ÁLEMDI FÝTBOL ÁNI ÁLDILEP TUR

Dúısenbide fýtboldan Afrıkada ótip jatqan álem chempıonatynyń tórtinshi kúni, E jáne F tobynyń alǵashqy machtary ótti. Olardy kútpegen nátıjemen aıaqtaldy dep aıta almaımyz. E tobynda Japonııa Kamerýndy 1:0 esebimen utsa, Paragvaı men Ita­lııa arasyndaǵy kezdesý 1:1 esebi­men aıaqtaldy. Bul machta qarsy­las­tar bir-birine qarsy jaqsy óner kórsetti. Qazir osy jeńilis­ten keıin Kamerýnnyń jattyǵý bazasynda “aýa raıynyń” chem­pıonatqa kelerdegiden 180 gradýs­qa ózgergenin, al oıynshy­lardyń kóńil-kúıleri árkelki ekenin baı­qaý­ǵa bolady. Muny afrıka­lyq komandanyń bazasynda bolǵan jankúıerlerdiń bári aıtýda. Endi Kamerýnǵa kelesi aınalymǵa shyǵý úshin Danııany jeńip, Gollandııa­ny ne utyp, ne onymen teń túsýi kerek. Sonda ǵana basqa komanda­lardyń nátıjelerine qarap, 1/8 fınalǵa shyǵý múmkindigi bolady. Al Japonııa bolsa, kelesi aına­lymǵa joldama alýǵa bir taban jaqyn qaldy. Kúnshyǵys eli úshin Kamerýnmen ótken kezdesýdegi jeńis eń úlken jetistik bolyp esepteletini sózsiz. О́ıtkeni, bul Japonııanyń óz elinde 2002 jyly ótkizgen álem chempıonatynan keıin ózge memleketterde ótip jatqan mýndıalderde jeńgen alǵashqy matchy bolyp otyr. Endi Paragvaı men Italııanyń kezdesýine kelsek, bul oıynnyń bastalar aldynda kóbiniń búıregi álem chempıondaryna burǵany sózsiz. Degenmen, kezdesýde ońtús­tikamerıkalyqtar olarǵa ońaı sha­ǵy­latyn jańǵaq emes ekendik­terin kórsetti. Osy matchta Ita­lııa­nyń oıynshysy Djanlýıdjı Býf­fonnyń kezdesýdiń birinshi jarty­synda qaqpany Federıko Market­tıge qaldyryp ketkenin bilesizder. Komandanyń bas bap­keri Marchel­lo Lıppı kezdesý aıaq­talǵan soń, qaqpashyny radı­kýlıt mazalaǵany, sol sebepten ony almastyrǵanyn aıtty. Biraq, bul endi Býffon jarysty ári qaraı jalǵastyra almaıdy degen sóz emes. Ol 20 maýsym kúni Jańa Zelan­­dııamen bolatyn oıynǵa shyǵady. Qazir Italııanyń qarsylas­tary­men teń oınaǵanyna baıla­nysty túrli pikirler aıtylýda. Keıbireýler onyń Paragvaımen teń túskenin álem chempıondaryna laıyq emestigin aıtsa, basqa bireý­­leri “Skýadra Adzýrrannyń” sapynda Andrea Pırlo, Lýka Tonı sııaqty sheberlerdiń bolma­ǵany Italııanyń jaqsy óner kórsete almaýyna áser etti deýde. Al Lıp­pıdiń ózi aldaǵy eki oıyn­da min­detti túrde komanda­nyń jeńiske jetetinine senimdi ekenin bildirýde. Jalpy, osy matchtan keıin dýaly aýyz jankúıerler Italııa­men birge Paragvaıdyń da shırek fınalǵa shyǵý múmkindigi bar ekendigin aıtyp júr. Kim bilsin, dop domalaq qoı degendeı, qura­mynda Roke Santa Krýz sııaqty sheberleri bar, irikteý týrnırinde jalǵyz Brazılııadan bir upaı ǵana artta qalyp, álem chempıonatyna ekinshi bolyp joldama alǵan komandanyń shırek fınalǵa deıin dopty shirene tebýleri ábden múmkin. Dúısenbi kúni F tobynda Gol­lan­dııa men Danııa arasynda bol­ǵan jalǵyz oıynda alǵashqy avto­gol tirkeldi. Danııalyq qorǵaýshy Dımon Poýlsen óz qaqpasyna abaısyzda dop soǵyp aldy. Al kezdesýdiń ózi 2:0 esebimen gollan­dııalyqtardyń paıdasyna sheshil­di. Bul