«Qazaqstan jyl ótken saıyn jańaryp, aı ótken saıyn abattanýda». Elimizde ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń iske qosylyp, sonyń nátıjesinde júzdegen jańa óndiris oryndarynyń ashylýyn kóre otyryp, osylaı dep shattanýymyzǵa bolady. Dál qazirgi ýaqytta Qazaqstannyń qaryshty damýy alyptyń adymyn kóz aldyǵa elestetkendeı. Biz, mine, jańa besjyldyqtyń betin ashyp otyrmyz. Bul – bizdiń ındýstrııalandyrý baǵytyndaǵy ekinshi besjyldyǵymyz.
Birinshi besjyldyqtyń jemisti nátıjeleri bárimizdiń kóz aldymyzda ótti. 770-ten astam kásiporyn iske qosyldy. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń alǵa qoıǵan maqsattaryna sáıkes Qazaqstanda buryn óndirilmegen múldem jańa 400-ge tarta ónim túri ıgerildi. О́ńdeýshi sektor burynǵyǵa qaraǵanda qarqyndy damydy. Osynyń nátıjesinde, shıkizat óndirýdiń IJО́-degi úlesi 16,5 paıyzǵa azaıyp, onyń ornyn óńdelgen jańa ónimder basty.
Iá, birinshi besjyldyq el ekonomıkasyn damytýǵa qýatty serpin berdi. Bul iste Memleket basshysynyń elimizdi kórkeıtý baǵytynda ustaǵan saıasatyna sáıkes sheteldik ınvestısııalar Qazaqstanǵa molynan keldi. Qazaqstan táýelsizdiginiń barlyq kezeńderin qosa eseptegende el ekonomıkasyna quıylǵan sheteldik ınvestısııalardyń 70 paıyzyna derligi birinshi besjyldyqtyń úlesine tıdi. Sonyń nátıjesinde jumysshylary joǵary bilikti, eńbekaqysy laıyqty, múlde jańa deńgeıdegi 75 myń turaqty jumys orny paıda boldy.
Jalpy, búgingi kúnderi elimizdiń ónerkásiptik sektorynda jumys isteıtin qazaqstandyqtardyń jalpy sany 1 mıllıon adamnan asyp otyr eken. Bul – úlken kórsetkish, elimizde kem degende 4-5 mıllıon adam naq osy ónerkásiptik sektor aıasynda ómir súrip jatyr degen sóz. Onyń ústine, óńdeýshi ónerkásiptegi eńbek ónimdiligi birinshi besjyldyqtyń ózinde ǵana 60 paıyzǵa artyp, árbir jumysshy ortasha eseppen alǵanda jylyna 20 myń dollardyń ónimin óndirip otyrǵan. Mine, osylardyń barlyǵy bizdiń elimizge jańa ındýstrııalandyrýdyń birinshi besjyldyǵy bergen nátıjeler bolyp tabylady.
Endi, mine, 2015 jyldyń qańtar aıynyń alǵashqy aq tańynan bastap, ekinshi besjyldyqtyń betin ashyp otyrmyz. Jalpylaı aıtsaq, bul besjyldyqtyń búkil adamzat qaýymy úshin ońaı bolmaıtyn túri bar. О́ńirler men óńirlerdiń, úlken elderdiń arasynda túrli kıkiljińder oryn alyp, saıası oıyndar alǵa shyqty. Bul jalpy ekonomıkanyń turaqty damýyna salqynyn tıgizýde. Sol saıasat salqynymen ekonomıkalyq sanksııalar deıtin bále shyqty. Sóıtip, adamzat qaýymynyń aldyńǵy legindegi memleketter jalpyadamzattyq damýdyń aıaǵyna tusaý salýda. Mundaı keleńsizdiktiń eshkimge abyroı ápermeıtindigin bizdiń Elbasymyz jıi aıtyp júr.
Osy oqıǵaǵa oraı, ekonomıka salasyndaǵy qazirgi qalyptasyp kele jatqan kúrdeli jaǵdaılarǵa baılanysty álemde alǵashqy bolyp sharalar qabyldaǵan elderdiń biri – bizdiń Qazaqstan. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» atty jańa Joldaýynda kórsetilgen sharalar sonyń bir aıqyn dáleli. «Meniń tapsyrmam boıynsha Úkimet damýdyń jańa aýqymdy baǵdarlamasyn jasaýdy aıaqtady. Búginde, aldymyzda turǵan syn-qaterlerge jaýap bere otyryp, men Qazaqstannyń «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasaty týraly jarııalaımyn. Men 2015 jylǵa arnalǵan halyqqa jańa Joldaýymdy osyǵan arnaımyn. Ol kontrsıkldy sıpatqa ıe bolady jáne bizdiń ekonomıkamyzdaǵy qurylymdyq reformalardy jalǵastyrýǵa baǵyttalady», dedi Elbasy bul jaıynda.
