Sýǵa ketken adamdar áli tabylmady
Baspanasyna, aýlasy men qora-qopsysyna sý kirgen jurt jergilikti bılikten, jaýapty mekemelerden kómek surap, janaıqaıyn áleýmettik jeliler arqyly da jetkizip jatyr. Aryny qatty sý kúre joldardy da shaıyp, kópirlerge zaqym keltirdi. Álbette, osyndaı sátte buqara bılikten batyl sheshim, shıraq qımyl, jedel áreket kútedi ǵoı. Jergilikti bılik te qarǵyn sýdyń álegimen shama-sharqynsha kúresip-aq jatyr.
Abaı oblysyndaǵy qarbalas apta buryn bastalǵan. Aldymen Aqsýattaǵy aýdandyq joldy qarǵyn sý shaıdy. Sosyn Semeıden Qaraýylǵa shyǵatyn joldyń erneýine jetken qar sýy asyp ketti. Qala irgesindegi Qarakólge qaraı jóńkilgen sý 4 aýlaǵa kirip úlgergen. Abaı oblysy TJD tehnıkasyn, motopompasyn ákelip, qaýiptiń betin qaıtardy. Qarakólmen qabattasa dala sýy Jarma aýdany Podhoz kentiniń 3 aýlasyna kirip, aýdandyq tótenshe jaǵdaılar basqarmasy jedel ári jınaqy jumys istedi. Al 27 naýryzǵa qaraǵan túni aıagózdik aǵaıynnan uıqy qashty. Aıagóz ózeni arnasynan asypty. «Aýzy kúıgen úrlep ishedi» deýshi me edi? Kóp keshikpeı ózenniń jaǵasyn kóterý, nyǵaıtý jumystary bastaldy.
Aıagózde úsh adam sýǵa ketip qaldy. Olar áli de tabylǵan joq. Abaı oblysy ákimdiginiń málimetine súıensek, 23 naýryz kúni 1977 jyly týǵan azamat Aıagóz ózeninen atpen ótkende sýǵa ketken dep boljanyp otyr. Azamat ózi jumys isteıtin sharýa qojalyǵyna barmaqshy bolypty. Sonymen qatar qutqarýshylar 26 naýryzdan bastap 1957 jáne 1985 jyly týǵan taǵy eki azamatty da izdestirip jatyr. Olar Borly ózeninen traktormen ótpek bolǵan eken.
Áleýmettik jelide taraǵan vıdeoda ózen ortasyndaǵy traktor tóbesinde turǵan eki adamdy baıqaýǵa bolady. Qutqarýshylar kelgenshe jaqyndary qarap otyrmaı, ózderi ózennen alyp shyǵýǵa talpynǵan. Atqa minip kamera súıregen er-azamat traktor mańyna jaqyndaǵanymen, ózi áýpirimdep jaǵaǵa ázer shyǵady. Mine, sodan beri úsh adamdy izdeý jumystary nátıjesiz. Tipti izdeý jumystaryna Qorǵanys mınıstrliginiń tikushaǵy da jumyldyrylǵan.
Bozaı aýlyna aparatyn kópir de Aıagóz ózeniniń tasýyna shydas bermedi. Qarǵyn sý kópirdiń bir jaǵyn opyryp áketti. Aýylmen jol qatynasy joq. Qazir Bozaıdaǵy jurtqa azyq-túlikti, kerek-jaraqty qaıyqpen jetkizip jatyr. Borodýlıha, Besqaraǵaı, Jarma aýdandarynyń biraz aýlynda tynysh uıqy joq. Jantalasqan jurt. Barlyq jerde qarbalas. Qapy qalmaýdyń qamy.
Beısenbi kúni qar sýy Jarma aýdanyndaǵy Úshbıik aýlynda 12 aýla men 9 úıge kirgen. Qutqarýshylar ondaǵy turǵyndardy qaýipsiz jerge kóshirip, sýdy tazartty. Oblystaǵy eki joldy tasqyn sý buzyp ótti. Aqsýat aýdanyndaǵy Kindikti aýlymen baılanys úzildi. «QazAvtoJol» mamandary da respýblıkalyq mańyzy bar joldardaǵy qaýipti ýchaskelerde bekitý, sý arnalaryn keńeıtý jumystaryn táýlik boıy úzdiksiz júrgizip jatyr.
