Bási joǵary bastama

Qurylǵanyna bıyl bes jyl bolǵan kásiporyn osy ýaqyttyń ishinde óz baǵytynyń qyr-syryn egjeı-tegjeı zerttep, tolaıym meńgerip, naryq aıdynynda aty shyǵa basta­ǵan. Mamandardyń pikirinshe, seriktestik ónimderi álemdegi ozyq úlgilerden esh kem emes. Osy arada ónim túrleri týraly sál ǵana taratyp aıta ketelik. Mundaǵy súzgiler tórt baǵytta shyǵarylady. Aýrýhanadan bas­tap iri óndiris oshaqtary da seriktestiktiń ónimderine zárý. Aýadaǵy shań-tozań­dy tazartyp, jeldetetin súzgi­ler osy baǵytta uzaq jyldan beri jumys isteıtin Bela­rýs, Qytaı, Reseı kompa­nııa­larymen ádil básekege túsip, shashasyna shań juqtyrmaı keledi.

Seriktestiktiń quryltaıshysy – Býrabaı baýraıyndaǵy Máde­nıet aýylynyń týmasy Indıra Nurlan. Quryltaıshynyń aıtýy­na qaraǵanda, óndiris oshaǵyn ornalastyrý týraly elimizdiń birqatar óńirinen usynys túsken eken. Áıtse de týǵan jeriniń topyraǵynda tý tigýdi qalaǵan. Se­bebi elge sharapatyn tıgizýdi jón kórgen.

Jańa óndiris oshaǵy ashyl­ǵan­nan keıin jańa jumys oryndary paıda bolady, aýdan bıýd­jetine qyrýar salyq tólenedi. Aıtpaqshy, qazir kásiporyn aýdan­daǵy qomaqty salyq tóleıtin óndiris oshaqtarynyń aldyńǵy qatarynda.

Jaǵymdy jańalyq týraly oı ushqyny osydan bes jyl buryn laýlaǵan. Bolashaq saıasattanýshy, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń túlegi Polshada magıstratýrada oqyp júrip osyndaı kompanııada menedjer bolyp jumys isteıdi. Sharýaǵa myǵym sheteldegi istiń qyr-syryn meńgerýge tyrysqan. О́ndiristik súzgiler qalaı óndiri­le­di, óz elinde qajet bola ma, eń bastysy, dál osyndaı jumysty qolǵa alsa, otandyq óndiristiń keńinen qanat jaıyp, óristeýine yqpal etýi múmkin be? Qyrýar jaıdy zerek kóńiline túıgen, aqyl tarazysyna salyp bezbendegen. Elge oralǵan soń óz kóńilin baýraǵan polıak kompanııasynyń basshylyǵymen habarlasyp, Qazaqstanda ókildik ashý týraly usynysyn jetkizgen. Qalaı bolǵan kúnde de nar táýe­keldi qajet etetin is edi.

Túpki nátıjeniń túbegeıli jemis bere­tinine kózi jetip tur. Tyńǵa túren salýdyń ońaı emes­tigin de túsinedi. Aldymen eýropalyq ónimderdi el sheńberinde nasıhattaýdy qolǵa aldy. Suranys surapyl eken. О́nimniń qanshalyqty qajet ekendigin túsingen soń, 2019 jyly súzgi óndiretin kásiporyn ashýǵa bel býdy. Osy arada ekpin túsirip aıta ketetin bir jaı, balamasy joq baǵaly bastama memleketten eshqandaı kómek suramaǵan. Bar sharýany óz qarajatymen uıymdastyryp, jolǵa qoıǵan.

