Kınotýyndynyń tálimi

Aldyńǵy aıda ǵana shyq­qan derekti fılm áleý­mettik jelilerde qoǵam­dyq rezonans týdyrǵan. Jarııa­lanǵan kúnnen beri mıllıon­ ret qaralyp, túrli saryndaǵy pikirler toqtaýsyz kelip jatyr. Sebebi fılmdegi keıipkerler – óz basynan ótkizgen qıyn taǵdyryn kópshilikke jetkizýge batyly jetkender. Túsirilimge keıipkerlermen qatar Qazaqstanda genderlik jáne turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy kúres salasynda jumys isteıtin sarapshylar da qatysyp, máseleniń túp-tórkinin túsindirýge tyrysady. Basty maqsat – zorlyq-zombylyqty bastan keshirgen keıipkerlerdiń shynaıy oqıǵasyn kórsetip, kórermenge oı salý. Al fılmniń ataýyna áleýmettik jelilerdegi tanymal trend negiz bolǵan eken. Osydan eki jyl buryn álem boıynsha myńdaǵan qyz zorlyq-zombylyq kórgenin kórsetý úshin Gorgon Medýzasynyń sýretin jarııalady.

Qazaqstandaǵy «BUU-áıel­der» qurylymynyń keńse bas­shy­sy­nyń mindetin atqarýshy Dına Ámrishevanyń aıtýynsha, óz oqıǵalaryn bólisken keıipkerler – zorlyq-zombylyq kórgenderdi únsiz qalmaýǵa jáne qoǵamdy genderlik zorlyq-zombylyqty joıý úshin birigýge shabyttandyratyn batyl áıelder. Bul fılm áıelder quqyǵy úshin kúreste jáne zorlyq-zombylyqtyń barlyq túrin joıýda mańyzdy aqparattyq-nasıhattyq týyndy bolmaq. Sondaı-aq ol: «Zor­lyq-zombylyqty aqtaýǵa bol­maıdy. Fılmge túsken árbir keıip­ker bizdiń qoǵamdaǵy barsha áıelge batyldyq syılaı aldy. Zorlyq-zombylyqtyń túp-tórkini otbasyndaǵy tárbıe men jaýap­ker­shilikte. Bizdiń qoǵam nazaryna usy­nyp otyrǵan fılmge qatysty oı-pikirin bildirip jatqandardyń kóbi ádettegideı qyz-kelinshekter. Olar­dyń úlesi 70 paıyz bolsa, qalǵan 30-y er adam. Osynyń ózi bizdiń keıipkerlerimiz basynan ótkergen qıyn jaǵdaıdy jáne ómir­lik oqıǵany júrekke jaqyn qabyl­dap, túsinýge tyrysatyn, batyl­dyq tanytýǵa shaqyratyn erkek­terdiń de bar ekenin kórsetip otyr», deıdi.

Fılm rejısseri ári prodıýseri Rınat Balǵabaevtyń sózinshe, qoǵamda zorlyq-zombylyqtyń qurbany bolǵandar statıstıkada keltirilgen sannan áldeqaıda kóp. Sebebi qoǵamnyń zorlyq qurbanyna degen kózqarasy sógý men aıyptaýdan turady. Odan qalsa eldegi zań normalary álsiz. Kóptegen qylmystyq is sotqa jetpeıdi, al jetkender quqyq qorǵaý júıesinde jıi qıyndyqtarǵa tap bolady, sonyń ishinde tergeýdiń jetkiliksizdigi jáne birjaqty kózqaras qalyptasyp qalǵan. Sondyqtan jábir kórgender bas­tan ótkizgen aýyr azapty aýzynan shyǵarmaı, jyldar boıy jasyryp qalýǵa tyrysady. Máselen, fılmdi túsirý barysynda prodıýser júzge jýyq oqıǵany qarap shyǵyp, túsirilimge on eki keıipkerdi shaqyrtqan. Alaıda sońǵy sátte kóbi qoǵamnyń kózqarasynan qorqyp, sheshimderin ózgertken. «Seksýaldyq zorlyq-zombylyqtan aman qalǵandardy qoldaý empatııa men adamgershilik máselesi ǵana emes, qoǵamdyq sananyń jetilýin, ádi­lettilik pen teńdik jaǵynda turý­ǵa daıyndyǵyn kórsetedi», deıdi fılm avtory.

BUU-nyń dereginshe, Qazaq­stan­da jyl saıyn árbir altynshy áıel zorlyq-zombylyqqa ushyraıdy. Munyń sebebi kóp. Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa tóraǵasynyń orynbasary Lázzat Súleımen fılmdi túsirýshiler men qoldaý kórsetkenderge qo­ǵam­nyń sanasyna silkinis jasap, zorlyq-zombylyqqa nóldik tózim­dilikti arttyrý baǵytyndaǵy jumysy úshin alǵysyn bildirdi. Onyń aıtýynsha, statıstıkanyń artýyna qoǵamnyń kózqarasy, zań normalarynyń oryn­dalmaýy, quqyq qorǵaý organ­darynyń ádiletsizdigi de sebep­shi bolyp otyr. Sol sebepti on ekide bir gúli ashylmaǵan búl­dir­shinder zorlyq-zombylyqqa túsip, qyzdarymyzdyń qanaty erte qaıyrylyp, taǵdyry talqandalyp jatyr. Al qoǵamdaǵy bul keleńsizdikti toqtatý úshin kúshimizdi bir arnaǵa toǵystyryp, jumyla jumys isteý kerek ekenin aıtqan ol: «Otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq komıssııanyń kún tár­ti­binde turǵan máselege aınaldy. Qazir Parlamentte qaralyp jatqan áıel quqyǵy men bala qaýipsizdigi týraly zań jobasy kóp kidirtýge bolmaıtyn, endi shegerýge kelmeıtin qujat bolýǵa tıis. Sebebi zań jobasy keıingi jyldary qoǵam qarsylyǵy men talqylaýynan da ótti. Tórt jyl buryn bul zańdy qabyldaýǵa bastamashy bolǵandardyń biri ózim edim. Qujatta birneshe zań normasyn qatańdatýǵa baılanysty usynystar bar. Máselen, uryp-soǵý jáne densaýlyqqa jeńil-jelpi zııan keltirgeni úshin jaýapkershilikti qylmystandyrý, pedofılderdi ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrý, óz-ózine qol jumsaýǵa kóndirý nemese járdemdesýdi nası­hat­taǵandarǵa qylmystyq jaýap­ker­shilikti engizý sekildi birqatar batyl norma engizilip otyr. Biraq zańdy qataıtý máseleni tolyq sheshpeıdi. Sondyqtan otbasyn qoldaý keshendi túrde júrý kerek. Bul boıynsha da ulttyq komıssııa birqatar baǵdarlama engizip, jumys istelip jatyr», deıdi.

Ulttyq komıssııa ókili sózin: «Adam­dyq qasıettiń azaıǵan jerin­de zor­lyq-zombylyqtyń sheka­rasy bol­maıdy. Sondyqtan qyl­mysqa qarsy kúres qoǵamdyq jumysqa aı­nalýǵa tıis. Sonda ǵana qazaq qy­­zy­­nyń kóz jasy naqaqtan na­qaq­ tógilmeıdi», degen pikirmen qorytty.