Tótenshe jaǵdaı qyzmetiniń mamandary óńirdegi 6 aýdanda jaǵdaı qaýipti ekenin aıtyp otyr. Qazir oblystaǵy Aıagóz, Aqsýat aýdandarynda jergilikti aýqymdaǵy tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan.
«Basty nazarda birneshe aýdan bar. Bular – Aqsýat, Kókpekti, Jarma, Aıagóz, Borodýlıha jáne Besqaraǵaı. Osy aýdandar baqylaýda. Barlyq ózenniń mańaıynda táýlik boıyna kezekshilik qurylǵan. Búkil kúsh-qural jumyldyrylýǵa daıyn», deıdi Abaı oblysy TJD basshysynyń orynbasary Azamat Orymbaev.
Aqsýat aýdanyndaǵy Boǵas ózeninde de sý deńgeıi kóterilgendikten, eki eldi meken turǵyndary qaýipsiz jerge kóshirilgen. Kindikti aýlynan Aqsýat aýlyna – 25 adam, onyń ishinde 5 bala jetkizildi. Jolyn sý shaıyp, qatynas úzilgen Kindikti turǵyndaryna MI-8 tikushaǵymen azyq-túlik, dári-dármek tasymaldanǵan.
«Tabıǵı apat qoı endi. Bárinen buryn halqymyz aman bolsyn. Analyq atymnan alǵys aıtamyn bárińe. Kómektesip jatyr. Tikushaq jiberip, bizdi qaýipsiz jerge kóshirdi», deıdi Kindikti aýlynyń týmasy Darııa Qojahmetova.
Qarǵyn sý Ýań aýly mańynda bógetti de buzǵan. 25 turǵyn Jántikeı aýlyndaǵy orta mekteptiń ǵımaratyna ornalastyryldy. 400 bas mal aýyldyń shetine shyǵaryldy. Al Aıagóz aýdanynda ózen sýynyń deńgeıi 365 sm-ge deıin kóterilgen. Sondyqtan Aıagóz qalasynyń shet jaǵyndaǵy 43 jeke turǵyn úıden 172 adam túndeletip mektep-ınternat pen jasóspirimder sport mektebine evakýasııalandy. Tasqynnyń betin qaıtarý men halyqty kóshirýge 140-qa tarta adam men 40-qa jýyq tehnıka jumyldyrylǵan.
Kómekti tikushaqpen jetkizip jatyr
Abaı oblysynyń ákimi Nurlan Uranhaev Jarma, Aıagóz, Besqaraǵaı aýdandaryna baryp, jaǵdaıdy kórdi. Kóshpeli jıyn ótkizip, tıisti tapsyrmalaryn jaýapty mekemelerge júktepti.
Kóktemgi sý tasqyny Kókpektidegi kóptiń de kóńilin kúpti qylyp otyr. Aqsýat jaqtan jyljı aqqan qar sýy munda da jetti. Bıǵash aýlyna aparatyn joldan asyp ketken qarǵyn sý aýyl kóshelerine jaıylǵan. Áıteýir úılerge sý kirmegen. Kókpekti aýdany ákimdigi, Abaı oblysy TJD jáne «Qazseldenqorǵaý» mekemesi kúsh biriktirip, aldyn alý is-sharalaryn júrgizgen.
Kókpekti aýdany ákimdiginiń málimetine kóz júgirtsek, Bıǵashta aýdandaǵy №15 órt sóndirý bóliminen 10 adam jáne 3 tehnıka, aýdandyq ákimdikten 40 adam jáne 4 tehnıka, «Qazseldenqorǵaý» mekemesinen 2 adam jáne 1 tehnıka, № 68303 áskerı bóliminen 23 áskerı qyzmetker jumys istegen.