Kásiporynnyń tehnıkalyq dırektory Mediǵat Ybyraevtyń aıtýyna qaraǵanda, seriktestik ónimderi súzginiń ondaǵan túrin shyǵarady. Olar – jeldetý júıeleri, óndiristik kásiporyn­darǵa arnalǵan aýqymdy súz­giler. Tamaq ónerkásibinde qol­danylatyn suıyqtyqty da súzý­ge qajet. Shyǵarylǵan bar­lyq ónimniń sapasyna kepildik beri­ledi. Kompanııa shetelden tek arnaıy tehnıkalyq matany ǵana satyp alady, basqa qajetti komponenttiń bári – otandyq óndiristiń ónimi.

Bizben tildesken kezinde tehnı­kalyq dırektor seriktestik ónim­deri týraly taratyp aıtyp berdi. Tapsyrys berýshiler qatarynda «Qazaqmyrysh» seriktestigi, «Qaz­atomónerkásip» ulttyq atom kompanııasy» aksıonerlik qoǵamy tárizdi iri otandyq kásiporyndar da bar eken. Jańa kásiporyn qu­rylǵansha tutynýshylar shetel­diń ónimine táýeldi bolǵan. Endi mine, jańa múmkindik ashylyp otyr.

El ishinde óz jumysyn bas­taǵan, sonyǵa soqpaq salǵan jańa kompanııanyń ónimderin paıdalanýshylar sapasy týraly ádil baǵasyn bere alady. Bul arada baǵa da mańyzdy rólge ıe. Otandyq óndiristiń súzgileri ımporttyq ónimderden birneshe ese arzan. Paıdalanýshylar ár­túrli parametrdi qajet etse, qa­­­la­ǵan kólemde jasap berýge ábden bolady. Al daıyn ónimdi jetkizý, oǵan ketetin ýaqyt shy­ǵyny tipti utymdy. Taratyp aıtar bolsaq, alys-jaqyn shetelden dál osy kásiporyn shy­ǵa­ratyn tárizdi ónimge tapsyrys berseńiz, keminde eki aı kútý kerek. Al Býrabaı baýraıyndaǵy seriktestik úsh-tórt aptanyń ishinde jetkize alady. Qazirgi kúni Qyrǵyzstan, О́zbekstan tárizdi kórshi memleketter seriktestik ónimin at-túıedeı qalap alyp jatyr.

Endi elge tıgizer paıdasy týra­ly aıta ketelik. Shaǵyn kásip­orynda otyzdan asa adam ju­mys isteıdi. Barlyǵy jergilikti turǵyndar. Ortasha jalaqy 180 myń teńge shamasynda. Demek, seriktestik ázirge osynsha otbasyn asyrap otyr dep aıtýǵa bolady. Aldaǵy ýaqytta О́zbekstanda óz ókildikterin ashpaq.

О́ndiris órge basý úshin álem tynysyn, osy taraptaǵy bar jańalyqty jiti baqylap, tarazybasyna tartyp, beınebir tamyrshydaı tap basyp otyrý qajet eken. Ol úshin seriktestik qyzmetkerleri alys-jaqyn shetelderge jıi shyǵyp, tájirıbe almasyp turady. Tehnıkalyq dırektordyń ózi taıaýda ǵana osyndaı sapardan oralypty. Ispanııa, Italııa, keıin Fransııaǵa barǵan. Tehnologııalyq jańalyqtardy zerttegen. О́z kásiporyndarynda sońǵy jańalyqtardyń qaısysyn engizgeni utymdy bolady? Mine, máseleniń mánisi osy.

Aldaǵy ýaqytta jumys pro­se­­si tolyq avto­mat­tan­dy­ryl­maq. Sıfr­landyrý mindeti de kezek kútip tur. Jańa jabdyq ornatylyp, qol kúshin qajet etetin jumys birshama azaıǵanymen, jumysshylardy qysqartý qaýpi joq. Sebep, ázirge tórt ba­ǵyt­ta ǵana súzgi daıyndasa, bul ónim­­­niń elýden astam túri bar eken. Iz­de­nim­paz jastar osy baǵyt­taǵy sharýa­laryn shırata tús­pek.

Aqmola oblysy,

Býrabaı aýdany