Ázirge tek M.Jumabaev aýdanynan keletin tasjol ǵana ashyq. Bul jolmen Reseıdiń Omby aımaǵyna da shyǵýǵa bolady. Petropavldyń áýejaıyna jolaýshylar aparatyn Beskól baǵytyndaǵy avtobýstar tek jol saqshylarynyń bastaýymen ǵana jete alady. Qalanyń PD bastyǵy Marat Jumalıevtiń aıtýyna qaraǵanda, qala ishindegi Oıqala, Zarechnyı, Teri zaýyty shaǵyn aýdandaryna da kólikpen eshkim jete almaıdy. «Qater áli saqtalyp tur, sýdyń deńgeıi jyldam bolmasa da ósip jatyr. Qazir qala tek qaıyrymdylyq júkterin, azyq-túlik jáne janar-jaǵarmaı ákelgen júk mashınalaryn ǵana qabyldap jatyr», dedi ol.
Jeksenbide Petropavl qalasynyń turǵyndary 2 kún boıǵy sý dúrmeginen arylyp, birshama tynyshtyqta boldy. Biraq kóńil kúpti. Oıqala shaǵyn aýdany jaǵynan jáne qalanyń aınalma jolynan asqan sý qalaǵa entelep, kóterilip keledi. Aýyzsý máselesin basshylyq shamasy kelgenshe sheshken boldy. Buǵan deıin qalaǵa sý aıdaıtyn «Qyzyljar sý» JShS sorǵy stansasy isten shyqqanyn jazǵan edik. Sol sebepti turǵyndar aýyzsýsyz qalyp, kópqabatty úılerge sý avtosısternalarmen jetkizilip, ony halyq qaptaǵan kezekke turyp alyp kelgen. Senbiden bastap qalaǵa sý kele bastady. Qala ákiminiń baspasóz hatshysy Ásem Aıtollanyń aıtýynsha, qalaǵa berilip jatqan sý eki birdeı balamaly kózden alynyp, aldymen tazartý jabdyqtaryna, odan ári qala qubyrlaryna aıdalyp jatyr eken. «Búgin ekinshi kóz iske qosyldy. Endi sý qalanyń barlyq aýdanyna jetedi. Bul – taza aýyzsý, onyń sapasyna barlyq sarap jasaldy», dedi Á.Aıtolla.
Alaıda bul sózge kóp adam sene almaı otyr. О́ıtkeni qala ákimi Serik Muhamedıevtiń ózi aldynda ǵana: «Sý Pestroe kólinen alynady. Bul tehnıkalyq sý, ishýge bolmaıdy», dep jarııalaǵan edi. Onyń ústine kóptegen turǵyn Pestroe kóline sý soratyn qondyrǵy ornatylyp jatqanyn kórgen. Árıne, kóldiń sýy ishýge jaramaıdy. Sondyqtan turǵyndar dúkenderdegi qara sýdyń bárin sypyryp-sıyryp satyp aldy. Qazir Petropavldyń barlyq azyq-túlik dúkenderinde, sýper-marketterinde kádimgi qara sýdy tappaısyz. Kókshetaý men Býlaev qalalarynan taza aýyzsý júk mashınalaryna artylǵan tetrapakettermen dúkenderge jetkizilip jatyr. Osy jerde bir kúdik bar. Eger aýyzsý Esilden alynbasa, onyń deńgeıiniń túsýine yqpal ete almaıdy. Bul da qosymsha problema bolyp tur.
Qalaǵa taza aýyzsý jetkizip jatqan avtosısternalar sýdy ázirge «Qyzyljar sý» JShS qosalqy rezervýarlarynan alyp jatyr. Qalalyq sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý basqarmasynyń basshysy Galına Sharıpovanyń aıtýyna qaraǵanda, mundaǵy sý tekserilgen, ishýge zııany joq.
«Qyzyljar sý» kásipornyndaǵy apatty joıýdy uıymdastyrýǵa senbi kúni qatysqan Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıar sáýirdiń 14-inen qala turǵyndaryna tegis aýyzsý jetetinin aıtqan edi. «Sýdyń rezervtegi kózi iske qosyldy. Endi qala turǵyndaryna sý tegis jetedi» degen edi ol. Áıteýir birinshi vıse-premerdiń sózi shyndyq bolyp, sý problemasy azdy-kóp sheshilgendeı boldy.
Budan buryn Petropavl qalasynyń sý basatyn barlyq shaǵyn aýdanyndaǵy turǵyndardyń evakýasııalanǵanyn jazǵanbyz. 12 mektep pen kolledjderdiń sport zaldarynda evakýasııalyq ortalyqtar ashylǵan. Qazir onda 388 adam ornalasqan. Onyń ishindegi 39 adam tasqyn sý kirgen aýyldardan jetkizilgen. Zarechnyı kentindegi bas bostandyǵynan aıyrylǵan adamdardyń ishinen bir myńdaı adam qalalyq mádenıet úıine qonystandyryldy.
