Foto: Bolat Aıtmolda
Quryltaı tórinde meni qoǵamda aıryqsha orny bar, sóz bastasa halyqty uıytar sheshen, kósh bastasa eldi erter kósem, rýhanııat álemindegi áıgili tulǵalardyń búgingi keskin-kelbeti men jaýapkershiligi qatty oılandyrdy. Osy oraıda «Qazaq oqyǵanyn syılaıdy, sońynan eredi. Qazaqty týra jolǵa bastaıtyny da, adastyratyny da oqyǵany», degen Júsipbek Aımaýytulynyń sózi oıǵa oralady. Qaı dáýirde de, qandaı tarıhı kezeńde de qoǵamnyń negizgi qozǵaýshy kúshi – zııalylar. Rasynda, Maıqy bıdiń:
«Betege ketse, bel qalar,
Bekter ketse, el qalar,
Birligiń ketse, neń qalar?..», degen naqyly dál búgingi tańda tipti ómirsheń bolyp tur.
Keshegi Altyn Orda men búgingi Aq Ordaǵa deıin Qazaq eliniń júrip ótken kúngeı-teriskeıli tarıhynda qara halyqqa jaryq syılap, jol nusqaǵan, úmitin úkilep, jiger bergen tulǵalar az emes.
Al esimi elge máshhúr búgingi keıbir tulǵalarymyz, aqsaqaldarymyz, tarıhshylarymyz, jazýshylarymyz aı-kúnniń amanynda bolary bolyp, boıaýy sińgen túrli oqıǵa týraly aıtysyp, tartysyp áli júr. Alash kósemderi men keńes qaıratkerlerin qaǵystyryp, qyl aıaǵy Shyńǵys hannyń tegine talasyp, óspeıtin eldiń balasyndaı ónbeıtin daýdy qýyp, «óletuǵyn taı úshin, kóshetuǵyn saı úshin» biriniń qoly biriniń jaǵasynda júrgen jaǵdaılardy da aqparat quraldary men áleýmettik jelilerde az kórip júrgen joqpyz. Prezıdent sony meńzese kerek.
Turar Rysqulov pen Sultanbek Qojanovty, Sáken Seıfýllın men Alashordany, Maǵjan Jumabaev pen Sábıt Muqanovty, Dinmuhamed Qonaev pen Jumabek Táshenevti bir-birine qarsy qoıyp, eldiń ishin ala taıdaı búldirip, bólip-jarý kimge qajet? Olardyń baǵy men soryn, bary men joǵyn jarystyrǵannan búgingi urpaqqa qandaı úlgi? Qandaı ónege?
Ár tulǵanyń óz bıigi bar. Bir tulǵany kóterý arqyly ekinshi tulǵaǵa kóleńke túsirýdiń túkke keregi joq.
Barrıkadanyń qaı qaptalynda bolsa da, Qazaq eliniń táýelsizdigi jolynda barmaǵy shaınaýda, basy aıdaýda ketken tulǵalardyń bári óz aldyna bir-bir asqar taý. Árqaısysynyń óz taǵdyry bar. О́z súıinishi, óz kúıinishi boldy. Olardyń kúres túrleri ártúrli bolǵanymen, túpki maqsat bir edi. Bári Ulttyq murattar jolynda, qazaqtyń haqy úshin kúreste ómirin sarp etti. «Basyna as quıyp, sabyna qaraýyl qoıǵan» zamanda ult bolyp uıysyp, jurt bolyp jumylýdy kóksedi olar.
Búgin tulǵalardy jarystyratyn, alystyratyn zaman emes, Ulttyq murattardy tabystyratyn zaman!
Osy oraıda marqum Nesipbek Aıtulynyń:
«Aǵalar-aı!
Barynda az ǵumyrdy baǵalamaı,
Abaısyz adaspańdar bir-birińnen,
Jaryqta jaınap turǵan samaladaı.
Bolǵanda halyq – teńiz shalqyp jatqan,
О́zderiń shyryldaıtyn shaǵaladaı.
Aýylyn pendeliktiń jaǵalamaı,
Basyna bir tóbeniń jınalsańshy,
Andyzdap, ár butany saǵalamaı.
О́zderiń qonaqtaıtyn báıterektiń,
Tamyryn baltalamaı, aralamaı.
Shoqyǵa shyqsańdarshy han kóterip,
Tartysyp bir-birińdi tabalamaı!
Qaıran, aǵalar-aı...»,
degen óleń joldary eriksiz eske túsedi.
Prezıdenttiń Atyraý alabynda aıtqan «Elimizde kózi ashyq, kókiregi oıaý, bilimdi jastar kóp. Olardyń boıyna asyl qasıetterdi sińirýimiz qajet. Men zııaly qaýym ókilderiniń bir-birine árdaıym tilektes bolǵanyn qalaımyn. О́zara janashyr bolý – elge janashyr bolý degen sóz. Usaq-túıek áńgimeni qoıyp, Qazaqty bólip-jarmaı, jalpyulttyq deńgeıde oılaýǵa umtylaıyq!» degen júrekjardy tilegin baıtaq Qazaq dalasyndaǵy kósh bastaǵan el aǵalary uran sekildi qabyldasa degen nıetimdi jetkizgim keledi.
Qazaq halqy taǵdyrsheshti sátterde Abaıǵa, aqyn jazyp qaldyrǵan jalǵyz kitapqa júginip otyrǵan. Ult zııalylary uly oıshyldyń «Birińdi, qazaq, biriń dos, Kórmeseń, istiń bári – bos» degen sózin asqan jaýapkershilikpen sezinetin sát keldi.
Janarbek ÁShIMJAN,
Májilis depýtaty