Bıǵashtyń 140-qa tarta turǵyny bar. Aýyldaǵy negizgi mektepke 100 adamǵa evakýasııalyq pýnkt te daıyndalǵan. Mamandardyń aıtýynsha, sý deńgeıi tómendegen. Táýlik boıyna kezekshilik te uıymdastyrylǵan.
«Aýyldyń janynan ótetin Kindikti ózeniniń tasymaǵanyna 7-8 jyl boldy. Jaǵasyna tal-terek, qamys ósti. О́zimiz ákep kúl-qoqys ta tóktik. Mine, osynyń bári qarǵyn sý kelgende ózenniń arnasynan asýyna ákeldi. Tómen jaqtaǵy bir úıge sý kirdi, 4-5 qora-jaıǵa kósheniń erigen qar sýy jaıyldy. Qatty qaýip joq. Aýyl azamattary bir jaǵdan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp birlik kórsetip jatyr. Aýdan ákimi de keldi. Janymyzda júrdi. Aýylǵa ákeletin joldan ǵana qorqyp otyrmyz. Sý shaıyp ketse qıyn bolady. Joldyń sý basqan jerinen jeńil kólik óte almaıdy. Ázir aýyr júk kóligi ǵana ótedi», deıdi bıǵashtyq Janat Kópesov aqsaqalmen telefon arqyly tildeskende.
Kókpekti ózeninde de sý deńgeıi kóterilgen. О́zenniń keıbir tusynda sý kólemi 1,5 metrge deıin joǵarylaǵan. Osyny eskergen qutqarýshylar ózen jaǵasyna jaqyn turatyn turǵyndarǵa shuǵyl áreketke daıyn bolý kerek ekenin eskertken. Aýdan ortalyǵy Kókpektidegi Beregovaıa, Jumabaev, K.Bakın jáne Raev syndy birneshe kósheni sý basý qaýpi joǵary. Úlkenbóken jáne Preobrajenka aýlynda da jaǵdaı máz emes. Olar da shuǵyl sheshimge daıyn otyr.
Aqsýatta da alańdaǵan aǵaıyn, jabyrqaǵan jurt. Bul jaqta kómekti tikushaqpen jetkizýden basqa amal joq. Kindikti, Úshtóbe, Qyzylkesik aýyldaryna azyq-túlik, dári-dármekti tikushaqpen jetkizdi. Abaı oblysynyń qutqarýshylary qystaqtan Kindikti aýlyna atpen shyǵyp, adasyp ketken atasy men nemeresin MI-17 MO tikushaǵynyń kómegimen bir táýlikten soń din aman tapty.
Negizi, Abaı oblysynda da ahýal aıtarlyqtaı jaqsy emes. Aıagóz, Aqsýat, Besqaraǵaı, Borodýlıha, Jańasemeı, Jarma men Kókpekti aýdandarynda qarǵyn sýdan qaýip áli seıilgen joq. Sondyqtan jergilikti atqarýshy bılik, qutqarýshylar kúsheıtilgen rejimde jumys istep jatyr. Máselen, Borodýlıha aýdanyndaǵy Ýba ózeni sýynyń deńgeıine kvadrokopter arqyly monıtorıng jasaldy. Ázirge sý deńgeıi qalypty. Al aýdandaǵy Peremenovka orta mektebiniń oqýshylary tórtinshi toqsandy qashyqtan oqyp bastady. О́ıtkeni mektepke baratyn birneshe kósheni sý basqan. Bilim bólimi oqýshylardy ázirge qashyqtan oqytý týraly sheshim qabyldaǵan eken.
Kókpekti aýdanynda da eki shopandy tikushaqpen qutqarýǵa týra keldi. Olar da Kókpekti ózenindegi sý deńgeıi kóterilip, qystaqtaryna jete almaı qalǵan. Qutqarýshylar shopandardyń bireýin Tassaı – Kókpekti avtojolynyń kópirinen, ekinshisin Kókpekti ózeniniń mańynan tapty.
Abaı oblysy ákimdiginiń málimetine súıensek, búginde oblysta qutqarý jumystaryna 706 adam jumyldyrylyp, 171 birlik tehnıka jumys istep jatyr.
Erzat JANATULY,
jýrnalıst
Abaı oblysy