14 sáýirdegi málimetke qaraǵanda, oblys boıynsha barlyǵy 7 477 adam evakýasııalanǵan. Sonyń ishinde 1 308 turǵyn barlyq evakýasııalyq ortalyqtarǵa ornalastyrylǵan. Osy ýaqytta 1 751 turǵyn úıge sý kirgen. Qazir TJD men PD qyzmetkerleri Esildiń Petropavldan tómengi jaǵalaýyna ornalasqan aýyl-selolardyń turǵyndaryn evakýasııalap jatyr. Atap aıtqanda, Qyzyljar aýdanyna qaraıtyn Iаkor, Bolshaıa malyshka, Sokolovka aýyldarynyń turǵyndary qaýipsiz jerlerge kóshirilip jatyr.
Budan buryn, 13 sáýirde Oıqala shaǵyn aýdanyna sý kirgende bir er adamnyń joǵalyp ketkenin jazǵan edik. Oblystyq TJD jedel shtabynyń bastyǵy Kırıll Ivannıkovtyń aıtýynsha, ol áli tabylmaǵan. Aǵaıyndy eki jigit sýdyń tez kelerine senbeı, evakýasııaǵa barýdan bas tartyp, óz úıinde ishimdikke bas qoıyp, mas kúıinde uıyqtap qalǵan. Bólmeni muzdaı sý alyp ketkende ǵana shoshyp oıanǵan inisi aǵasyn oıatqanymen ol turmaıdy, al ózi úıdiń tóbesine shyǵyp ketedi. TJD qyzmetkerleri ony Chernyshevskıı kóshesindegi óz úıiniń tóbesinde kómek surap turǵan jerinen qutqarady. Aǵasynyń joǵalyp ketkenin de sol aıtqan. Áli kúnge odan habar joq.
TJD-nyń sońǵy málimetke qaraǵanda, Petropavl sý qoımasynyń deńgeıi bir kúnde 25 sm kóterilip, 1 180 sm-ge jetken. Sergeev sý qoımasyndaǵy Esildiń deńgeıi 7 sm-ge túsip, sý deńgeıi 1 213 sm-ge azaıǵan. Pokrovka aýylynyń túbindegi Esildiń deńgeıi – 1 455 sm, Novonıkolsk aýylynda – 1 759 sm.
Tasqyn bastalǵannan beri oblystyń aýmaǵyndaǵy tasjoldardy sý 67 ret shaıdy. Sonyń ishinde Petropavldy aınalyp ótetin «Chelıabınsk – Novosıbırsk» jolynyń bir kılometrin 25-30 sm tereńdikpen sý basyp jatyr. Respýblıkalyq mańyzy bar «Jezqazǵan – Petropavl» jolynyń 952-954 shaqyrym aralyǵyn uzyndyǵy 400 metr, tereńdigi 35-40 sm tasqyn sýy alyp ketken. Sol sııaqty «Voloshınka – Sergeevka – Tımırıazev» avtojoly, «Petropavldyń aınalma joly» jáne t.b. sý astynda.
Búginde Qyzyljarǵa elimizdiń túkpir-túkpirinen qaıyrymdylyq kómekter aǵylyp jatyr. Astanadan, Abaı, Shyǵys Qazaqstan, Túrkistan, Almatydan jáne basqa da oblystardan kómek jetkizildi. Juma kúni Shyǵys Qazaqstan oblysynan kelgen qaıyrymdylyq kómekti oblystaǵy «Zeket jáne qaıyrymdylyq qory» qarsy alyp, japa shekkenderge taratý mindetin moınyna aldy. Qaıyrymdylyq kóshin Shyǵys Qazaqstandaǵy zeket qorynyń ókili Berik Qadiruly bastap kelgen eken. Kelgen júktiń arasynda jyly kıim, azyq-túlik, dári-dármek, t.b. zattar bar. Sonymen birge shyǵystyq qarapaıym azamattar men isker jigitterdiń jınap bergen 1,5 mln teńgesi de tapsyryldy.
Taǵy bir úlken fýra Astanadan jetti. Ony jerlesimiz, bloger Álibek Ermaǵanbetov uıymdastyryp, elordadan jetkizdi. 20 tonnadaı júktiń arasynda qural-jabdyqtar, sý sorǵyshtar, generator, motopompa, tipti aıyr-kúrekterge deıin bar. Sonymen birge azyq-túlik, jyly kıim, tósek-oryn, jeke gıgıenanyń jabdyqtary jáne 3,8 mln teńge aqshalaı kómek bar.
«Assambleıa jastary» respýblıkalyq birlestiginiń belsendileri de ótken jumada Astanadan Petropavlǵa jeti birdeı «Gazel» mashınasymen tasqyn sýdan zardap shekkenderge jyly kıimder, turmystyq hımııa zattaryn, gıgıenalyq buıymdaryn, azyq-túlikter jetkizdi.
Soltústik Qazaqstan oblysy
