Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
– Bıe baılap jatqan shyǵar, – dedi kýrstasym, – qymyz bolmasa da saýmal ishsek qaıtedi?..
– Toqtasaq, toqtaıyq, – dedim oıymda eshteńe joq men.
Aýyl qotanynda jón surastyq. Áýeli izdegenimiz qarııasy bar shańyraq. Qarııa tabylǵanymen, qymyz tabylmady. Bıe baılamaıdy eken. Kelesi aýylda da solaı bolyp shyqty. Uıat qysqan soń kýrstasymdy tilimmen toıdyrdym.
– Al bıe saýý – bólek óner, – deımin ǵoı, – kúni búginge deıin kóz aldymda. Ájemiz bıeni ıdirgennen keıin bir qolymen oń jaq sanynyń aldynan, ekinshi qolymen sol jaq sanynyń artynan qushaqtap otyryp saýatyn. Taýdaı bıe teýip qalady-aý dep qorqyp, úrikpeıtin. Qashan da sezimtal jylqy maly ózinen qoryqqan adamdy ańǵaryp sezip turady. Bıe emsheginiń úrpi keń ári jumsaq keledi. Tez-tez saýmasa sút aǵyp ketedi, áıtpese ıisinip toqtap qalady. Sondyqtan bul arada bıe saýýdy ánsheıin jaı ǵana bir tirshilik kózi sanalatyn kúnkóris dep emes, aıryqsha bitimdi, kóshpeli halyqtardyń ǵana mańdaıyna jazylǵan óner dep uǵýshy edik. О́risten kelgen mama bıelerdiń jalyn tarap, sylap-sıpap, erkeletip jatatyn. Áý basta jaratqan ıe artyq jaratqan tórt túliktiń tóresi jylqy maly da ózin jaqsy kórgen, aıalap-álpeshtegen adamdy unatady. Tań sáriden keletin jylqy úıirin júgen-noqtamyzdy ustap, aldynan shyǵyp tosatynbyz. Sodan soń túngi óristen toıyp kelgen mama bıeni júgendep, minip alyp, úıge qaraı bettesek, taı-jabaǵy sońynan birge erip júretin. «Aǵy bardyń – baǵy bar» dep halyq tegin aıtty deısiz be? Qymyz kópshiliktiń asy bolatyn. Bıe baılaǵan úı nesibesin kópshilikpen bólisip ishetin. Kórshi-qolań, aǵaıyn-týys bir-bir bıeni baılap, qashan aǵytqanǵa deıin sybaǵasy dep, aqtan aýyz tıińiz dep shaqyrysyp jatatyn, munyń barlyǵy sol kezdegi adamdardyń bir-birine degen keń qoltyq, jomart peıili. Dál búgingideı qymyz satýdy el estip kórmegen. Qazir jylqy ustaǵanymen, onyń paıdasyn óz basyna jarata almaı otyrǵandar kóp. Ádette saýylatyn bıeler saqa bıe, qýlyq bıe, qysyraq bıe dep úshke bólinetin. Saqa bıe san márte qulyndaǵan, saýýǵa ábden kóndikken, bas bilgen bıe. Qýlyq – qunajyn nemese dónen kezinde alǵash qulyndaǵan bıe. Al qysyraq bıe dep sońynan byltyrǵy qulyny, qazirgi jabaǵy erip júrgen qysyr qalǵan bıeni aıtady. Taı emip júrgendikten, qysyraq bıeler saýyla beredi. Ol tusta shóptiń shyǵymyna, maldyń kúıine qaraı saýylatyn sútti bıelerdi úıdegi úlkender iriktep, tańdap, tuqymyn úzbeı ustaıtyn.
Qalaǵa jetkenshe qulaq quryshyn qandyrdym. О́zi de meniń kóbik sózimnen qajydy ǵoı deımin, tis jaryp úndegen joq. Attandyryp salǵan soń qazaqtyń qasıetti asyn uqsata almaı otyrǵan aýyldaǵy aǵaıynǵa ókpemdi qalaı jetkizsem eken dep on oılanyp, myń tolǵandym.
Taıaýda eldegi jamaǵaıyn qazyq maılaýǵa shaqyrdy. Qýanyp qaldym. Eskiniń joralǵysy. Buryn da qulyn baılaıtyn qazyqqa, aıǵyrdyń jalyna maı jaǵyp, yrymdaýshy edi. Bıe baılaý merzimi mamyr aıynyń bas kezinde bolatyn. Bul kezde qulyndar marqaıyp, jetiledi. Kúnine bes-alty saǵat baılaýda bolady.
Arnaıy qazyq qaǵylyp, qulyn baılaıtyn jeli daıyndapty. Úlkender «malǵa qut darysyn» dep qazyqtyń basyna sary maı jaǵyp jatyr. Sary maıdy aıǵyrdyń jalyna da, bıeniń saýyryna da jaqty. Typyrlaı bulqynyp, shortandaı shorshyǵan qulyndarǵa ádemi noqta kıgizdi. Bıeniń alǵashqy saýynynan keıin mol dastarqan jaıylyp, astan dám tattyq. Qutty bolsyn aıta kelgender «Aq mol bolsyn!» degen ıgi tilekterin bildirip jatyr. Dastarqan jınalar aldynda Sapar aqsaqal: «Jazyń jaýyndy, bıeń saýyndy bolsyn, jylqyń kókke kenelsin, qulynyń sútke bógelsin» dep bata berdi.
Eldiń eskilikti dúnıeni qaıta jańǵyrtqan keıpine qýandym. Qaırat qurdas taǵy bir soqsa, ótkendegi aıybymdy jýar-aq edim.