Joldaýda kórsetilgen sharalardy júzege asyrý úshin elimizdiń Ulttyq qorynan 2015-ten 2017 jylǵa deıingi kezeńge jyl saıyn qosymsha 3 mıllıard dollardyń qarajaty bólinetindigi belgili boldy. Sondyqtan ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynda kórsetilgen jobalar odan ári jalǵastyrylatyn bolady. Iаǵnı, ýaqyt qansha kúrdeli desek te, Qazaqstannyń ózi alǵa qoıǵan ekonomıkalyq maqsattardan bas tartpaıtyndyǵy belgili bolyp otyr.
Ekonomıkalyq jobalardy júzege asyrýda endigi kezekte kóliktik-logıstıkalyq ınfraqurylymdardy damytý baǵytyna erekshe nazar aýdarylmaq. Osyǵan sáıkes, Batys Qytaı – Batys Eýropa, Astana – Almaty, Astana – О́skemen, Astana – Aqtóbe – Atyraý, Almaty – О́skemen, Qaraǵandy – Jezqazǵan – Qyzylorda, Atyraý – Astrahan avtokólik joldaryn salý jedeldetiledi. Munyń ózi kóliktik-logıstıkalyq salada jańa ınfraqurylymdyq qańqany qalyptastyryp, Astana men makroóńirler arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtady.
Sondaı-aq, elimizdiń shyǵysynda logıstıkalyq hab, batysynda teńiz ınfraqurylymdaryn qurý jumystary jalǵastyrylady.
Ekinshiden, ındýstrııalyq ınfraqurylymdar burynǵysynsha damytyla beretin bolady. Osy maqsatta qurylys materıaldary óndirisine mán berilip, kóliktik-kommýnıkasııalyq, energetıkalyq jáne turǵyn úı-kommýnaldyq salalar úshin ónimder men qyzmet kórsetý isi jaqsarady.
Úshinshiden, energetıkalyq ınfraqurylymdardy damytý isine ekpin beriledi. Bulardyń ishinde Ekibastuz – Semeı – О́skemen, Semeı – Aqtoǵaı – Taldyqorǵan – Almaty baǵyttarynda joǵary kerneýli jeliler salynatyn bolady. Bul elimizdegi elektrstansalarynyń barlyq óńirlerdi teńestirilgen energııamen qamtýyna múmkindik beredi.
Elbasy Joldaýyna sáıkes turǵyn úı ınfraqurylymdaryn damytýǵa erekshe mán berilmek. Osy máseleni júzege asyrý úshin memleket áleýmettik jaldamaly baspanany salyp, ony turǵyndarǵa satyp alý quqyn bere otyryp, uzaq merzimdi jalǵa usynatyn bolady. Baspanany tikeleı, deldaldarsyz jáne nesıege barynsha tómen paıyzben usynýdyń nátıjesinde bul úılerdiń baǵasy arzan bolady degen úmit bar. Árıne, mundaı úılerdi salý úshin memlekettiń úlken qamqorlyǵy qajet ekendigi túsinikti. Osyny eskere kele Elbasy 2015-2016 jyldar ishinde jalǵa beriletin turǵyn úı qurylysyn qarjylandyrýdy qosymsha 180 mıllıard teńgege ulǵaıtý jóninde tapsyrma berdi.
Onyń ústine, mektepter, aýrýhanalar, emhanalar, balalar baqshasyn salý sekildi áleýmettik baǵyttaǵy baǵdarlamalar odan ári jalǵastyrylmaq.
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń nysandaryn zaman talabyna saı salyp shyǵý, kórmeni laıyqty ótkizý – jańa bastalǵan besjyldyqtyń asqaraly belesteriniń biri ekendigi belgili. Bul – naǵyz ınnovasııalyq joba, Táýelsiz Qazaqstanymyzdyń ekonomıka salasyndaǵy jetistikterin álemdik qoǵamdastyqqa áıgileıtin jáne álemdik qoǵamdastyqtyń jasyl ekonomıka boıynsha aldyńǵy qatarly jetistikterin elimizge tartatyn úlken qural. Jobanyń osyndaı mańyzdy jaqtaryna sáıkes Elbasy óziniń halyqqa arnaǵan Joldaýynda «Buǵan deıin bólingen 25 mıllıardqa EKSPO-2017 kesheni qurylysyn jalǵastyrýdy nesıeleý úshin 2015 jyly qosymsha 40 mıllıard teńge bólýdi tapsyramyn» degen bolatyn.
Jalpy, Qazaqstannyń Jańa Ekonomıkalyq Saıasatyn júzege asyrý baǵytyndaǵy ınfraqurylymdardy damytý isine qatysýǵa 100-den astam sheteldik kompanııalar nıet tanytyp otyr. Mundaǵy jobalardy júzege asyrý ÚIIDB-ny júzege asyrýdyń ekinshi besjyldyǵyna sáıkes kelmek. Jalpy ınvestısııalyq portfel 6 trıllıon teńgeni quraıtyn bolady.
Sonymen, kúrdeli ýaqyt kezeńiniń ózinde Qazaqstannyń burynǵydaı alǵa basa berýine memleket tarapynan barlyq sharalar qarastyrylǵan. Iske sát, deıik, endeshe!
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
