Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Munaıǵa suranys boıynsha Japonııa kóshbasshylyqty jalǵastyrady, óıtkeni eldegi munaı-hımııa sektorynyń ulǵaıa túsýi munaıdy tutyný úlesin arttyra bermek. Sondaı-aq ımporttaýshylardyń kósh basynda Úndistan tur. Bloomberg deregi boıynsha, Úndistannyń Rezervtik banki eldiń eń iri memlekettik munaı óńdeý kompanııalaryna parsy shyǵanaǵy jetkizýshilerine kelesi qarjy jylynda munaı tólemderiniń kem degende 10%-yn rýpıımen qabyldaýyn talap etýdi surady. Úndistan energııaǵa degen suranystyń artýy rýpııdiń álsireýine ákeledi dep alańdaıdy. Alaıda munaı jetkizýshileri Indian Oil Corp., Bharat Petroleum Corp. jáne Hindustan Petroleum Corp kompanııalarynyń ótinishterinen bas tartqan. Ortalyq bank úndistandyq kompanııalardan valıýtalyq operasııalar boıynsha shyǵyndardyń bir bóligin alýdy suraǵan, biraq bul marjanyń tómendeýine ákelgen. Búginde Úndistan álemdegi shıki munaıdyń eń iri ımporttaýshysy bolyp sanalady jáne álemdik tutynýdyń jetekshi qozǵaýshy kúshi dep boljanady.
Jahandyq munaı satý mámileleriniń basym kópshiligi AQSh dollarymen júzege asyrylady. Tek Qytaı ǵana Reseı munaıyn jetkizý arqyly ımportqa aqy tóleý úshin ıýandy paıdalanýǵa qol jetkizdi. Sonymen qatar ótken jyldyń tamyz aıynda Indian Oil kompanııasy Abu Dhabi National Oil Co kompanııasyna 1 mıllıon barrel shıki munaıdy jetkizý úshin ishinara rýpıımen tólegen. Alaıda sodan beri bul valıýtada eshqandaı operasııalar júrgizilgen joq. Birqatar reseılik BAQ kózderi sanksııalar engizilgennen keıin Reseı munaı eksportynyń kóp bóligin Eýropalyq naryqtan Úndistan men Qytaıǵa baǵyttaǵanyn habarlaǵan bolatyn.
Halyqaralyq energetıka agenttiginiń esebi boıynsha, bıyl AQSh, Brazılııa, Gaıana jáne Kanada elderinen rekordtyq kórsetkish kútilip otyr. Joǵaryda atap ótkenimizdeı, bıyl álemdik munaı jetkizilimderi táýligine 1,5 mıllıon barrelge artyp, usynys suranystyń ósýin basyp ozýy kerek. Degenmen OPEK+ jetkizýdi basqarý saıasaty jyl basynda munaı naryǵyna azdap tapshylyqqa ákelýi múmkin. Áıtse de, OPEK + jetkizilimderi byltyrǵy jylmen salystyrǵanda turaqty bolyp qalady dep kútiledi.
Álemdik munaı qory ótken jyldyń qarashasy men aldyńǵy jyldyń shildesinen bastap 8,4 mıllıon barrel mınımýmǵa deıin tómendegen. Ásirese munaı men ortasha dıstıllıattardyń jetispeýshiligi erekshe sezilgen. Tankerler bortyndaǵy munaı qory 12 mıllıon barrelge qysqaryp, qurlyqtaǵy qorlar 3,6 mıllıon barrelge ósken. Munaı ónimderiniń qory 24,6 mln barrelge azaısa, munaı 16,2 mıllıon barrelge ulǵaıyp otyr.
Sarapshylardyń aıtýynsha, jaqyn keleshektegi ahýaldyń qalaı bolary AQSh pen Qytaıdyń otynǵa degen suranysyna tikeleı baılanysty. Bul elderdegi ekonomıkalyq ósýdiń baıaýlaýy suranysty, demek, munaı baǵasyn tómendetýi múmkin.
Byltyr OPEK+ elderi buryn bekitilgen kvotalardy saqtap, óndiristiń qysqartýyn jalǵastyrdy.
2016-2022 jyldar aralyǵynda Qazaqstanda munaı óndirý 8%-dan asa ulǵaıǵan. Qazaqstan árqashan OPEK+ bastamalaryn qoldap otyrady. Elimiz osy jyldyń ekinshi toqsanyna óndiristi kúnine 82 myń barrelge qosymsha erikti qysqartýdy uzartady. Osylaısha, maýsym aıynyń sońyna deıin eldegi munaı óndirý táýligine 1,468 mln barreldi quraýǵa tıis.
