Durys tamaqtanýdyń paıdasy

Aıgúl Naǵashybekqyzy osy oraıda un ónimderin tańdaǵanda da quramynda kebegi bar ekinshi sortty un ónimderin tańdaǵan abzal ekenin aıtty. Búginde kóptegen óndirýshi bıdaıdy óńdep, joǵary sortty unǵa aınaldyryp, onyń paıdasynan góri, tabysyna mán berip ketti. Al qara bıdaıdan pisken nandardyń, dıirmende tartylǵan kebekti unnyń V dárýmenine, talshyqtarǵa óte baı ekenin kóp jaǵdaıda nazar aýdara bermeımiz.

Qazirgi kezde áleýmettik jelilerde durys tamaqtanýdy nası­hattaıtyn ári artyq salmaqty túsirýge kómek­te­setin jelilik kompanııalar jumysy jandanyp tur. Bul rette A.Qojahmetova ádet­­te ózderin nýtrısıolog retin­de jarnamalap, as má­zirine qatysty keńes bere­tin maman­darǵa saýatty kóz­qa­ras­pen qaraý qajettigin atap ótti.

«Jelide ádemi sóılep otyrǵannyń bári birdeı – kási­bı maman emes. Kóp jaǵ­daı­da olardyń keńesinen keıin densaýlyǵyn buzyp alǵan­dary da kezdesedi. Medı­­sı­­na­lyq bilim alǵan maman­darǵa qaraǵanda, qysqamer­zimdi kýrstardy onlaın oqyp alǵandar ózderin kásibı maman, nýtrısıolog sheber re­tinde kórsete alady. Olar­dyń kópshiligi shetelderden qysqamerzimdi kýrstardy bitirip, sóıleý sheberligin arttyryp, psıhologııa kýrs­tarynan ótip, aýdıtorııaǵa áser etý sheberligin myqtap meńgergen bolýy múmkin. Sondyqtan arnaıy bilimi bar nýtrısıologter keńesine júgingen jón. Oǵan arnaıy memlekettik tirkelgen qujaty arqyly kóz jetkizýge bolady. О́kinishke qaraı, respýblıkada nýtrısıologter daıyndaıtyn birde-bir oqý orny joq. Tek bıylǵy oqý jylynan bastap S.Asfendııarov atyndaǵy QazUMÝ-da nýtrısıologııa bilim baǵdarlamasy boıynsha magıs­tratýrada mamandar daıarlana bastady. Al olar tájirıbede áli iske kirise qoıǵan joq. Buǵan qosa eki jyldyq daıyndyqtan ótken Reseıdiń preventıvti medısına baǵytyndaǵy nýtrı­sıo­log­terdi kásibı maman retinde qabyldaýǵa bolady», deıdi ǵalym.

Búginde Qazaq taǵamtaný akademııasy taǵamdardyń qaýipsizdigi, ýyttylyǵy, radıoaktıvtiligi, bıolo­gııa­lyq qundylyǵyna qatysty zert­hanalyq zertteýler júr­­gi­zetin bolsa, Almaty teh­no­­­logııalyq ýnıversı­teti azyq-túlik qaýipsizdigi, stan­darttaý men sertıfıkat­taý salasyndaǵy mamandar­dy daıyndaıdy. Al joǵary oqý orynda­rynda nýtrı­­sıo­logterdi kásibı klasıfı­ka­torǵa engizý jaǵy endi-endi qolǵa alyna bastady. Desek te, Aıgúl Naǵa­shybekqyzy atap ótkendeı, elimizde taǵam sapasyn durystaýǵa keńes beretin mamandar bol­ǵa­nymen, jurtshylyqty durys tamaqtanýǵa úıre­tetin nýtrısıologter, durys tamaq­tanbaý saldarynan týyn­­­daıtyn aýrýlardyń aldyn alatyn dıetologterdi da­ıyndaý isi keıingi on jylda kásibı standarttar tiziminen yǵysyp, kenje qaldy. Qazirgi kezde kásibı dıetologter daıar­­laý isi de óte ózekti bolyp otyr­­ǵan­dyqtan, bul iske de endi ǵana kóńil bóline bas­tady.

Keıingi jyldarda eresekter ǵana emes, balalar arasynda artyq salmaq kór­­setkishi artyp barady. IýNISEF, DDU túrli bastama­sy negi­zinde júrgizilgen ǵylymı zert­teýlerge sáıkes, 7-18 jas aralyǵyndaǵy bala­­lar arasyndaǵy artyq sal­maq kórsetkishi 25 paıyzǵa art­q­anyn baıqaýǵa bolady. Balalar aǵzasyndaǵy zat al­ma­sýdaǵy buzylystar olar­dyń densaýlyǵyna ǵana emes, bútindeı qoǵamǵa keri yqpal tıgizedi. Eseıe kelip, qoǵamǵa paıdasyn tıgizetin jas­ta kerisinshe, olardy artyq sal­maqtan emdeý qosymsha shy­ǵynǵa ákeletini sózsiz.

Qazir elimizde qolǵa alyn­ǵan «Ulttyq mektep ashanasy» jobasy balalardyń ta­­­maqtanýynda qordalanǵan bir­qatar máseleniń sheshi­lýi­ne yqpalyn tıgizeri sóz­siz. О́ıt­ke­ni mektep asha­na­syn­da­ǵy as mázirine 50 ulttyq ta­ǵam enedi. Qanatqaqty joba aıasynda mektepterde oqýshylar et, qurt, jent, kójemen ta­maq­­­ta­natyn boldy.

Sonymen qatar ǵalym­nyń aıtýynsha, sańy­raý­qulaqtaı qaptaǵan túrli ashana, jedel taǵam dúń­gir­shekterinde da­ıyndalatyn taǵamdarǵa talǵam kerek. Búginde bala ǵana emes, bú­tin­­­deı otbasynyń zııandy taǵamdardy tutynýy qa­lyp­­ty jaǵdaıǵa aınalyp barady. Ýaqyt únemdeý maq­­satynda jedel daıynda­la­tyn taǵamdarǵa tapsyrys berý arqyly onyń t­a­ǵam­­dyq quramyna asa mán beril­meıdi. Sapa sertıfıkaty tek­serilmeıdi. Sondyqtan bala­lardy tamaqtandyrýda qazirgi kún údesine sáıkes kelmeıtin normalardy ózger­tý qajet. Iаǵnı jańa zaman balalary úshin jańasha as máziri kerek. Osy oraıda hal­qy­myzdyń qunarly, nárli ult­tyq taǵamdaryn kúndelikti as mázirine engizý ýaqyt talabynan týyp otyr.

ALMATY