matchta quramynda qaqpashy Mıhel Vorm, Ýeslı Sneıder, Aren Robben, Rafael Van der Vart, Ibraım Afellaı, Dırk Keıt, Robın Vanpersı sııaqty she­ber­leri bar Gollandııa koman­da­synyń qarsylastarynan basym túspeýi múmkin emes edi. Aıtqan­daı, osy oıynnan keıin Gollan­dııa­nyń qaqpashysy Mıhel Vorm­nyń zaıyby dúnıege shekesi tor­syqtaı ul ákeldi. Keshe qaqpashy bas bapkerinen suranyp Otanyna attanyp ketti. Eki kúnge ruqsat alǵan Vorm 17 maýsym kúni ko­man­danyń sapyna qaıta qosyla­dy. Sol kúni Gollandııa men Japonııa arasynda kezdesýdiń ótetini belgili. Álem chempıonatynyń tórtin­shi kúnin qorytyndylasaq, mýn­dıalde qazir machtardyń bári qyzyqty da tartymdy ótip jat­qa­ny­men, qar­sylastar qaqpasynyń qulpyn buzatyn oıynshylardyń áli de azdaý ekeni kórinip tur. Ony bir jaǵynan komandalar arasyndaǵy básekeniń jyl saıyn artyp kele jatqanymen baı­la­nys­­tyrýǵa bola­dy. Desek te, bıyl­­ǵy jarysta mer­gendigimen kózge túsetin sheberler­diń tóbe kórsetetinine sengimiz kele­di. Osy oraıda keıbir maman­dar mýn­dıal­diń bas mergeni Germanııa­nyń shabýylshysy Mıro­slav Kloze bolady dese, basqalary ar­gen­tınalyq Lıonel Messı, ıspa­nııalyq Fernando Torres, brazı­lııa­lyq oıynshylardyń bir-ekeýi bolady degen pikir bildirýde. Osy­lardyń ishinde álem chem­pıonat­tary tarı­hynda 15 doptyń avtory atanǵan brazılııalyq Ronaldo, qar­sylastar qaqpasyn 13 ret qapy­­­da qaldyrǵan fransýz Jıýst Fonten­nen keıin, mergender tizi­minde 11 dop soǵyp, vengr Shan­dor Kochın men otandasy Iýrgen Klıns­mannmen birge turǵan M.Klo­­zeniń basqalarǵa qaraǵanda múm­kindigi kóp deýge bolady. Ol 2002 jyly bes ret dop soǵyp, álem chempıonatynyń úzdik mergeni atanǵan. Sonymen birge qazir oıyndar­dyń syrtynda býkmekerlik keńse­lerde bıylǵy básekeni qaı eldiń jeńip alatyny týraly pikir­talas­tardyń ara-tura bas qyltıtyp júr­genin atap ótkenimiz jón. Olar­­dyń kóbinde osy jylǵy chem­pıonatty Brazılııa, Argentı­na, Ispanııa nemese Germanııa qura­ma­larynyń bireýi jeńip alýy múm­kin degen boljamdar jasalýda. Al býkmekerlik keńsege stavka qoı­masa da áıgili Pele qazir Bra­zı­lııa men Ispanııaǵa teń keletin eshkim joq dese, Portýgalııanyń ataqty fýtbolshysy Eısebıo Is­panııaǵa bás tigetinin, al Ispanııa­nyń bas bapkeri Vısente del Bos­ke Argen­tına men Germanııa­nyń álem chem­pıonatyn jeńip alýǵa múmkindigi kóp ekenin aıtýda. Bıylǵy mýndıalge qatysty taǵy myna nárseni atap ótpeske bolmaıdy. Chempıonatta vývýzel degen afrıkalyqtardyń ulttyq aspabynyń shýyna bapkerler men fýtbolshylardyń kóbi qarsylyq bildirýde. Bapkerlerdiń aıtýynsha, bul aspaptyń yzyńy oıynshylar­dyń jattyǵýyna, match kezinde bir-birimen sóılesýine, bapkerlerdiń keńes berýine kedergi keltirýde. Osyǵan baılanysty olar FIFA prezıdenti Iozef Blatter vývý­zel­ge tyıym salý týraly hat jol­daǵanynda Dúnıejúzilik fýtbol federasııasynyń basshysy bul afrıkalyqtardyń tól aspaby, ol álem chempıonatynyń bir belgisi ekenin aıtyp, olarǵa qanaǵat­tanarlyqsyz jaýap qaıtarypty. Dastan KENJALIN.