tolyq almastyrýy ábden kádik, – deıdi IT mamany T. Bektur.
Buqaralyq aqparat quraldary ókilderine jasandy ıntellekt ákeletin endigi qaýip dıpfeıkke qatysty. Ashyp aıtsaq, dıpfeık – jasandy ıntellekt kómegimen óńdelgen foto, beıne nemese aýdıojazbalar. Bul tehnologııa adamdardyń beınelerin paıdalanyp, olardy sóıletip, kez kelgen daýysty salady, sonymen qatar eshqashan aıtpaǵan sózderdi aıtqyzýy múmkin. Dıpfeık alǵashynda 2017 jyly «Reddit» áleýmettik jańalyqtar saıtynda paıda boldy, biraq qarapaıym qoldanýshyǵa qoljetimsiz edi. Alaıda bıyldan bastap, dıpfeık jasaıtyn baǵdarlamalar barlyq ınternet qoldanýshylarǵa qoljetimdi bolyp, keńinen taralyp jatyr. Bul – elimizdegi ǵana emes, dúnıejúzindegi túıtkildi másele. Mysaly, Ulybrıtanııa bıligi de osy jyldyń ekinshi jartysyna josparlanǵan saılaýdyń ádil ótýine jasandy ıntellekt keri áser etedi dep qaýiptenedi. О́ıtkeni keıingi ýaqytta saıasatkerlerdiń jasandy ıntellekt arqyly jasalǵan jalǵan beıne men aýdıojazbalary jelide qaptap ketken. Qysqasy, ótirik pen shyndyqtyń arajigin ajyratý qıyndaı túsedi.
Sondaı-aq jasandy zerdege artyq súıený – jýrnalısterdiń kreatıvtiligin, synı turǵydan oılaý qabiletterin jáne kásibı daǵdylaryn álsiretýi múmkin. О́ıtkeni daıyn asqa – tik qasyq bolǵan mamannyń oılaýdan qalatyny belgili. Odan bólek jasandy ıntellekt jasaǵan kontenttiń artýy, onyń ishinde maqalalar, fotosýretter men beıneler, medıanyń jalpy senimdiligin tómendetýi múmkin. Oqyrmandar kontenttiń avtoryna adam ba, álde mashına ma dep kúmánmen qaraı bastaıdy.
Ári jýrnalıst ári IT mamany Meıirjan Áýelhanulynyń aıtýynsha, jýrnalıstıka qaýymdastyǵy jáne buqaralyq aqparat quraldary jasandy zerdeni qoldaný arqyly barlyq múmkindikti baǵalaýy kerek. Sonymen qatar onyń qaýipterin basqarý úshin etıkalyq sharalardy qabyldaýǵa tıis. Bul – óz kezeginde, aqparattyń sapasyn jaqsartyp, jýrnalıstıkanyń mańyzdy qyzmetin, ıaǵnı aqparattyń obektıvti jáne jaýapkershilikpen taratylýyn qamtamasyz etýge kómektesedi.
Minekeı, paıdasy pildeı, zııany zildeı jasandy ıntellekt degenimiz osy. Qoldana alsań – ıgiligiń, qoldana almasań – qıǵylyǵyń. Halyq aqyny Qarasaqal Erimbet aıtty deıtin «Qyzǵanar ıtaıaǵyn qutyrǵan ıt, qabady óz ıesin saq bolmasa» degen sózi de osy bir aqıqatqa jeteleıdi.
Bekzat QULShAR,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ stýdenti
