Talqy

Talqy – teri ıleýde qol­danylatyn aǵash qural. Ol asha butaqty taldan jasalady. Ashasynyń betinde ker­tilgen tisteri bolady. Asha aǵash­­tyń túıisken astyńǵy jaǵy tal­qynyń tili suǵylatyndaı etip ker­tiledi. Talqynyń tili qısyqtaý kelgen jumyr aǵashtan daıyndalady. Onyń bir sheti qolmen ustaýǵa qolaıly bolý úshin jumyr kúıinde qaldyrylyp, terige keletin basy tis-tis etip kertilgen (QR MOM qorynan).

Talqymen teri ıleýdi talqyǵa basý, talqyǵa salý dep jatady. Qa­zaqtyń «talqyǵa tústi», «talqyǵa salyndy» degen sózi osydan aıtylsa kerek. Talqy basatyn kezde bir adam shıyrshyqtala oralǵan terini talqynyń tis-tis ashasyna kólde­neńinen qoıyp, teriniń eki jaǵynan ustap otyrady. Al ekinshi adam onyń tilin talqy aǵashynyń ashalary túıisken arasyna salyp, terini janshı tómen basyp, joǵary kóterip turady. Osy sátte terini ustaǵan adam ony aınaldyryp otyrady.

Negizinen talqy basý – shydam­dylyqty, tózimdilikti qajet etedi. Teri biraz ýaqyt basylǵannan keıin ony jazyp, basylmaǵan jerin tal­qy tiline keletindeı etip búktep, qaıta salady. Osylaısha, talqyǵa túsken teri qurys-tyrysy jazylyp, jumsara túsedi.

Teri ábden basylyp bolǵannan keıin onyń qalyp qoıǵan shetteri taza­lanyp, jylqynyń nemese ba­lyq­­­tyń maıymen maılanady. Osy­laı­sha, turmysqa qajetti qaıys ázir­lenedi.

«Qaıystan qamshynyń túr-túrin, quıysqan, júgen, tartpa syndy at ábzel­derin jasaıtynbyz. Arqan esip, túıin túıdik. Mal terisinen qy­myz ashytatyn mes daıyndaý da kó­neden qalǵan kásip. Turmysta onyń qoldanys aıasy óte keń», deıdi kópti kórgen ákem.

Almaty oblysy